HYDROXYAPATITE

Co to jest HYDROXYAPATITE?

HYDROXYAPATITE (hydroksyapatyt) to nieorganiczny związek wapnia z grupami fosforanowymi i hydroksylowymi o wzorze Ca5(OH)(PO4)3, używany w kosmetykach, m.in. w produktach do higieny jamy ustnej. 1 2 Nazwa IUPAC tej substancji to pentacalcium;hydroxide;triphosphate, a jej masa molowa wynosi 502,3 g/mol. 2 Składnik ma numer CAS 1306-06-5 i numer WE 215-145-7. 1

Po co jest w kosmetyku

W kosmetykach HYDROXYAPATITE pełni funkcję składnika ściernego, czyli mechanicznie złuszcza lub poleruje powierzchnię, np. zębów. 1 Działa też jako wypełniacz, który zwiększa objętość produktu, oraz jako składnik pielęgnujący skórę, utrzymujący ją w dobrej kondycji. 1 CosIng przypisuje mu również funkcję składnika produktów do higieny zębów i jamy ustnej. 1 Pasty z hydroksyapatytem zawierają jego cząstki w postaci mikro- lub nanokrystalicznej, które według przeglądu badań mogą osadzać się na zdemineralizowanej powierzchni szkliwa, dlatego bada się je jako środek przeciwpróchniczy bez fluoru. 6

Funkcje według CosIng

• Pielęgnuje skórę: utrzymuje skórę w dobrej kondycji SKIN CONDITIONING
• Ścierny: mechanicznie złuszcza lub poleruje ABRASIVE
• Wypełniacz: zwiększa objętość produktu BULKING
• Higiena jamy ustnej: składnik produktów do zębów i jamy ustnej ORAL CARE

Bezpieczeństwo i ograniczenia

W UE postać nano tego składnika, czyli Hydroxyapatite (nano), jest wpisana do załącznika III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod pozycją 372 (akt (EU) 2024/858): maksymalne stężenie to 10% w pastach do zębów i 0,465% w płynach do płukania jamy ustnej. 1 Zgodnie z tym wpisem nanohydroksyapatytu nie wolno stosować w produktach, których użycie może prowadzić do narażenia płuc użytkownika przez wdychanie, a dozwolone są tylko niepowlekane i niemodyfikowane powierzchniowo cząstki w kształcie pałeczek, z których co najmniej 95,8% (liczbowo) ma współczynnik kształtu poniżej 3, a pozostałe 4,2% nie większy niż 4,9. 1 W opinii z 2020 roku komitet SCCS nie mógł potwierdzić bezpieczeństwa nanohydroksyapatytu w produktach do higieny jamy ustnej z powodu niewystarczających danych o potencjale genotoksycznym i uznał, że cząstki w kształcie igieł nie powinny być stosowane w kosmetykach. 5 W 2022 roku SCCS uznał nanohydroksyapatyt o określonej specyfikacji (cząstki pałeczkowate, niepowlekane) za bezpieczny w stężeniu do 10% w pastach do zębów i do 0,465% w płynach do płukania jamy ustnej; opinia nie obejmuje produktów w sprayu, które mogą prowadzić do wdychania cząstek. 4 W opinii z 2025 roku SCCS uznał nanohydroksyapatyt o wskazanych cechach za bezpieczny w stężeniu do 29,5% w pastach do zębów i do 10% w płynach do płukania, wskazując m.in., że nie stwarza zagrożenia mutagennego, a połknięte przypadkowo cząstki szybko rozpuszczają się w soku żołądkowym. 3 Opinie SCCS z 2022 i 2025 roku nie mają zastosowania do nanohydroksyapatytu złożonego z cząstek w kształcie igieł lub je zawierającego. 3 4

Przepisy UE

Brzmienie warunków pochodzi z bazy CosIng (po angielsku). Wiążący jest tekst rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 w Dzienniku Urzędowym UE, także w wersji polskiej.

Co mówią badania

W 18-miesięcznym randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą u dorosłych porównano pastę z hydroksyapatytem bez fluoru z pastą z fluorkiem sodu (1450 ppm fluoru): w analizie per protocol (171 osób) brak przyrostu wskaźnika DMFS odnotowano u 89,3% osób z grupy hydroksyapatytu i 87,4% z grupy fluoru. 8 Autorzy tego badania stwierdzili, że pasta z hydroksyapatytem nie była statystycznie gorsza od pasty z fluorem i uznali hydroksyapatyt za bezpieczny środek przeciwpróchniczy. 8 W 24-miesięcznym randomizowanym badaniu z udziałem 610 dzieci w wieku 4-5 i 6-7 lat (518 ukończyło badanie) pasty z hydroksyapatytem i fluorem (1000 i 1450 ppm fluoru) dały pod koniec badania statystycznie istotnie większe zmniejszenie zmian próchnicowych szkliwa niż pasty z monofluorofosforanem sodu. 7 W metaanalizie sieciowej 125 badań randomizowanych (12 541 pacjentów) pasty z potasem i hydroksyapatytem wykazały duży korzystny efekt w zmniejszaniu nadwrażliwości zębiny na bodziec dotykowy w porównaniu z pastami z fluorem (umiarkowana pewność dowodów). 9

Najczęstsze pytania

Hydroxyapatite, co to jest?

HYDROXYAPATITE (hydroksyapatyt) to nieorganiczny związek wapnia o wzorze Ca5(OH)(PO4)3. 1 2 W kosmetykach działa jako składnik ścierny, wypełniacz, składnik pielęgnujący skórę i składnik produktów do higieny jamy ustnej. 1

Czy hydroksyapatyt jest szkodliwy?

Komitet SCCS w 2025 roku uznał nanohydroksyapatyt o określonej specyfikacji za bezpieczny w pastach do zębów do 29,5% i w płynach do płukania do 10%. 3 Przepisy UE dopuszczają postać nano w pastach do zębów do 10% i w płynach do płukania do 0,465%, wyłącznie jako cząstki pałeczkowate i bez zastosowań grożących wdychaniem. 1 W opinii z 2020 roku SCCS wskazał, że cząstki w kształcie igieł budzą obawy i nie powinny być stosowane w kosmetykach. 5

Czy pasta z hydroksyapatytem może zastąpić pastę z fluorem?

W jednym 18-miesięcznym badaniu u dorosłych pasta z hydroksyapatytem bez fluoru nie była statystycznie gorsza od pasty z fluorem (1450 ppm) w zapobieganiu przyrostowi próchnicy. 8 Pasty z hydroksyapatytem są badane jako środek przeciwpróchniczy bez fluoru. 6

Źródła

1. 1Baza CosIng, Komisja EuropejskaCosIng (Komisja Europejska): HYDROXYAPATITE
2. 2PubChem (NCBI)PubChem: Hydroxylapatite (Ca5(OH)(PO4)3) (CID 14781)
3. 3Opinia komitetu naukowego UE · 2025Hydroxyapatite (nano) - Submission IV
4. 4Opinia komitetu naukowego UE · 2022Hydroxyapatite (nano)
5. 5Opinia komitetu naukowego UE · 2020OPINION ON Hydroxyapatite (nano)
6. 6Praca naukowa (PubMed) · 2022The use of hydroxyapatite toothpaste to prevent dental caries.
7. 7Praca naukowa (PubMed) · 2025Hydroxyapatite-Fluoride Toothpastes on Caries Activity: A Triple-Blind Randomized Clinical Trial.
8. 8Praca naukowa (PubMed) · 2023Caries-preventing effect of a hydroxyapatite-toothpaste in adults: a 18-month double-blinded randomized clinical trial.
9. 9Praca naukowa (PubMed) · 2020Desensitizing Toothpastes for Dentin Hypersensitivity: A Network Meta-analysis.

Opis opracowany automatycznie wyłącznie na podstawie wymienionych źródeł (CosIng, PubChem, opinie komitetów naukowych UE, PubMed) i sprawdzony w drugim, niezależnym przebiegu. Ma charakter informacyjny; zob. zastrzeżenie na dole strony. Sprawdzono 19 października 2026. Zastrzeżenie *