Erytromycyna

Na co się go stosuje

• trądzik pospolity, zwłaszcza zapalny (grudki i krostki)
• trądzik różowaty
• łupież rumieniowy i zakażenia skóry, np. liszajec
• zakażenia bakteryjne u osób uczulonych na penicylinę (doustnie)

Jak działa

Erytromycyna działa bakteriostatycznie, czyli hamuje namnażanie bakterii, w tym Cutibacterium acnes. Hamuje też cytokiny prozapalne, np. IL-8, i ogranicza wybuch tlenowy neutrofili, a nałożona na skórę hamuje rozkład lipidów na jej powierzchni. Coraz częściej opisuje się jednak oporność bakterii na erytromycynę.

Czy może być w kosmetykach

Erytromycyna nie ma własnego wpisu w CosIng, ale załącznik II rozporządzenia kosmetycznego (poz. 39) zakazuje w kosmetykach antybiotyków jako grupy substancji.

Dostępność

W Polsce maść i płyn 2% z erytromycyną, jej połączenia z tretynoiną lub octanem cynku oraz maść do oczu mają kategorię Rp, czyli są na receptę (Rejestr Produktów Leczniczych, październik 2026).

Bezpieczeństwo

Erytromycyna na skórę jest zwykle dobrze tolerowana: bardzo rzadko na początku leczenia pojawia się łagodny rumień lub złuszczanie, czasem jako alergiczny wyprysk kontaktowy. Długie stosowanie może nasilić zmiany z powodu oporności bakterii albo wywołać zapalenie mieszków włosowych przez bakterie Gram-ujemne. Rzadko opisywano ciężką reakcję: ostrą uogólnioną osutkę krostkową. Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość.

Ciąża i karmienie

Według charakterystyki maści erytromycynę na skórę mogą stosować kobiety w ciąży i karmiące piersią, bo nie wchłania się w znaczących ilościach; nie nakłada się jej w okolicy piersi, by niemowlę nie miało kontaktu z lekiem. Decyzję o leczeniu warto podjąć z lekarzem.

Składniki kosmetyczne o zbliżonym kierunku działania

• Kwas azelainowy: W badaniu porównawczym dawał podobną poprawę jak klindamycyna, antybiotyk o tym samym zastosowaniu, ale dowody są niskiej jakości i dotyczą leków, nie kosmetyków.
• Niacynamid: Porównywano go z erytromycyną w jednym badaniu, ale bez oceny ogólnej poprawy, więc dowody są słabe.
• Kwas salicylowy: Stosuje się go miejscowo w trądziku, ale w wytycznych AAD 2024 ma tylko rekomendację warunkową, słabszą niż antybiotyki miejscowe.

Kosmetyk nie zastępuje leku zaleconego przez lekarza. Składniki z listy działają zwykle słabiej albo inaczej.

Najczęstsze pytania

Czy erytromycyna działa na trądzik?

Tak, erytromycyna 2% na skórę zmniejsza zmiany zapalne: w metaanalizie z 2026 r. była jednym z dwóch antybiotyków miejscowych, które istotnie zmniejszały ich liczbę w porównaniu z placebo, choć ogólnie korzyść z samych antybiotyków miejscowych była niewielka. U większości osób wyraźna poprawa pojawia się w ciągu 4 tygodni. Z powodu oporności bakterii stosuje się ją razem z nadtlenkiem benzoilu lub retinoidem.

Czy erytromycynę można stosować w ciąży?

Erytromycynę na skórę można stosować w ciąży, bo według charakterystyki produktu nie wchłania się w znaczących ilościach, a działania niepożądane u płodu są mało prawdopodobne. DermNet dopuszcza erytromycynę w ciąży i podczas karmienia piersią, gdy jest niezbędna. Leczenie trądziku w ciąży zawsze warto uzgodnić z lekarzem.

Na co stosuje się maść z erytromycyną na skórę?

Maść z erytromycyną 2% to lek na receptę wskazany we wszystkich postaciach trądziku pospolitego, zwłaszcza z grudkami i krostkami. Dermatolodzy stosują erytromycynę także w trądziku różowatym i niektórych zakażeniach skóry. Maść nakłada się tylko na zmiany, zgodnie z zaleceniem lekarza, a leczenie jest ograniczone w czasie, bo długie stosowanie sprzyja oporności bakterii.

Co potwierdzają źródła

• Erytromycyna (makrolid) działa bakteriostatycznie, hamuje IL-8 i wybuch tlenowy neutrofili, działa na C. acnes i ogranicza rozkład lipidów na skórze; wskazania dermatologiczne: trądzik, trądzik różowaty, łupież rumieniowy, liszajec. S2 S3
• Antybiotyki są w załączniku II, poz. 39; w Polsce maść, płyn i połączenia z erytromycyną mają kategorię Rp. S1 S2
• Erytromycyna 2% istotnie zmniejszała liczbę zmian zapalnych w porównaniu z placebo, przy ogólnie niewielkiej korzyści z monoterapii; skuteczna w trądziku z tretynoiną lub nadtlenkiem benzoilu; poprawa u większości w ciągu 4 tygodni, leczenie ograniczone w czasie. S5 S8 S2
• Ponad 50% szczepów C. acnes w wielu krajach jest opornych na miejscowe makrolidy; przy erytromycynie zaleca się nadtlenek benzoilu lub retinoid. S4 S3
• Działania niepożądane: bardzo rzadko rumień i złuszczanie, alergiczny wyprysk kontaktowy, zapalenie mieszków przez bakterie Gram-ujemne, AGEP; w ciąży i karmieniu dopuszczalna, bez nakładania na okolicę piersi. S2 S3
• Kwas azelainowy podobny do klindamycyny (niska jakość), niacynamid porównywany z erytromycyną bez oceny PGA; kwas salicylowy i azelainowy mają w wytycznych AAD rekomendację warunkową, antybiotyki miejscowe silną. S6 S7

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Antibiotics (załącznik II/39)
2. S2Inne źródło · 2026Rejestr Produktów Leczniczych: Charakterystyka Produktu Leczniczego, erytromycyna maść 20 mg/g
3. S3DermNet · 2017DermNet: Erythromycin
4. S4Przegląd badań · 2016Systematic review of antibiotic resistance in acne: an increasing topical and oral threat.
5. S5Przegląd badań · 2026Topical Antibiotic Monotherapy Only Provides Mild Benefit for Patients with Acne Vulgaris: A Systematic Review and Network Meta-analysis.
6. S6Przegląd badań · 2020Topical azelaic acid, salicylic acid, nicotinamide, sulphur, zinc and fruit acid (alpha-hydroxy acid) for acne.
7. S7Przegląd badań · 2024Guidelines of care for the management of acne vulgaris.
8. S8Inne źródło · 2023StatPearls: Erythromycin

Treść sprawdzona ze źródłami 12 października 2026.