Hydrokortyzon

Na co się go stosuje

• wyprysk (egzema), w tym atopowe zapalenie skóry
• łojotokowe zapalenie skóry
• świąd i odczyny po ukąszeniach owadów
• ogólnie (tabletki, zastrzyki): niedoczynność kory nadnerczy, doraźnie m.in. ciężka astma i reakcja anafilaktyczna

Jak działa

Hydrokortyzon wiąże się z receptorami steroidowymi w komórkach i reguluje aktywność wielu genów. W skórze działa przeciwzapalnie, hamuje odpowiedź immunologiczną i nadmierne podziały komórek oraz obkurcza naczynia, a octan hydrokortyzonu na skórze działa przeciwzapalnie i przeciwświądowo. To steryd o słabej mocy: najsilniejsze sterydy miejscowe są nawet 600 razy silniejsze.

Czy może być w kosmetykach

Hydrokortyzon jako glikokortykosteroid jest w kosmetykach zakazany. W CosIng glikokortykosteroidy (kortykosteroidy) figurują w załączniku II rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod numerem 300, a ograniczenie II/300 mają m.in. składniki o nazwach INCI Hydrocortisone Acetate (octan hydrokortyzonu) i Hydroxycortisone Succinate.

Dostępność

Zależnie od preparatu. W Rejestrze Produktów Leczniczych (stan na 12.10.2026) kremy i maść z octanem hydrokortyzonu 0,5% mają kategorię OTC (bez recepty), a kremy 1% są częściowo OTC, częściowo Rp. Na receptę są preparaty z maślanem hydrokortyzonu, połączenia z antybiotykiem do stosowania na skórę, tabletki i zastrzyki.

Bezpieczeństwo

Przy właściwym stosowaniu działania niepożądane są niezbyt częste, a większość opisów dotyczy zbyt długiego stosowania silniejszych sterydów. Ryzyko rośnie przy długim stosowaniu, na dużej powierzchni, pod opatrunkiem oraz na twarzy i w fałdach: ścieńczenie skóry, rozstępy, rozszerzone naczynka, zapalenie skóry wokół ust, trądzik posteroidowy. Na powieki się go nie nakłada ze względu na ryzyko jaskry i zaćmy. Steryd może maskować lub nasilać zakażenia skóry.

Ciąża i karmienie

Hydrokortyzon należy do słabych sterydów miejscowych, a takie oraz średnio silne sterydy DermNet uznaje w ciąży za bezpieczne. Przegląd Cochrane (14 badań, ok. 1,6 mln osób) nie wykazał związku sterydów miejscowych z wadami wrodzonymi ani porodem przedwczesnym; z niską masą urodzeniową wiązano tylko sterydy silne. ChPL kremów bez recepty dopuszczają je w ciąży po konsultacji z lekarzem, tylko w razie zdecydowanej konieczności, krótko i na małą powierzchnię.

Składniki kosmetyczne o zbliżonym kierunku działania

• Ceramidy: W jednym badaniu (100 osób z AZS, 6 tygodni, porównanie połów ciała) krem z ceramidami i magnezem poprawiał zmiany podobnie jak hydrokortyzon, ale to pojedyncze badanie.
• Owies koloidalny: Codzienne nawilżanie w badaniach zmniejszało liczbę zaostrzeń atopowego zapalenia skóry, a w USA emolienty deklarujące działanie w AZS muszą zawierać owies koloidalny.

Kosmetyk nie zastępuje leku zaleconego przez lekarza. Składniki z listy działają zwykle słabiej albo inaczej.

Najczęstsze pytania

Czy hydrokortyzon to steryd?

Tak, hydrokortyzon to kortykosteroid (glikokortykosteroid), czyli naturalny hormon kory nadnerczy kortyzol, podawany jako lek. W kremach i maściach należy do najsłabszej grupy sterydów miejscowych, a część preparatów jest bez recepty, ale nadal stosuje się go krótko i zgodnie z ulotką lub zaleceniem lekarza.

Czy hydrokortyzon jest na receptę?

To zależy od preparatu. Kremy i maść z octanem hydrokortyzonu 0,5% oraz część kremów 1% są w Polsce bez recepty (OTC). Na receptę są m.in. niektóre kremy 1%, maślan hydrokortyzonu, połączenia z antybiotykami do stosowania na skórę, tabletki i zastrzyki. Kategorię każdego preparatu można sprawdzić w Rejestrze Produktów Leczniczych.

Czy hydrokortyzon można stosować na twarz albo na trądzik?

Na twarz tylko krótko i gdy to konieczne, a na trądzik nie: trądzik zwykły, trądzik różowaty i zapalenie skóry wokół ust są przeciwwskazaniami. Skóra twarzy łatwiej wchłania steryd, co sprzyja naczynkom i ścieńczeniu skóry. Jeden krem bez recepty dopuszcza twarz do 3 dni, a w jednym kremie 1% twarz jest przeciwwskazana.

Czy maść z hydrokortyzonem można stosować u dzieci?

U dzieci poniżej 12 lat tylko po konsultacji z lekarzem. ChPL jednego kremu 0,5% bez recepty nie pozwala stosować go u nich bez zalecenia lekarza, a jeden krem 1% jest przeciwwskazany poniżej 10 lat. U dzieci, ze względu na dużą powierzchnię skóry w stosunku do masy ciała, łatwiej dochodzi do zahamowania czynności nadnerczy i zaburzeń wzrostu.

Co potwierdzają źródła

• Glikokortykosteroidy są w załączniku II rozporządzenia 1223/2009 pod nr 300; przypisano do niego m.in. Hydrocortisone Acetate. S1
• Hydrokortyzon to kortyzol, hormon kory nadnerczy; jak inne glikokortykoidy działa przez receptory steroidowe i regulację transkrypcji genów. S3 S7
• Sterydy miejscowe działają przeciwzapalnie, immunosupresyjnie, antyproliferacyjnie i obkurczają naczynia; hydrokortyzon to klasa słaba, najsilniejsze są do 600 razy silniejsze; długie stosowanie grozi ścieńczeniem skóry, rozstępami, teleangiektazjami, zapaleniem okołoustnym. S2
• W ChPL kremów OTC: przeciwwskazania trądzik zwykły i różowaty, zapalenie okołoustne, zakażenia; twarz do 3 dni i tylko gdy konieczne (krem 0,5%) albo przeciwwskazana (krem 1%); na powieki nie ze względu na jaskrę i zaćmę; dzieci poniżej 12 lat tylko po zaleceniu lekarza (krem 0,5%), krem 1% przeciwwskazany poniżej 10 lat; w ciąży tylko w razie zdecydowanej konieczności. S4 S5
• Przegląd Cochrane (14 badań, 1 601 515 osób) nie wykazał związku sterydów miejscowych z wadami wrodzonymi ani porodem przedwczesnym; niska masa urodzeniowa tylko przy silnych sterydach; słabe i średnie uznawane za bezpieczne w ciąży. S6 S2
• Octan hydrokortyzonu 0,5% jest OTC, kremy 1% częściowo OTC, maślan i połączenia z antybiotykami na skórę Rp; krem z ceramidami i magnezem poprawiał AZS podobnie jak hydrokortyzon w jednym badaniu; codzienne nawilżanie zmniejsza liczbę zaostrzeń AZS. S10 S8 S9

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Glucocorticoids (Corticosteroids), załącznik II, poz. 300
2. S2DermNet · 2016DermNet: Topical steroid
3. S3Inne źródło · 2026Charakterystyka Produktu Leczniczego: hydrokortyzon, tabletki 10 mg (Rejestr Produktów Leczniczych)
4. S4Inne źródło · 2026Charakterystyka Produktu Leczniczego: hydrokortyzonu octan, krem 5 mg/g, OTC (Rejestr Produktów Leczniczych)
5. S5Inne źródło · 2026Charakterystyka Produktu Leczniczego: hydrokortyzonu octan, krem 10 mg/g, OTC (Rejestr Produktów Leczniczych)
6. S6Przegląd badań · 2015Safety of topical corticosteroids in pregnancy
7. S7Przegląd badań · 2025Topical Corticosteroids (StatPearls)
8. S8Badanie · 2016Efficacy of a Cream Containing Ceramides and Magnesium in the Treatment of Mild to Moderate Atopic Dermatitis: A Randomized, Double-blind, Emollient- and Hydrocortisone-controlled Trial
9. S9Przegląd badań · 2020Efficacy of Nonprescription Moisturizers for Atopic Dermatitis: An Updated Review of Clinical Evidence
10. S10Inne źródło · 2026Rejestr Produktów Leczniczych: Hydrocortisonum, Hydrocortisoni acetas, Hydrocortisoni butyras (kategoria dostępności)

Treść sprawdzona ze źródłami 12 października 2026.