Ketokonazol

Na co się go stosuje

• łupież owłosionej skóry głowy
• łojotokowe zapalenie skóry
• łupież pstry
• grzybice skóry i drożdżyca skóry (krem)

Jak działa

Ketokonazol blokuje enzymy cytochromu P450 grzybów i wytwarzanie ergosterolu, kluczowego składnika ich osłon komórkowych, przez co hamuje wzrost grzybów. Działa na dermatofity i drożdżaki, w tym Malassezia, związane z łupieżem i łojotokowym zapaleniem skóry.

Czy może być w kosmetykach

Ketokonazol jest w załączniku II rozporządzenia kosmetycznego (substancje zakazane, poz. 1528), wpisany rozporządzeniem (UE) 2019/831, więc nie może być składnikiem kosmetyków, także szamponów przeciwłupieżowych.

Dostępność

W Polsce szampony lecznicze i kremy z 2% ketokonazolem mają kategorię OTC (bez recepty), a tabletki wydaje się wyłącznie na receptę (kategorie Rp i Rpz) według Rejestru Produktów Leczniczych, październik 2026.

Bezpieczeństwo

Postacie na skórę rzadko szkodzą: w badaniach kremu świąd, pieczenie i rumień wystąpiły u 1-2% osób, a działania niepożądane szamponu (np. podrażnienie, suchość skóry) u mniej niż 1%. Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość. Tabletki mogą poważnie uszkadzać wątrobę i w 2013 r. zawieszono w UE ich stosowanie w zakażeniach grzybiczych.

Ciąża i karmienie

Szampon i krem można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią tylko w razie zdecydowanej konieczności, po konsultacji z lekarzem, bo brakuje danych o bezpieczeństwie. Po nałożeniu szamponu na skórę głowy ketokonazolu nie wykrywano we krwi, ale po umyciu nim całego ciała był wykrywalny. Tabletek nie przyjmuje się w ciąży.

Składniki kosmetyczne o zbliżonym kierunku działania

• Pirokton olaminy: Przeciwgrzybiczy składnik szamponów przeciwłupieżowych; szampon z 0,5% po 3 tygodniach zmniejszał udział Malassezia na skórze głowy, a łuszczenie bardziej niż szampon kontrolny.
• Klimbazol: Azol jak ketokonazol; w laboratorium hamował Malassezia podobnie, ale wyników nie odniesiono do skuteczności u ludzi. W UE dozwolony do 2% w spłukiwanych szamponach przeciwłupieżowych.
• Kwas salicylowy: Występuje w szamponach leczniczych na łojotokowe zapalenie skóry; pomaga usuwać łuskę, ale nie zastępuje leku przeciwgrzybiczego.

Kosmetyk nie zastępuje leku zaleconego przez lekarza. Składniki z listy działają zwykle słabiej albo inaczej.

Najczęstsze pytania

Ketokonazol: co to jest?

Ketokonazol to lek przeciwgrzybiczy z grupy imidazoli. Na skórę stosuje się go w postaci szamponu i kremu 2%, głównie w łupieżu, łojotokowym zapaleniu skóry, łupieżu pstrym i grzybicach skóry. Tabletki z powodu ryzyka uszkodzenia wątroby nie są w UE stosowane w zakażeniach grzybiczych. W kosmetykach ketokonazol jest zakazany.

Czy ketokonazol można stosować na twarz?

Tak, krem z ketokonazolem jest wskazany m.in. w łojotokowym zapaleniu skóry, które często obejmuje twarz, ale należy go stosować zgodnie z ulotką albo zaleceniem lekarza i chronić oczy. Jeśli mimo leczenia nie ma poprawy, charakterystyka produktu zaleca ponowne rozważenie rozpoznania, bo zmiany mogą mieć inną przyczynę.

Czy szampon z ketokonazolem działa na łupież?

Tak, szampon z 2% ketokonazolem jest zarejestrowany do leczenia i zapobiegania łupieżowi owłosionej skóry głowy wywołanemu przez drożdżaki Malassezia. W przeglądzie Cochrane dotyczącym łojotokowego zapalenia skóry miejscowy 2% ketokonazol o 31% zmniejszał ryzyko braku ustąpienia zmian po 4 tygodniach w porównaniu z placebo (niska jakość dowodów), a wobec steroidów działał podobnie przy mniejszej liczbie działań niepożądanych.

Czy ketokonazol jest na receptę?

Szampon i krem nie: w Polsce produkty z 2% ketokonazolem mają kategorię OTC, czyli są dostępne w aptece bez recepty. Tabletki wydaje się wyłącznie na receptę. Jeśli łupież lub zmiany na skórze nie ustępują mimo leczenia, warto pokazać je lekarzowi, bo mogą mieć inną przyczynę.

Co potwierdzają źródła

• Ketokonazol jest w załączniku II, poz. 1528 (rozporządzenie (UE) 2019/831). S1
• Szampon 20 mg/g: łupież, łojotokowe zapalenie skóry, łupież pstry; krem 20 mg/g: grzybice skóry, drożdżyca, łupież pstry, łojotokowe zapalenie skóry; w Polsce kategoria OTC, tabletki Rp lub Rpz. S2 S3 S4
• Ketokonazol wiąże enzymy P450 grzybów i hamuje wytwarzanie ergosterolu; działa na dermatofity i drożdżaki, w tym Malassezia. S4 S8
• 2% ketokonazol: ryzyko braku ustąpienia niższe o 31% niż placebo po 4 tygodniach (niska jakość dowodów), skuteczność podobna do steroidów przy mniejszej liczbie działań niepożądanych. S5
• Krem: świąd 2,0%, pieczenie 1,9%, rumień 1,0%; szampon: działania niepożądane u mniej niż 1%; w ciąży tylko w razie zdecydowanej konieczności; tabletki uszkadzają wątrobę i zawieszono je w UE w 2013 r., postacie miejscowe wchłaniają się minimalnie. S2 S3 S6 S7 S4
• Pirokton olaminy (zał. V/35: 1% spłukiwane) w szamponie 0,5% zmniejszał Malassezia i łuszczenie po 3 tygodniach; klimbazol (zał. III/310: 2% w spłukiwanych szamponach przeciwłupieżowych) hamował M. furfur in vitro podobnie jak ketokonazol; szampony lecznicze zawierają też kwas salicylowy. S9 S10 S11 S12 S8

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: KETOCONAZOLE (załącznik II/1528)
2. S2Inne źródło · 2026Rejestr Produktów Leczniczych: Charakterystyka Produktu Leczniczego, ketokonazol szampon leczniczy 20 mg/g
3. S3Inne źródło · 2026Rejestr Produktów Leczniczych: Charakterystyka Produktu Leczniczego, ketokonazol krem 20 mg/g
4. S4DermNet · 2022DermNet: Ketoconazole
5. S5Przegląd badań · 2015Topical antifungals for seborrhoeic dermatitis.
6. S6Inne źródło · 2013European Medicines Agency: Ketoconazole-containing medicines (przegląd, zawieszenie postaci doustnych)
7. S7Inne źródło · 2012LiverTox: Ketoconazole
8. S8DermNet · 2024DermNet: Seborrhoeic dermatitis
9. S9Badanie · 1996In vitro susceptibility of Malassezia furfur against azole compounds.
10. S10Badanie · 2024Scalp microbiome composition changes and pathway evaluations due to effective treatment with Piroctone Olamine shampoo.
11. S11Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PIROCTONE OLAMINE (załącznik V/35)
12. S12Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CLIMBAZOLE (załączniki V/32 i III/310)

Treść sprawdzona ze źródłami 12 października 2026.