Ostuda (melasma)

Ostuda to przewlekłe, nawracające przebarwienia twarzy nasilane przez słońce i hormony, także w ciąży; kosmetyki jej nie usuną na stałe i działają tylko przy codziennym filtrze SPF 50+. Leczenie ustal z dermatologiem, a nowe, nieregularne lub zmieniające się plamy zawsze mu pokaż.

Składnik trafia na tę listę tylko wtedy, gdy ma badanie na ludziach z pozytywnym wynikiem albo zalecenie z wytycznych, a przypisanie przeszło dwie niezależne kontrole. Jak dobieramy składniki

1. Kwas traneksamowyMocne dowody

   Metaanalizy badań z losowym przydziałem: na skórę działa w ostudzie lepiej niż placebo od 8. tygodnia, a krem 3% był porównywalny z hydrochinonem 4%.

   Przegląd badań, 2024 · Przegląd badań, 2024 · Badanie, 2024 · Badanie, 2016

2. CysteaminaMocne dowody

   W dwóch badaniach w porównaniu z placebo (50 i 40 osób) krem 5% przez 4 miesiące zmniejszał ostudę; współautor był związany z producentem.

   Przegląd badań, 2024 · Badanie, 2015 · Badanie, 2018

3. TiamidolMocne dowody

   W badaniu 200 osób w porównaniu z placebo zmniejszył ostudę o 36% wobec 16% (finansował producent); w innym działał podobnie jak 4% hydrochinon.

   Badanie, 2026 · Badanie, 2021 · Badanie, 2021 · Badanie, 2021

4. Filtry mineralneUmiarkowane dowody

   Przy ostudzie zaleca się całoroczny barwiony filtr SPF 50+ z tlenkami żelaza, który chroni też przed światłem widzialnym.

   DermNet, 2025 · Przegląd badań, 2025

5. 4-butylorezorcynolUmiarkowane dowody

   W małych badaniach z losowym przydziałem krem 0,1 do 0,3% obniżał melaninę bardziej niż krem bazowy, ale przegląd Cochrane ocenia jakość badań jako słabą.

   Badanie, 2010 · Badanie, 2010 · Badanie, 2007 · Przegląd badań, 2010

6. UndecylenoilofenyloalaninaUmiarkowane dowody

   W badaniu 40 kobiet z losowym przydziałem preparat 2% dał częściową poprawę u 17 z 20 po 12 tygodniach; przegląd widzi go jako uzupełnienie leczenia.

   Badanie, 2014 · Przegląd badań, 2023

7. Kwas kojowyUmiarkowane dowody

   Przegląd systematyczny zaleca krem z 2% kwasem kojowym, głównie do podtrzymania efektu; działa słabiej niż hydrochinon.

   Przegląd badań, 2023 · Badanie, 2013

8. ArbutynaUmiarkowane dowody

   W badaniu 102 kobiet w porównaniu z placebo krem z wyciągiem zawierającym ok. 2,5% arbutyny zmniejszał melaninę w plamach, z poprawą u 76% kobiet z ostudą.

   Badanie, 2015 · Badanie, 2008

9. Kwas oktadecenodiowySłabe dowody

   W badaniu 96 kobiet bez zaślepienia krem 1% przez 12 tygodni zmniejszył ostudę o ok. 58%, podobnie jak 2% hydrochinon; potrzebne są większe badania.

   Badanie, 2009 · Przegląd badań, 2023

10. Ekstrakt z morwy białejSłabe dowody

    W badaniu 50 osób w porównaniu z placebo olejek z ekstraktem z morwy zmniejszył nasilenie ostudy; przeglądy uznają go najwyżej za uzupełnienie leczenia.

    Badanie, 2011 · Przegląd badań, 2019 · Przegląd badań, 2023

11. LikopenSłabe dowody

    W małym badaniu 22 osób krem z likopenem, ekstraktem z otrąb pszennych i SPF 30 przez 3 miesiące zmniejszał ostudę bardziej niż placebo.

    Badanie, 2021

12. Witamina CSłabe dowody

    W małym badaniu 16 kobiet 5% witamina C rozjaśniała podobnie jak 4% hydrochinon w pomiarach, z dużo mniejszą liczbą skutków ubocznych.

    Badanie, 2004

13. NiacynamidSłabe dowody

    Preparat z 10% niacynamidu przez 60 dni zmniejszał ostudę, nieco słabiej niż 4% hydrochinon, choć różnica była nieistotna.

    Badanie, 2024

14. Alfa-arbutynaSłabe dowody

    W małym badaniu 30 osób 5% alfa-arbutyna z kwasem kojowym zmniejszała ostudę, ale w ocenie lekarza wyraźnie lepszy był lek; stężenia ponad limit UE.

    Badanie, 2025 · Badanie, 2010

15. DiacetyloboldynaSłabe dowody

    U 40 kobiet produkty z tym składnikiem zmniejszały ostudę, ale bez grupy porównawczej; przegląd przypisuje mu rolę uzupełniającą.

    Badanie, 2016 · Przegląd badań, 2023

16. GlutationSłabe dowody

    Przegląd systematyczny opisuje umiarkowane i nietrwałe rozjaśnienie; badania są małe, a część z nich ma wysokie ryzyko błędu.

    Przegląd badań, 2025

17. Kwas elagowySłabe dowody

    W małym badaniu 30 osób bez grupy porównawczej żel z kwasem elagowym zmniejszył melaninę u 8 z 9 osób, które je ukończyły.

    Badanie, 2008

18. Tlenek cynkuSłabe dowody

    Przy ostudzie zaleca się barwione filtry z tlenkami metali, a tlenek cynku jest składnikiem filtrów mineralnych; to zalecenie, nie badanie skuteczności.

    DermNet, 2023 · Przegląd badań, 2025

19. Dwutlenek tytanuSłabe dowody

    Według przeglądu barwione filtry z pigmentowym dwutlenkiem tytanu i tlenkami żelaza chronią przed światłem widzialnym, ważnym przy ostudzie.

    Przegląd badań, 2021 · DermNet, 2023

20. NAD+Słabe dowody

    U 36 osób bez grupy porównawczej 5 zabiegów mikroigłowania z NAD+ wyraźnie zmniejszyło nasilenie ostudy; to wyłącznie zabieg gabinetowy.

    Badanie, 2026