Izotretynoina

Na co się go stosuje

• ciężki trądzik guzkowy, oporny na antybiotyki i leczenie miejscowe
• trądzik z bliznowaceniem lub dużym obciążeniem psychicznym
• inne choroby mieszków: trądzik różowaty, łojotok, zapalenie mieszków skóry głowy
• żel: miejscowo w trądziku łagodnym i umiarkowanym

Jak działa

Izotretynoina działa na wszystkie główne przyczyny trądziku: zmniejsza gruczoły łojowe i wydzielanie łoju, ogranicza zatykanie mieszków włosowych, hamuje namnażanie bakterii i działa przeciwzapalnie. U co najmniej połowy osób po jednym pełnym kursie efekt utrzymuje się długo. U pozostałych trądzik może wrócić po kilku miesiącach lub latach, częściej u kobiet i po 25. roku życia.

Czy może być w kosmetykach

Izotretynoina jest w kosmetykach zakazana. W CosIng składnik o nazwie INCI Cis-Retinoic Acid (izotretynoina) jest przypisany do wpisu 375 załącznika II rozporządzenia (WE) nr 1223/2009, który obejmuje kwas retinowy i jego sole.

Dostępność

Na receptę. W Rejestrze Produktów Leczniczych (stan na 12.10.2026) wszystkie kapsułki z izotretynoiną oraz żel do stosowania na skórę mają kategorię dostępności Rp.

Bezpieczeństwo

Działania niepożądane zależą od dawki. Najczęstsze dotyczą skóry i błon śluzowych: suche, pękające usta, sucha i delikatna skóra, suchość nosa i oczu, łatwe oparzenia słoneczne, zaostrzenie trądziku. Inne objawy zależne od dawki to bóle głowy, mięśni i stawów, wzrost trójglicerydów i gorsze widzenie po zmroku. Metaanaliza danych 1,6 mln osób nie wykazała większego ryzyka samobójstw ani zaburzeń psychicznych, ale zmiany nastroju trzeba zgłaszać lekarzowi.

Ciąża i karmienie

Izotretynoina jest w ciąży bezwzględnie przeciwwskazana. Postać doustna silnie uszkadza płód (wady czaszki, mózgu, serca, oczu, uszu i kończyn) i zwiększa ryzyko poronienia. W UE obowiązuje program zapobiegania ciąży: testy ciążowe przed, w trakcie i po leczeniu oraz skuteczna antykoncepcja także po kuracji. Żel z izotretynoiną również jest w ciąży przeciwwskazany.

Składniki kosmetyczne o zbliżonym kierunku działania

• Kwas salicylowy: W amerykańskich wytycznych z 2024 r. ma w trądziku tylko zalecenie warunkowe, a izotretynoina silne w trądziku ciężkim; nie jest jej zamiennikiem.
• Kwas azelainowy: Też ma w tych wytycznych zalecenie warunkowe, a nie silne jak izotretynoina w trądziku ciężkim.
• Ceramidy: Nie leczą trądziku; to składnik emolientów, które DermNet zaleca stosować często przy suchości skóry w trakcie kuracji izotretynoiną.

Kosmetyk nie zastępuje leku zaleconego przez lekarza. Składniki z listy działają zwykle słabiej albo inaczej.

Najczęstsze pytania

Izotretynoina: co to jest?

Izotretynoina to kwas 13-cis-retinowy, lek z grupy retinoidów wydawany na receptę. Przyjmowana doustnie zmniejsza gruczoły łojowe i ilość łoju, dlatego dermatolodzy stosują ją w ciężkim trądziku, trądziku z bliznami albo opornym na inne leczenie. Istnieje też żel do stosowania na skórę. W kosmetykach w UE jest zakazana.

Jakie są efekty leczenia izotretynoiną?

U co najmniej połowy osób jeden pełny kurs daje długotrwałą poprawę. U pozostałych trądzik może wrócić po miesiącach lub latach, częściej u kobiet i po 25. roku życia, i wtedy kurs można powtórzyć. Przegląd Cochrane z 2018 r. ocenił jednak jakość dowodów dla większości wyników jako niską, więc przewaga nad antybiotykami doustnymi z leczeniem miejscowym jest niepewna.

Tretynoina a izotretynoina: czym się różnią?

To dwie formy kwasu retinowego o innym zastosowaniu. Izotretynoina (kwas 13-cis-retinowy) to głównie lek doustny, który zmniejsza wydzielanie łoju i wymaga programu zapobiegania ciąży. Tretynoina (kwas all-trans-retinowy) w trądziku jest nakładana na skórę i ogranicza powstawanie zaskórników. W Polsce obie są lekami na receptę i obie są zakazane w kosmetykach.

Co potwierdzają źródła

• Składnik INCI Cis-Retinoic Acid (izotretynoina) ma w CosIng ograniczenie II/375, czyli jest zakazany w kosmetykach. S1
• Izotretynoina zmniejsza gruczoły łojowe i wydzielanie łoju, ogranicza zatykanie mieszków, hamuje bakterie i działa przeciwzapalnie; jako jedyny lek działa na wszystkie główne przyczyny trądziku. S2 S3 S5
• Doustna izotretynoina jest silnie zalecana w trądziku ciężkim, z bliznami, z obciążeniem psychicznym albo opornym na leczenie; kwas salicylowy i azelainowy mają zalecenia warunkowe. S7 S3
• Co najmniej połowa pacjentów ma długotrwałą odpowiedź po jednym kursie; nawroty częstsze u kobiet i po 25. roku życia; jakość dowodów dla większości wyników w przeglądzie Cochrane niska. S2 S5
• Izotretynoina jest silnie teratogenna; w UE obowiązuje program zapobiegania ciąży, a retinoidy miejscowe są w ciąży przeciwwskazane. S2 S4
• Metaanaliza 1,6 mln osób nie wykazała zwiększonego ryzyka samobójstw ani zaburzeń psychicznych; w Polsce wszystkie preparaty z izotretynoiną są Rp. S6 S9

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CIS-RETINOIC ACID (załącznik II, poz. 375)
2. S2DermNet · 2025DermNet: Isotretinoin
3. S3Przegląd badań · 2025Isotretinoin (StatPearls)
4. S4Inne źródło · 2018EMA: Updated measures for pregnancy prevention during retinoid use
5. S5Przegląd badań · 2018Oral isotretinoin for acne
6. S6Przegląd badań · 2024Risk of Suicide and Psychiatric Disorders Among Isotretinoin Users: A Meta-Analysis
7. S7Przegląd badań · 2024Guidelines of care for the management of acne vulgaris
8. S8DermNet · 2021DermNet: Topical retinoids
9. S9Inne źródło · 2026Rejestr Produktów Leczniczych: Isotretinoinum (kategoria dostępności)

Treść sprawdzona ze źródłami 12 października 2026.