Tretynoina

Na co się go stosuje

• trądzik zaskórnikowy i zapalny o nasileniu łagodnym do umiarkowanego
• fotostarzenie: drobne zmarszczki, piegi, plamy soczewicowate
• przebarwienia pozapalne, a w preparatach złożonych także ostuda
• doustnie: ostra białaczka promielocytowa (lek onkologiczny)

Jak działa

Tretynoina wiąże się z receptorami jądrowymi kwasu retinowego w komórkach naskórka i zmienia aktywność genów, które sterują podziałami i dojrzewaniem keratynocytów. Komórki naskórka szybciej się odnawiają i powstaje mniej zaskórników. W skórze uszkodzonej przez słońce pobudza tworzenie kolagenu. Na poprawę trądziku czeka się zwykle 12 tygodni lub dłużej.

Czy może być w kosmetykach

Tretynoina jest w kosmetykach zakazana: w CosIng figuruje w załączniku II rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod numerem 375 jako Tretinoin (INN), czyli kwas retinowy i jego sole. Ograniczenie II/375 mają w CosIng m.in. składniki o nazwach INCI Retinoic Acid i Cis-Retinoic Acid. Retinol czy retinal w kosmetykach to inne substancje, nie rozcieńczony lek.

Dostępność

Na receptę. W Rejestrze Produktów Leczniczych (stan na 12.10.2026) tretynoina do stosowania na skórę występuje w preparatach złożonych z klindamycyną albo erytromycyną, wszystkie z kategorią dostępności Rp. Kapsułki z tretynoiną to lek onkologiczny, również Rp.

Bezpieczeństwo

Najczęstsze jest tzw. retinoidowe zapalenie skóry: zaczerwienienie, łuszczenie i suchość, do tego większa wrażliwość na słońce. Spośród retinoidów miejscowych tretynoina drażni najbardziej, a adapalen najmniej. W 44-tygodniowym badaniu z udziałem 355 osób kwas retinowy w pierwszych 4 tygodniach wywołał rumień u 44% badanych i łuszczenie u 35%. Retinoidy mogą nasilać wyprysk; przeciwwskazaniem jest uczulenie na retinoidy.

Ciąża i karmienie

Tretynoina jest w ciąży przeciwwskazana, także w postaci do stosowania na skórę. Europejska Agencja Leków (2018) uznała, że retinoidy na skórę wchłaniają się znikomo, ale z ostrożności nie wolno ich stosować w ciąży ani przy jej planowaniu. Metaanaliza 654 ciąż z ekspozycją w I trymestrze nie wykazała wzrostu częstości poważnych wad, ale to za mało, by uznać ją za bezpieczną. Postać doustna silnie uszkadza płód.

Składniki kosmetyczne o zbliżonym kierunku działania

• Retinol: Retinol jest prekursorem kwasu retinowego; w porównaniu na skórze dawał podobne zmiany jak tretynoina, ale mniejsze.
• Retinal: W jednym badaniu (125 osób) retinal 0,05% i kwas retinowy 0,05% zmniejszały zmarszczki w podobnym kierunku, ale retinal drażnił wyraźnie mniej.

Kosmetyk nie zastępuje leku zaleconego przez lekarza. Składniki z listy działają zwykle słabiej albo inaczej.

Najczęstsze pytania

Co to jest tretynoina?

Tretynoina to kwas all-trans-retinowy, lek z grupy retinoidów pochodzący od witaminy A. Na skórę stosuje się ją w leczeniu trądziku, a w badaniach także w fotostarzeniu, bo zmniejsza drobne zmarszczki i przebarwienia. Nie jest kosmetykiem: w UE kosmetyki nie mogą jej zawierać.

Czy tretynoina jest na receptę?

Tak, w Polsce zarejestrowane preparaty z tretynoiną mają kategorię dostępności Rp, czyli wymagają recepty. Na skórę dostępne są żele i płyny, w których tretynoina jest połączona z antybiotykiem, klindamycyną albo erytromycyną. O takim leczeniu decyduje lekarz, który dobiera je do rodzaju trądziku.

Tretynoina a izotretynoina: czym się różnią?

To dwie formy kwasu retinowego o innym zastosowaniu. Tretynoinę (kwas all-trans-retinowy) w trądziku nakłada się na skórę. Izotretynoina (kwas 13-cis-retinowy) to głównie lek doustny na ciężki trądzik, który zmniejsza gruczoły łojowe i wydzielanie łoju, a u kobiet, które mogą zajść w ciążę, wymaga programu zapobiegania ciąży. Obie są w UE zakazane w kosmetykach.

Po jakim czasie widać efekty tretynoiny?

W trądziku na poprawę czeka się zwykle 12 tygodni lub dłużej. W fotostarzeniu przegląd badań z randomizacją opisuje pierwsze zmiany już po miesiącu i efekty utrzymujące się do 24 miesięcy, a DermNet wiąże zmniejszenie piegów, plam i drobnych zmarszczek ze stosowaniem dłuższym niż 6 miesięcy.

Co potwierdzają źródła

• Tretynoina (kwas retinowy i jego sole) jest w załączniku II rozporządzenia 1223/2009 pod nr 375, a wpis obejmuje INCI Retinoic Acid i Cis-Retinoic Acid. S1
• Retinoidy miejscowe, w tym tretynoina, pomagają w trądziku łagodnym i umiarkowanym; poprawa wymaga zwykle 12 tygodni lub dłużej; tretynoina drażni najbardziej, adapalen najmniej; ogranicza tworzenie zaskórników, a doustnie stosuje się ją w ostrej białaczce promielocytowej. S2 S3
• W badaniach z randomizacją tretynoina poprawiała zmarszczki, przebarwienia i plamy soczewicowate w fotostarzeniu, od 1 miesiąca do 24 miesięcy obserwacji; porównania z kosmetykami są w większości słabej jakości. S6 S7
• Retinoidy miejscowe są przeciwwskazane w ciąży i przy jej planowaniu mimo znikomego wchłaniania; metaanaliza 654 ciąż nie wykazała wzrostu poważnych wad, ale ma za małą moc. S4 S5
• Retinol dawał podobne kierunkowo zmiany co kwas retinowy, ale mniejsze; retinal 0,05% i kwas retinowy 0,05% zmniejszały zmarszczki, retinal lepiej tolerowany; z kwasem retinowym rumień 44% i łuszczenie 35% w pierwszych 4 tygodniach. S8 S9 S10
• W Polsce tretynoina na skórę występuje w preparatach złożonych z klindamycyną lub erytromycyną, wszystkie Rp; izotretynoina to kwas 13-cis-retinowy. S11 S12

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Tretinoin (INN) (retinoic acid and its salts), załącznik II, poz. 375
2. S2DermNet · 2021DermNet: Topical retinoids
3. S3Przegląd badań · 2023Tretinoin (StatPearls)
4. S4Inne źródło · 2018EMA: Updated measures for pregnancy prevention during retinoid use
5. S5Przegląd badań · 2015Pregnancy outcomes following first-trimester exposure to topical retinoids: a systematic review and meta-analysis
6. S6Przegląd badań · 2022Topical tretinoin for treating photoaging: A systematic review of randomized controlled trials
7. S7Przegląd badań · 2024Comparing Tretinoin to Other Topical Therapies in the Treatment of Skin Photoaging: A Systematic Review
8. S8Badanie · 2016A comparative study of the effects of retinol and retinoic acid on histological, molecular, and clinical properties of human skin
9. S9Badanie · 1998Profilometric evaluation of photodamage after topical retinaldehyde and retinoic acid treatment
10. S10Badanie · 1999Tolerance profile of retinol, retinaldehyde and retinoic acid under maximized and long-term clinical conditions
11. S11Inne źródło · 2026Rejestr Produktów Leczniczych: Tretinoinum (kategoria dostępności)
12. S12DermNet · 2025DermNet: Isotretinoin

Treść sprawdzona ze źródłami 12 października 2026.