Cysteamina

Jak działa

Mechanizm nie jest w pełni poznany. Cysteamina hamuje tyrozynazę, enzym kluczowy dla produkcji melaniny, i ogranicza nadmierną aktywność melanocytów. Zwiększa też w komórkach ilość glutationu, co przesuwa syntezę barwnika z eumelaniny w stronę feomelaniny. Jako tiol może dodatkowo hamować peroksydazę, wychwytywać dopachinon, czyli półprodukt syntezy melaniny, i wiązać jony żelaza oraz miedzi. W bazie CosIng chlorowodorek cysteaminy ma funkcje przeciwutleniacza, substancji redukującej i składnika preparatów do ondulacji lub prostowania włosów.

Najlepiej zbadano 5% krem w ostudzie. W dwóch badaniach z placebo (50 i 40 osób, 4 miesiące) wyraźniej zmniejszał nasilenie ostudy niż krem bez substancji czynnej, a metaanaliza 7 badań z randomizacją potwierdziła przewagę nad placebo i nie wykazała różnicy względem 4% hydrochinonu. W badaniu brazylijskich ośrodków uniwersyteckich (40 kobiet, 120 dni), w którym pozwalano wydłużać kontakt kremu ze skórą do 2 godzin, hydrochinon zmniejszał wskaźnik ostudy bardziej: o 53% wobec 38%. Przy długo trwającej ostudzie efekt cysteaminy był słabszy, a analiza z 2024 r. wskazała na możliwy błąd publikacji. Małe badania opisują też poprawę plam posłonecznych na dłoniach po 12 tygodniach i przebarwień po trądziku. Warunkiem efektu jest codzienny filtr, a ostudę i nowe, nieregularne plamy trzeba pokazać dermatologowi.

Dla kogo

• ostuda, jako element leczenia ustalonego z dermatologiem
• osoby, które chcą uniknąć hydrochinonu albo zrobić przerwę w jego stosowaniu
• przebarwienia pozapalne i plamy posłoneczne, choć dane są tu skąpe

Stężenia

W badaniach klinicznych stosowano 5% krem. W większości z nich nakładano go raz dziennie na 15-30 minut, po czym zmywano; w metaanalizie jedyne badanie, w którym pozwalano wydłużać kontakt do 2 godzin, wypadło gorzej od leczenia porównawczego, choć autorzy zastrzegają, że to za mało do rozstrzygnięcia. Po ok. 12 tygodniach codziennego stosowania efekt podtrzymuje się zwykle aplikacją 2 razy w tygodniu. W CosIng chlorowodorek cysteaminy nie ma wpisów w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc prawo UE nie ustala dla niego limitu stężenia.

Jak zacząć

1. Nakładaj cienką warstwę kremu na miejsca z przebarwieniami raz dziennie, najlepiej wieczorem, i po 15 minutach zmyj go łagodnym środkiem myjącym.
2. Po zmyciu nałóż krem nawilżający: łagodzi suchość i podrażnienie.
3. Nie wydłużaj czasu kontaktu na własną rękę: w jedynym badaniu, w którym na to pozwalano, wyniki nie były lepsze.
4. Codziennie rano stosuj filtr, a po ok. 12 tygodniach oceń efekty z dermatologiem, który może zalecić stosowanie podtrzymujące.

Możliwe skutki uboczne

Najczęściej występują zaczerwienienie, pieczenie, swędzenie, suchość i podrażnienie: częściej niż po placebo, a w metaanalizie podobnie często jak po 4% hydrochinonie (w jednym małym badaniu hydrochinon był lepiej tolerowany). Zwykle są łagodne i słabną po ok. tygodniu; pomaga krem nawilżający po zmyciu. Krem ma wyczuwalny zapach. Przy silnym pieczeniu, obrzęku lub wysypce przerwij stosowanie i skonsultuj się z dermatologiem.

Ciąża i karmienie

Nie znaleźliśmy badań kremu z cysteaminą u kobiet w ciąży ani karmiących piersią; w badaniu nad plamami posłonecznymi takie osoby wykluczono. Oficjalnych zaleceń brak, dlatego decyzję podejmij z lekarzem prowadzącym. W ciąży podstawą zapobiegania ostudzie jest ochrona przeciwsłoneczna.

Najczęstsze pytania

Dlaczego krem z cysteaminą się zmywa?

Tak wygląda schemat stosowania sprawdzony w badaniach: krem trzymano na skórze zwykle 15-30 minut i zmywano, a w jedynym badaniu z wydłużanym kontaktem wyniki nie były lepsze. Krótki kontakt zmniejsza też uciążliwość wyczuwalnego zapachu.

Czy cysteamina pomoże na ostudę?

W badaniach z placebo 5% krem zmniejszał nasilenie ostudy po 2-4 miesiącach, lepiej przy ostudzie trwającej krócej. Ostuda łatwo nawraca, więc plan leczenia ustal z dermatologiem.

Czy kosmetyk z cysteaminą to lek?

Cysteamina doustnie i w kroplach do oczu to leki na cystynozę. Krem na przebarwienia zawiera chlorowodorek cysteaminy (Cysteamine HCl), w bazie CosIng opisany jako składnik kosmetyczny.

Co potwierdzają źródła

• Cysteamina to aminotiol z rozkładu cysteiny w szlaku koenzymu A; hamuje tyrozynazę, zwiększa glutation (przesunięcie w stronę feomelaniny), może hamować peroksydazę, wychwytywać dopachinon i wiązać żelazo oraz miedź; mechanizm nie jest w pełni poznany. S2
• W CosIng chlorowodorek cysteaminy ma funkcje przeciwutleniacza, substancji redukującej i do ondulacji lub prostowania włosów; doustnie i w kroplach do oczu cysteamina jest lekiem na cystynozę. S1 S11 S12 S13
• W dwóch badaniach z placebo (50 i 40 osób, 4 miesiące) 5% krem zmniejszał nasilenie ostudy; metaanaliza 7 badań: przewaga nad placebo, brak różnicy względem 4% hydrochinonu. S4 S5 S3
• W badaniu ośrodków uniwersyteckich (40 kobiet, 120 dni) 4% hydrochinon zmniejszał mMASI bardziej (53% wobec 38%); efekt cysteaminy słabszy przy długo trwającej ostudzie, możliwy błąd publikacji; w jedynym badaniu z kontaktem wydłużanym do 2 godzin (to samo badanie brazylijskie) brak korzyści. S6 S2
• W obu badaniach z placebo oraz w badaniach nad plamami posłonecznymi i przebarwieniami po trądziku współautorem była osoba związana z producentem kremu (udziałowiec firmy); badanie porównawcze z hydrochinonem sfinansowała ta firma. S4 S5 S8 S9 S7
• Krem nakłada się zwykle na 15 minut i zmywa, codziennie do 12 tygodni, potem 2 razy w tygodniu; po zmyciu zaleca się krem nawilżający; krótki kontakt ogranicza uciążliwość wyczuwalnego zapachu. S14 S2 S8
• Działania niepożądane (rumień, pieczenie, świąd, suchość, podrażnienie) częstsze niż po placebo, w metaanalizie podobne jak po 4% hydrochinonie (w jednym małym badaniu hydrochinon tolerowano lepiej), zwykle przemijają i słabną w trakcie leczenia. S3 S2 S6 S7
• Badano połączenie z 4% niacynamidem; w badaniu nad plamami posłonecznymi wykluczono kobiety w ciąży i karmiące; w ostudzie podstawą jest ochrona przeciwsłoneczna; hydrochinon to w UE substancja zakazana w kosmetykach z wyjątkiem i lek na receptę. S10 S8 S15 S16 S17

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CYSTEAMINE HCL
2. S2Przegląd badań · 2024Clinical Efficacy of Cysteamine Application for Melasma: A Meta-Analysis
3. S3Przegląd badań · 2024Efficacy and safety of cysteamine 5% cream for the management of melasma: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials
4. S4Badanie · 2015Evaluation of the efficacy of cysteamine 5% cream in the treatment of epidermal melasma: a randomized double-blind placebo-controlled trial
5. S5Badanie · 2018Efficacy of cysteamine cream in the treatment of epidermal melasma, evaluating by Dermacatch as a new measurement method: a randomized double blind placebo controlled study
6. S6Badanie · 2020A comparative study of topical 5% cysteamine versus 4% hydroquinone in the treatment of facial melasma in women
7. S7Badanie · 2021Evaluation of the efficacy of cysteamine cream compared to hydroquinone in the treatment of melasma: A randomised, double-blinded trial
8. S8Badanie · 2024Successful treatment of solar lentigines by topical application of stabilized cysteamine: A vehicle-controlled, double-blind randomized study
9. S9Badanie · 2024Assessing the Effectiveness of Stabilized Cysteamine 5% Cream Compared to Hydroquinone 4%/Ascorbic Acid 3% Combination Cream in Treating Acne-induced Post-inflammatory Hyperpigmentation: A Randomized, Controlled Study
10. S10Badanie · 2024Combination of 5% cysteamine and 4% nicotinamide in melasma: Efficacy, tolerability, and safety
11. S11Przegląd badań · 2022Topical Treatments for Melasma and Their Mechanism of Action
12. S12Przegląd badań · 2026Clinical practice recommendations for the diagnosis and management of nephropathic cystinosis
13. S13Przegląd badań · 2025From Molecular Understanding and Pathophysiology to Disease Management; A Practical Approach and Guidance to the Management of the Ocular Manifestations of Cystinosis
14. S14DermNet · 2023DermNet: Bleaching agents
15. S15DermNet · 2025DermNet: Melasma
16. S16Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: HYDROQUINONE (załącznik II, poz. 1339; załącznik III, poz. 14)
17. S17DermNet · 2021DermNet: Hydroquinone

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 8 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.