Klimbazol czy pirokton olaminy? Co wybrać na łupież

Czym się różnią

Klimbazol należy do azoli, tak jak lek ketokonazol. Pirokton olaminy to hydroksypirydon, z tej samej grupy co lek cyklopiroks. Oba hamują drożdżaki Malassezia, które razem z łojem i stanem zapalnym odpowiadają za łupież.

W prawie UE oba są jednocześnie konserwantami i składnikami przeciwłupieżowymi, ale mają różne limity stężeń.

Co mówią badania

Bezpośrednio porównano je tylko w laboratorium. W badaniu autorów związanych z producentem (22 szczepy M. furfur) klimbazol hamował drożdżaki w dużo mniejszych stężeniach niż pirokton olaminy. W laboratoryjnym teście przygotowanych do badania szamponów 0,5% klimbazolu dawało podobną strefę zahamowania jak szampon z 2% ketokonazolem. Wynik w probówce nie przekłada się jednak wprost na skórę głowy.

Na ludziach szampon z 0,65% klimbazolu zmniejszył łupież u 80% z 30 osób, ale bez grupy kontrolnej. Szampon z 0,5% piroktonem olaminy w badaniu autorów związanych z producentem zmniejszał Malassezia i łuski bardziej niż szampon kontrolny. Szampon z oboma składnikami (0,45% klimbazolu i 0,5% piroktonu) działał jak szampon z 1% pirytionianem cynku, dziś zakazanym w kosmetykach w UE.

Większość badań prowadzili autorzy związani z producentami. Dużo zależy też od całej formuły: w jednym badaniu szampon z dwoma składnikami przeciwłupieżowymi wypadł gorzej niż dopracowany szampon z jednym.

Podrażnienia i bezpieczeństwo

Oba są zwykle dobrze tolerowane. Klimbazol w teście płatkowym podrażniał słabo albo wcale. Pirokton olaminy w stężeniu 0,5% nie podrażniał i nie uczulał w testach na ludziach.

Klimbazol w badaniach na komórkach wpływał na hormony płciowe, ale szacowane pobranie z kosmetyków było tysiące razy mniejsze od dawki bez efektu u zwierząt. W ciąży żaden z nich nie był badany u ludzi, więc wybór szamponu omów z lekarzem.

Stężenia i limity UE

Klimbazol: jako składnik przeciwłupieżowy najwyżej 2,0% w spłukiwanych szamponach, jako konserwant najwyżej 0,5% w szamponach i 0,2% m.in. w płynach do włosów i kremach do twarzy. Pirokton olaminy: najwyżej 1,0% w produktach spłukiwanych i 0,5% w pozostałych. W badanych szamponach stosowano zwykle 0,45-0,65% klimbazolu i 0,5% piroktonu.

Czy można je łączyć

Tak, dobrze się uzupełniają. To częsty duet w szamponach przeciwłupieżowych i właśnie takie połączenie ma najwięcej badań na ludziach. Najprościej wybrać gotowy szampon z obydwoma składnikami.

Co potwierdzają źródła

• Klimbazol to azol, który w laboratorium hamował Malassezia furfur podobnie jak ketokonazol; pirokton olaminy to przeciwgrzybiczy hydroksypirydon, z tej samej grupy co cyklopiroks. S4 S18
• Łupież i łojotokowe zapalenie skóry wiążą się z drożdżakami Malassezia, łojem i stanem zapalnym. S11
• W teście na 22 szczepach M. furfur (autorzy związani z producentem) minimalne stężenie hamujące wynosiło dla klimbazolu od poniżej 0,03 do 2 µg/ml (mediana 0,03), a dla piroktonu olaminy 16-64 µg/ml. S16
• W teście dyfuzji w agarze szampon z 0,5% klimbazolem oraz połączenia piroktonu olaminy z klimbazolem (0,1%/0,1% i 0,1%/0,5%) hamowały trzy gatunki Malassezia podobnie jak szampon z 2% ketokonazolem; na M. globosa żadna formuła nie dorównała ketokonazolowi. S17
• Szampon z 0,65% klimbazolem po 4 tygodniach zmniejszył łupież, zaczerwienienie i świąd u 80% z 30 osób z łojotokowym zapaleniem skóry głowy (bez grupy kontrolnej). S5
• Szampon z 0,5% piroktonem olaminy po 3 tygodniach zmniejszał udział Malassezia i łuski bardziej niż szampon kontrolny (autorzy związani z producentem). S14
• Szampon z 0,45% klimbazolem i 0,5% piroktonem olaminy zmniejszał łupież tak samo jak 1% pirytionian cynku, dziś zakazany w kosmetykach w UE. S6 S7
• W badaniu z 620 osobami dopracowany szampon z samym pirytionianem cynku przewyższał szampon z pirytionianem i klimbazolem. S8
• Krem z klimbazolem i piroktonem olaminy zmniejszał rumień i sebum w łojotokowym zapaleniu skóry twarzy (24 osoby, badanie otwarte). S15
• Klimbazol w teście na zwierzętach i w laboratoryjnych testach przesiewowych nie drażnił oczu, a w teście płatkowym u ludzi podrażniał słabo albo wcale; 0,5% pirokton olaminy w testach na ludziach nie podrażniał ani nie uczulał. S3 S13
• Klimbazol w komórkach obniżał wytwarzanie testosteronu i estradiolu; szacowane dzienne pobranie u młodych dorosłych w Niemczech było co najmniej 2700 razy mniejsze od dawki bez efektu u zwierząt. S9 S10
• Brak badań u kobiet w ciąży dla obu składników; z szamponu z 2% klimbazolem przenikało ok. 0,15% dawki, a pirokton olaminy opisano w dokumentacji SCCNFP jako nieteratogenny. S3 S13
• Limity UE klimbazolu: zał. III/310 do 2,0% w spłukiwanych szamponach przeciwłupieżowych, zał. V/32 jako konserwant do 0,5% w spłukiwanych szamponach i 0,2% m.in. w płynach do włosów i kremach do twarzy; SCCS uznał te stężenia za bezpieczne. S1 S2
• Limity UE piroktonu olaminy: zał. V/35, do 1,0% w produktach spłukiwanych i 0,5% w pozostałych. S12

Najczęstsze pytania

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CLIMBAZOLE
2. S2Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2018SCCS: Addendum to the scientific Opinions on Climbazole (P64) ref. SCCS/1506/13 and SCCS/1590/17 (SCCS/1600/18)
3. S3Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2013SCCS: Addendum to the Opinion SCCS/1506/13 on Climbazole
4. S4Badanie · 1996In vitro susceptibility of Malassezia furfur against azole compounds
5. S5Badanie · 2001[Clinical effectiveness and tolerance of climbazole containing dandruff shampoo in patients with seborrheic scalp eczema]
6. S6Badanie · 2011Efficacy of a piroctone olamine/climbazol shampoo in comparison with a zinc pyrithione shampoo in subjects with moderate to severe dandruff
7. S7Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ZINC PYRITHIONE
8. S8Badanie · 2013Therapeutic efficacy of anti-dandruff shampoos: a randomized clinical trial comparing products based on potentiated zinc pyrithione and zinc pyrithione/climbazole
9. S9Badanie · 2024Antifungal climbazole alters androgenic pathways in mammalian cells
10. S10Badanie · 2024Exposure of young German adults to the anti-dandruff agent climbazole from 2002 to 2022: Analysis of specific biomarkers in urinary samples
11. S11DermNet · 2024DermNet: Seborrhoeic dermatitis
12. S12Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PIROCTONE OLAMINE
13. S13Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2002SCCNFP: Opinion concerning piroctone olamine and its monoethanolamine salt (SCCNFP/0525/01)
14. S14Badanie · 2024Scalp microbiome composition changes and pathway evaluations due to effective treatment with Piroctone Olamine shampoo
15. S15Badanie · 2016Efficacy and Safety of Cream Containing Climbazole/Piroctone Olamine for Facial Seborrheic Dermatitis: A Single-Center, Open-Label Split-Face Clinical Study
16. S16Badanie · 1996In vitro susceptibility of Malassezia furfur.
17. S17Badanie · 2024Evaluation of novel cosmetic shampoo formulations against Malassezia species: Preliminary results of anti-dandruff shampoo formulations.
18. S18Badanie · 2024Hydroxypyridone anti-fungals selectively induce myofibroblast apoptosis in an in vitro model of hypertrophic scars