Olejek z drzewa herbacianego

Jak działa

Olejek jest mieszaniną około stu związków, głównie terpenów; norma ISO 4730 wymaga co najmniej 30% terpinen-4-olu. W badaniach laboratoryjnych olejek uszkadza błony komórkowe bakterii, co prowadzi do wycieku jonów potasu i zahamowania oddychania komórek, hamuje też bakterie Cutibacterium acnes i grzyby, a jego rozpuszczalne w wodzie składniki ograniczają wytwarzanie niektórych mediatorów zapalnych. Przeczytane źródła nie opisują działania złuszczającego, takiego jak u kwasów.

Na skórze efekt jest umiarkowany i słabo udokumentowany. W badaniu z placebo (60 osób) żel z 5% olejkiem, nakładany na 20 minut 2 razy dziennie przez 45 dni, zmniejszał liczbę zmian i nasilenie łagodnego i umiarkowanego trądziku. W porównaniu z 5% nadtlenkiem benzoilu (124 osoby) działał wolniej i słabiej zmniejszał liczbę zmian zapalnych, ale dawał mniej działań niepożądanych (27 z 61 wobec 50 z 63 osób). Przegląd badań z 2023 r. ocenia jednak jakość badań jako słabą lub umiarkowaną i uznaje, że korzyści w trądziku wymagają potwierdzenia.

Dla kogo

• cera tłusta i mieszana z pojedynczymi wypryskami
• łagodny trądzik (jako uzupełnienie pielęgnacji)
• osoby bez alergii na olejki eteryczne i substancje zapachowe

Stężenia

W badaniach nad trądzikiem stosowano żel z 5% olejkiem. Według dokumentacji ocenianej przez komitet naukowy UE (SCCP, 2008) produkty do pielęgnacji skóry zawierały do 1,25%, do włosów do 2%, a do paznokci do 20%. SCCP uznał, że czysty olejek i niektóre formuły od 5% mogą podrażniać skórę i oczy, a bezpieczeństwa olejku w kosmetykach nie dało się ocenić z powodu luk w danych. W CosIng sam olejek nie ma wpisu w załącznikach z ograniczeniami, ale mają je dwa jego składniki: alfa-terpinen (według normy ISO 4730, przytoczonej przez SCCP, 5-13% olejku) jest w UE alergenem zapachowym, który trzeba podać w składzie, gdy jego stężenie przekracza 0,001% w produktach bez spłukiwania i 0,01% w spłukiwanych (załącznik III, poz. 131, wpis z rozporządzenia (UE) 2023/1545), a gamma-terpinen (10-28% olejku) ma warunek liczby nadtlenkowej poniżej 10 mmol/l (poz. 132). Ten sam warunek liczby nadtlenkowej wpis 131 stawia alfa-terpinenowi; dotyczy on samego surowca, nie gotowego kosmetyku. Nierozcieńczonego olejku nie nakładaj na skórę.

Jak zacząć

1. Przed pierwszym użyciem zrób próbę: nakładaj produkt przez kilka dni na mały fragment skóry, np. za uchem lub w zgięciu łokcia.
2. Wybierz gotowy produkt o podanym stężeniu i stosuj go raz dziennie, punktowo albo na okolice skłonne do wyprysków.
3. Przechowuj produkt szczelnie zamknięty, z dala od światła i ciepła, i zużyj go w terminie podanym po otwarciu.

Możliwe skutki uboczne

Najczęściej suchość, swędzenie, szczypanie, pieczenie i zaczerwienienie; w badaniach skutki uboczne były zwykle niewielkie, poważniejsze przy stężeniach od 25%. Spośród olejków eterycznych olejek z drzewa herbacianego wywołał najwięcej opisanych alergii kontaktowych, głównie po nakładaniu czystego olejku; utlenianie zwiększa jego siłę uczulania. Przerwij stosowanie przy wysypce, pęcherzach lub obrzęku. Połknięty w większej ilości jest toksyczny, więc przechowuj go z dala od dzieci.

Ciąża i karmienie

Nie znaleźliśmy badań nad stosowaniem olejku z drzewa herbacianego w ciąży i podczas karmienia. SCCP wskazał luki w danych o wchłanianiu przez skórę i toksyczności rozrodczej, a dane dla poszczególnych składników sugerują możliwą toksyczność rozwojową po połknięciu dużych dawek. W tym czasie nie używaj czystego olejku, a o kosmetykach z jego dodatkiem porozmawiaj z lekarzem.

Najczęstsze pytania

Czy olejek z drzewa herbacianego zastąpi leki na trądzik?

Nie. Może być dodatkiem przy pojedynczych wypryskach, ale dowody na jego skuteczność są słabe. Trądzik umiarkowany i ciężki, a także trądzik różowaty, wymagają konsultacji z dermatologiem.

Dlaczego tak ważne jest przechowywanie?

Pod wpływem powietrza, ciepła i światła olejek się utlenia, a powstające nadtlenki i epoksydy zwiększają ryzyko uczulenia. Zamykaj butelkę, trzymaj ją w chłodnym i ciemnym miejscu i nie używaj starego olejku.

Czy może uczulić, mimo że wcześniej go tolerowałam?

Tak. Uczulenie kontaktowe może rozwinąć się po czasie, zwłaszcza na podrażnionej skórze i przy utlenionym olejku. Wysypka w miejscu nakładania to sygnał, by przerwać stosowanie i skonsultować się z dermatologiem.

Co potwierdzają źródła

• Olejek to mieszanina ok. 100 związków; ISO 4730 wymaga co najmniej 30% terpinen-4-olu; w laboratorium uszkadza błony bakterii (wyciek jonów potasu, zahamowanie oddychania), hamuje C. acnes, a składniki rozpuszczalne w wodzie hamują wytwarzanie mediatorów zapalnych. S4 S2
• Żel z 5% olejkiem (20 minut, 2 razy dziennie, 45 dni, 60 osób) działał lepiej niż placebo w trądziku łagodnym i umiarkowanym. S7 S9
• W porównaniu z 5% nadtlenkiem benzoilu 5% olejek działał wolniej i słabiej na zmiany zapalne, z mniejszą liczbą działań niepożądanych (27/61 wobec 50/63; głównie suchość, świąd, szczypanie, pieczenie, zaczerwienienie). S8 S9
• Przegląd RCT z 2023 r.: jakość badań słaba lub umiarkowana, korzyści w trądziku wymagają potwierdzenia; skutki uboczne zwykle drobne, poważniejsze przy stężeniach od 25%. S9
• SCCP: olejek uczula, utlenianie zwiększa uczulanie, czysty olejek i formuły od 5% mogą podrażniać skórę i oczy, nierozcieńczony olejek jest niebezpieczny, bezpieczeństwa nie da się ocenić; typowe stężenia w produktach do 1,25% (skóra), 2% (włosy), 20% (paznokcie). S2 S3
• Spośród olejków eterycznych wywołał najwięcej opisanych alergii; utlenianie zwiększa siłę uczulania; większość reakcji po czystym olejku. S6 S5
• Toksyczny po połknięciu; dane dla składników sugerują toksyczność rozwojową przy dużych dawkach doustnych; luki w danych o toksyczności rozrodczej. S5 S2
• W CosIng olejek ma m.in. funkcje zapachową i ochronną dla skóry i nie ma wpisu w załącznikach z ograniczeniami. S1
• Alfa-terpinen (5-13% olejku) i gamma-terpinen (10-28%) to składniki olejku według normy ISO 4730 przytoczonej przez SCCP; alfa-terpinen trzeba podać w składzie powyżej 0,001% w produktach bez spłukiwania i 0,01% w spłukiwanych, a oba muszą mieć liczbę nadtlenkową poniżej 10 mmol/l (zał. III, poz. 131 i 132; limit liczby nadtlenkowej dotyczy substancji, nie gotowego produktu). S2 S10 S11

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: MELALEUCA ALTERNIFOLIA LEAF OIL
2. S2Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2008SCCP/1155/08: Opinion on tea tree oil
3. S3Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2004SCCP/0843/04: Opinion on Tea Tree Oil
4. S4Przegląd badań · 2006Melaleuca alternifolia (Tea Tree) oil: a review of antimicrobial and other medicinal properties.
5. S5Przegląd badań · 2006A review of the toxicity of Melaleuca alternifolia (tea tree) oil.
6. S6Przegląd badań · 2016Tea tree oil: contact allergy and chemical composition.
7. S7Badanie · 2007The efficacy of 5% topical tea tree oil gel in mild to moderate acne vulgaris: a randomized, double-blind placebo-controlled study.
8. S8Badanie · 1990A comparative study of tea-tree oil versus benzoylperoxide in the treatment of acne.
9. S9Przegląd badań · 2023Efficacy and safety of Melaleuca alternifolia (tea tree) oil for human health-A systematic review of randomized controlled trials.
10. S10Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ALPHA-TERPINENE
11. S11Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: GAMMA-TERPINENE

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.