Dziegieć

Jak działa

Smoły drzewne to złożone mieszaniny lotnych olejków terpenowych, fenolu, krezoli i gwajakolu z domieszką WWA; w dwóch próbkach smoły sosnowej, których wyniki przytacza opinia SCCNFP, benzo[a]pirenu było około 5-10 ppm. Smoły z biomasy są bogate w fenole, a mechanizm ich działania przeciwłuszczycowego nie został wyjaśniony, w odróżnieniu od smoły węglowej, która działa przez receptor węglowodorów aromatycznych (AhR). Dziegieć brzozowy umiarkowanie hamował wzrost gronkowca złocistego w teście laboratoryjnym.

Najlepiej zbadana jest smoła węglowa, która, jak się wydaje, działa przeciwświądowo, przeciwdrobnoustrojowo i zmniejsza łuszczenie, ale w UE jest zakazana w kosmetykach i bywa stosowana jako lek. Dla smół drzewnych badań klinicznych jest mało: w randomizowanym badaniu krzyżowym kąpiele z olejkiem ze smołą sosnową przez miesiąc zmniejszyły nasilenie umiarkowanego i ciężkiego atopowego zapalenia skóry u dzieci w porównaniu z samym podłożem. Badań dziegciu przy łupieżu ani trądziku nie znaleźliśmy.

Dla kogo

• dorośli, którzy chcą spróbować tradycyjnej pielęgnacji łuszczącej się skóry głowy: tylko w szamponach i mydłach spłukiwanych po chwili
• przy łuszczycy, łojotokowym lub atopowym zapaleniu skóry tylko jako uzupełnienie leczenia ustalonego z dermatologiem
• nie dla niemowląt i małych dzieci w postaci olejów na skórę, nie w ciąży

Stężenia

Smoły drzewne nie figurują w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc nie mają limitu stężenia; w CosIng Juniperus Oxycedrus Wood Tar ma funkcję kondycjonującą włosy, Pinus Palustris Wood Tar denaturującą, a Tar Oil zapachową. Zakazana (załącznik II, nr 420) jest natomiast surowa i rafinowana smoła węglowa, a ponad 20 innych wpisów załącznika II zakazuje pochodnych smoły węglowej zawierających ponad 0,005% benzo[a]pirenu, np. nr 1208 (kreozot). Opinia komitetu SCCNFP z 2003 r. (SCCNFP/0646/03) uznała smoły drzewne za ryzykowne, ale nie trafiły one do załącznika II.

Jak zacząć

1. W składzie INCI szukaj nazw Juniperus Oxycedrus Wood Tar, Pinus Palustris Wood Tar lub Tar Oil; dla dziegciu brzozowego nie znaleźliśmy w CosIng osobnej nazwy INCI.
2. Wybieraj szampony i mydła, które spłukuje się po kilku minutach, zamiast maści i olejów pozostawianych na skórze.
3. Nie smaruj dziegciem dużych powierzchni ciała i nigdy nie stosuj go na skórę niemowląt i małych dzieci.
4. Przy zaczerwienieniu, swędzeniu lub wysypce przerwij stosowanie i skonsultuj się z dermatologiem.

Możliwe skutki uboczne

Smoła drzewna jest częstym alergenem kontaktowym: w badaniu 600 pacjentów po 60. roku życia poddanych testom płatkowym znalazła się wśród pięciu najczęstszych alergenów. Olej kadyjski zawiera toksyczne fenole (gwajakol, krezol). W Maroku opisano dwoje dzieci w wieku 2 i 3 lat, smarowanych nim po całym ciele codziennie przez 8-10 tygodni, u których wystąpiły zaburzenia świadomości (oboje wyzdrowieli), oraz 12-dniowego noworodka, któremu masowano olejem brzuszek przy kolce; zmarł z powodu niewydolności wielonarządowej. Przy wysypce lub swędzeniu przerwij stosowanie.

Ciąża i karmienie

W ciąży i w okresie karmienia lepiej unikać dziegciu. Smoły drzewne zawierają genotoksyczne i rakotwórcze WWA, a składniki smoły z jałowca wiązały się z DNA w skórze leczonych pacjentów. W Maroku opisano też ciężkie zatrucia noworodka i małych dzieci po stosowaniu oleju kadyjskiego na skórę. Badań bezpieczeństwa w ciąży nie ma; w razie potrzeby leczenia skóry porozmawiaj z lekarzem.

Najczęstsze pytania

Co to jest dziegieć?

Dziegieć to smoła drzewna: gęsta, ciemna ciecz otrzymywana przez suchą destylację drewna lub kory, najczęściej brzozy, sosny albo jałowca. Zawiera olejki terpenowe, fenol, krezole i gwajakol oraz domieszkę wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). W UE smoły drzewne są w kosmetykach dozwolone, w odróżnieniu od zakazanej smoły węglowej, i występują głównie w szamponach i mydłach do skóry głowy i skóry łuszczącej się.

Czy dziegieć pomaga na trądzik?

Nie ma na to dowodów. Nie znaleźliśmy żadnego badania klinicznego dziegciu przy trądziku, a jedyne wyniki dla dziegciu brzozowego to umiarkowane hamowanie gronkowca złocistego w laboratorium. Smoły drzewne zawierają rakotwórcze WWA i często uczulają, dlatego nie warto smarować nimi twarzy. Przy trądziku lepiej wybrać leczenie z udokumentowaną skutecznością, dobrane z dermatologiem.

Jakie właściwości ma dziegieć?

Przypisuje mu się działanie przeciwświądowe, przeciwdrobnoustrojowe i zmniejszające łuszczenie, ale opisuje się je głównie dla smoły węglowej. Dla smół drzewnych najmocniejszy dowód to badanie, w którym kąpiele ze smołą sosnową przez miesiąc zmniejszyły nasilenie atopowego zapalenia skóry u dzieci. Dziegieć brzozowy umiarkowanie hamował gronkowca złocistego w laboratorium. Mechanizm działania smół drzewnych nie jest wyjaśniony.

Jak stosować dziegieć brzozowy?

Najbezpieczniej w szamponie lub mydle, które spłukuje się po kilku minutach. Nie nakładaj czystego dziegciu na duże powierzchnie ciała ani na twarz i nigdy nie stosuj go u niemowląt i małych dzieci, bo opisano ciężkie zatrucia dzieci, w tym zgon noworodka, po stosowaniu smoły z jałowca na skórę. Smoła drzewna często uczula, więc przy wysypce przerwij stosowanie.

Czy dziegieć można stosować na twarz?

Lepiej tego nie robić. Nie znaleźliśmy badań dziegciu na skórze twarzy, a smoły drzewne zawierają rakotwórcze WWA i należą do częstych alergenów kontaktowych. Unijny komitet naukowy uznał w 2003 r., że smoły drzewne w kosmetykach stanowią ryzyko dla zdrowia, choć nie zostały zakazane. Jeśli chcesz ich spróbować, wybierz szampon lub mydło spłukiwane po kilku minutach, a przy problemach ze skórą twarzy skonsultuj się z dermatologiem.

Co potwierdzają źródła

• Smoły drzewne (jałowcowa, sosnowa, olej smołowy) nie mają ograniczeń w załącznikach CosIng; smoła sosnowa powstaje przez suchą destylację drewna. S1 S2 S3
• Surowa i rafinowana smoła węglowa jest zakazana (załącznik II, nr 420), podobnie jak kreozot z ponad 0,005% benzo[a]pirenu (nr 1208). S4 S5
• SCCNFP w 2003 r. uznał, że smoły drzewne stanowią ryzyko zdrowotne w kosmetykach: zawierają genotoksyczne WWA (w dwóch przytoczonych próbkach smoły sosnowej 5,3 i 9,7 ppm benzo[a]pirenu), smoła sosnowa wywoływała nowotwory skóry u myszy, a smoła z jałowca tworzyła addukty DNA w skórze pacjentów. S6
• Smoły z biomasy są bogate w fenole, a ich mechanizm działania nie jest wyjaśniony; smoła węglowa działa przez AhR. S7
• Smoła węglowa prawdopodobnie działa przeciwświądowo, przeciwdrobnoustrojowo i zmniejsza łuszczenie; stosuje się ją w lekach na łuszczycę. S8
• W randomizowanym badaniu krzyżowym kąpiele z olejkiem ze smołą sosnową przez miesiąc zmniejszyły nasilenie umiarkowanego i ciężkiego AZS u dzieci względem podłoża. S9
• Smoła drzewna należała do pięciu najczęstszych alergenów kontaktowych u 600 pacjentów po 60. roku życia poddanych testom płatkowym. S10
• Opisano w Maroku zaburzenia świadomości u dwojga dzieci (2 i 3 lata) smarowanych olejem kadyjskim po całym ciele przez 8-10 tygodni oraz zgon 12-dniowego noworodka po masażu brzucha olejem kadyjskim. S11 S12
• Dziegieć brzozowy otrzymany doświadczalnie umiarkowanie hamował wzrost gronkowca złocistego w teście dyfuzyjnym. S13

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: JUNIPERUS OXYCEDRUS WOOD TAR
2. S2Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PINUS PALUSTRIS WOOD TAR
3. S3Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: TAR OIL
4. S4Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Crude and refined coal tars (załącznik II, nr 420)
5. S5Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Creosote, if it contains > 0.005 % w/w benzo[a]pyrene (załącznik II, nr 1208)
6. S6Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2003SCCNFP/0646/03: Opinion concerning wood tars and wood tar preparations
7. S7Przegląd badań · 2023Updated view of tars for psoriasis: what have we learned over the last decade?
8. S8DermNet · 2026DermNet: Coal tar
9. S9Badanie · 2022Effect of pine-tar bath on disease severity in moderate-to-severe childhood eczema: an investigator-blinded, crossover, randomized clinical trial.
10. S10Badanie · 2022Contact Allergy in the Elderly: A Study of 600 Patients.
11. S11Badanie · 2024Fatal Neonatal Intoxication From Cutaneous Cade Oil: A Case of Multivisceral Failure.
12. S12Badanie · 2025Acute Cade Oil Poisoning in Children: Report of Two Cases.
13. S13Badanie · 2026Antibacterial properties of experimentally produced birch tar and its medicinal affordances in the Pleistocene.

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 12 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.