Iwermektyna

Na co się go stosuje

• grudki i krostki w trądziku różowatym u dorosłych (krem)
• zakażenia nicieniami, np. węgorczyca (tabletki)
• świerzb, gdy leczenie miejscowe zawiodło
• nużyca (nadmiar roztoczy Demodex)

Jak działa

U pasożytów iwermektyna wiąże się z kanałami chlorkowymi w komórkach nerwowych i mięśniowych, co je poraża i zabija; człowieka chroni bariera krew-mózg. W trądziku różowatym mechanizm nie jest w pełni poznany: krem prawdopodobnie zabija roztocza Demodex, które mogą podtrzymywać zapalenie, i hamuje wytwarzanie cytokin zapalnych.

Czy może być w kosmetykach

Iwermektyna nie ma wpisu w bazie CosIng: nie jest składnikiem INCI ani nie figuruje w załącznikach. W załączniku II (substancje zakazane, poz. 1548) jest pokrewna abamektyna, czyli mieszanina awermektyn B1a i B1b.

Dostępność

W Polsce wszystkie zarejestrowane produkty z iwermektyną dla ludzi, czyli krem 10 mg/g (1%) i tabletki, mają kategorię dostępności Rp, czyli wydaje się je na receptę (Rejestr Produktów Leczniczych, październik 2026).

Bezpieczeństwo

Krem jest zwykle dobrze tolerowany: pieczenie, podrażnienie, świąd i suchość skóry zgłaszało w badaniach nie więcej niż 1% osób. Na początku może wystąpić przejściowe zaostrzenie zmian, które zwykle mija w ciągu tygodnia. Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na składniki. Działania niepożądane tabletek są rzadkie i zwykle łagodne, opisywano m.in. przejściowe przyspieszenie akcji serca, nudności i zawroty głowy, a bardzo rzadko uszkodzenie wątroby.

Ciąża i karmienie

Kremu nie zaleca się w ciąży: brakuje danych u ludzi, a u zwierząt iwermektyna podana doustnie działała teratogennie. Po podaniu doustnym przenika do mleka, więc o leczeniu podczas karmienia piersią decyduje lekarz.

Składniki kosmetyczne o zbliżonym kierunku działania

• Kwas azelainowy: Obok iwermektyny ma najmocniejsze dowody na grudki i krostki w trądziku różowatym, ale dotyczą one leków; dla stężeń kosmetycznych danych jest mało.
• Olejek z drzewa herbacianego: Zmniejszał liczbę roztoczy Demodex w badaniach nad nużycą, ale przegląd Cochrane ocenia skuteczność jako niepewną, a olejek może podrażniać.
• Siarka: W połączeniu z sulfacetamidem sodu to klasyczny lek na trądzik różowaty; dowodów dla samej siarki w kosmetykach jest niewiele.

Kosmetyk nie zastępuje leku zaleconego przez lekarza. Składniki z listy działają zwykle słabiej albo inaczej.

Najczęstsze pytania

Iwermektyna: co to jest?

Iwermektyna to lek przeciwpasożytniczy z grupy awermektyn. Tabletki stosuje się w zakażeniach nicieniami i w świerzbie, a krem 1% w leczeniu grudek i krostek w trądziku różowatym u dorosłych. W Polsce wszystkie postacie są na receptę i nie jest to składnik kosmetyków.

Jak działa iwermektyna na skórę?

Iwermektyna działa na skórze prawdopodobnie dwutorowo: zabija roztocza Demodex, które mogą podtrzymywać zapalenie, i hamuje wytwarzanie cytokin zapalnych. Dokładny mechanizm nie jest poznany. Krem jest zarejestrowany do leczenia grudek i krostek w trądziku różowatym; na stałe zaczerwienienie najlepsze dowody mają inne leki.

Jak stosować iwermektynę?

Iwermektynę stosuje się wyłącznie według zaleceń lekarza i ulotki, bo w Polsce to lek na receptę. Krem nakłada się tylko na skórę twarzy, omijając oczy, wargi i błony śluzowe. Na początku zmiany mogą się przejściowo nasilić; przy silnym pogorszeniu z mocną reakcją skórną leczenie się przerywa i wraca do lekarza.

Iwermektyna: opinie, czy jest skuteczna?

Tak, w badaniach krem z iwermektyną skutecznie zmniejszał grudki i krostki w trądziku różowatym. W próbach trwających 12 i 16 tygodni działał lepiej niż krem bez substancji czynnej i niż krem z metronidazolem, a przegląd systematyczny ocenił pewność dowodów na zmniejszanie grudek i krostek jako wysoką. Po odstawieniu objawy często wracają.

Co potwierdzają źródła

• Krem z iwermektyną 10 mg/g jest wskazany w leczeniu zmian zapalnych w grudkowo-krostkowym trądziku różowatym u dorosłych; w Polsce krem i tabletki mają kategorię Rp. S1 S3
• Iwermektyna należy do awermektyn, wiąże kanały chlorkowe bramkowane glutaminianem u bezkręgowców, działa przeciwzapalnie i zabija roztocza Demodex; bariera krew-mózg chroni człowieka. S1 S2 S3
• W badaniach 12-16 tygodni krem działał lepiej niż podłoże i niż krem z 0,75% metronidazolem; pewność dowodów dla zmniejszania grudek i krostek jest wysoka, także dla kwasu azelainowego; nawroty po 36 tygodniach u 62,7% i 68,4% osób. S3 S4 S5
• Działania niepożądane kremu: pieczenie, podrażnienie, świąd, suchość u nie więcej niż 1% osób, przejściowe zaostrzenie w 1. tygodniu; w ciąży niezalecany; po tabletkach m.in. tachykardia, nudności, rzadko uszkodzenie wątroby; Cochrane 2021 bez dowodów w COVID-19. S1 S2 S6
• Iwermektyna nie ma wpisu w CosIng; abamektyna (awermektyny B1a i B1b) jest w załączniku II, poz. 1548. S7
• Olejek z drzewa herbacianego zmniejsza liczbę roztoczy w badaniach nad nużycą, ale Cochrane ocenia skuteczność jako niepewną i opisuje podrażnienia; siarka z sulfacetamidem to klasyczny lek miejscowy na trądzik różowaty. S8 S9 S10

Źródła

1. S1Inne źródło · 2026Rejestr Produktów Leczniczych: Charakterystyka Produktu Leczniczego, iwermektyna krem 10 mg/g
2. S2DermNet · 2025DermNet: Ivermectin
3. S3Przegląd badań · 2015Ivermectin: A Review in Rosacea.
4. S4Przegląd badań · 2019Interventions for rosacea based on the phenotype approach: an updated systematic review including GRADE assessments.
5. S5Przegląd badań · 2018Topical Ivermectin in the Treatment of Papulopustular Rosacea: A Systematic Review of Evidence and Clinical Guideline Recommendations.
6. S6Inne źródło · 2012LiverTox: Ivermectin
7. S7Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Abamectin (combination of avermectin B1a and avermectin B1b), załącznik II/1548
8. S8Przegląd badań · 2020Comparison of the efficacy of tea tree (Melaleuca alternifolia) oil with other current pharmacological management in human demodicosis: A Systematic Review.
9. S9Przegląd badań · 2020Tea tree oil for Demodex blepharitis.
10. S10Przegląd badań · 2022Rosacea management: A comprehensive review.

Treść sprawdzona ze źródłami 12 października 2026.