Kamfora

Jak działa

Kamfora pobudza w skórze receptory temperatury: TRPV3 w keratynocytach (wykazano to na komórkach myszy), co wiąże się z uczuciem ciepła, oraz TRPM8, receptor zimna pobudzany też przez mentol. Aktywuje także TRPV1, receptor bólu i gorąca, ale szybko go odczula, a blokuje TRPA1; badacze wiążą to z jej działaniem przeciwbólowym. Ułatwia też przenikanie innych substancji: w badaniu na skórze bezwłosych myszy kamfora z mentolem zwiększała przenikanie salicylanu metylu.

Badań klinicznych jest mało. Przegląd prac z lat 2010-2022 znalazł tylko 15 badań na ludziach z preparatami kamfory i mentolu (ból, przeziębienie, świąd), za mało na jednoznaczne zalecenia. W eksperymencie na ochotnikach 20% kamfora w wazelinie nie zmniejszyła świądu po histaminie ani wywołanego zapalenia skóry. Z plastrów do krwi przechodzi niewiele: przy 8 plastrach noszonych przez 8 godzin maksymalne stężenie kamfory we krwi wynosiło średnio 41 ng/ml, co autorzy uznali za niską ekspozycję ogólnoustrojową.

Dla kogo

• dorośli z drobnymi bólami mięśni, jako składnik maści i balsamów rozgrzewających
• nie dla niemowląt i małych dzieci bez zgody lekarza
• nie dla osób uczulonych na kamforę; ostrożnie przy skórze wrażliwej i uszkodzonej

Stężenia

W CosIng kamfora (INCI: Camphor) ma funkcje: denaturująca, zapachowa i plastyfikująca. Figuruje w załączniku III (pozycja 331) jako alergen zapachowy: zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2023/1545 musi być podana w składzie, gdy jej stężenie przekracza 0,001% w produktach pozostawianych na skórze i 0,01% w spłukiwanych. Maksymalnego stężenia załącznik nie wyznacza. Przepisy amerykańskie, które nie obowiązują w UE: w 1983 r. amerykańska agencja FDA ustaliła limit 11% kamfory w produktach konsumenckich i zakazała produktów oznaczanych jako olej kamforowy (camphorated oil); obecnie w USA wymagają one zatwierdzenia jako nowy lek.

Jak zacząć

1. W składzie INCI szukaj nazwy Camphor.
2. Preparat rozgrzewający nakładaj cienko na nieuszkodzoną skórę, z dala od oczu i błon śluzowych; po użyciu umyj ręce.
3. Przechowuj produkty z kamforą poza zasięgiem dzieci i nigdy nie nakładaj ich niemowlętom pod nos.

Możliwe skutki uboczne

Kamfora może podrażniać skórę i oczy, a rzadko uczula; opisano kontaktowe zapalenie skóry po płynie z kamforą. Najgroźniejsze jest połknięcie: w latach 1990-2003 amerykańskie ośrodki toksykologiczne notowały ok. 10 tys. takich zdarzeń rocznie. Zatrucie objawia się m.in. nudnościami, wymiotami, drżeniami mięśni i drgawkami. Po spożyciu ponad 30 mg/kg lub przy objawach potrzebna jest pomoc w szpitalu.

Ciąża i karmienie

Kamfora przenika przez łożysko, a po jej połknięciu wykrywano ją w tkankach płodu i płynie owodniowym; zatrucie może prowadzić do poronienia. U szczurów i królików podawana doustnie nie wywoływała wad rozwojowych. Ze skóry wchłania się niewiele, ale w ciąży i podczas karmienia nie stosuj maści z dużą ilością kamfory bez zgody lekarza.

Najczęstsze pytania

Co to jest kamfora?

Kamfora to związek organiczny z grupy terpenów, a dokładnie bicykliczny keton monoterpenowy o intensywnym zapachu. Pozyskuje się ją z drewna cynamonowca kamforowego albo syntetycznie z terpentyny. Stosuje się ją jako składnik zapachowy kosmetyków i w maściach rozgrzewających na bóle mięśni. W UE jest alergenem zapachowym, a połknięta jest toksyczna.

Jak kamfora działa na skórę?

Działa na receptory temperatury w skórze i nerwach. Pobudza TRPV3, co daje uczucie ciepła, i TRPM8, co nasila odczucie chłodu, a receptor bólu TRPV1 najpierw pobudza, a potem silnie odczula. Stąd łagodne działanie przeciwbólowe w maściach rozgrzewających. Badań klinicznych jest jednak niewiele, a w jednym eksperymencie 20% kamfora nie zmniejszyła świądu.

Czy kamforę można stosować u dzieci?

U małych dzieci tylko po konsultacji z lekarzem. Połknięcie produktu z kamforą może wywołać drgawki, a u niemowlęcia opisano zapaść po małej dawce podanej do nosa. Zatrucia przez skórę zdarzają się u dzieci zwłaszcza w krajach bez ścisłych przepisów. Przechowuj produkty z kamforą poza zasięgiem dzieci, a po połknięciu natychmiast wezwij pomoc.

Czy kamfora jest bezpieczna w ciąży?

Lepiej unikać jej w większych ilościach. Kamfora przenika przez łożysko, a po połknięciu wykrywano ją w tkankach płodu i płynie owodniowym. Badania na szczurach i królikach nie wykazały wad rozwojowych, a ze skóry wchłania się niewiele. Mimo to maści z dużą ilością kamfory w ciąży stosuj tylko po rozmowie z lekarzem.

Czy kamfora może uczulać?

Tak, choć rzadko. W UE kamfora jest na liście alergenów zapachowych: musi być wymieniona w składzie, gdy przekracza 0,001% w produkcie pozostawianym na skórze i 0,01% w spłukiwanym. Opisano przypadki kontaktowego zapalenia skóry, a kamfora może też podrażniać skórę i oczy. Przy wysypce lub pieczeniu przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem.

Co potwierdzają źródła

• Kamfora to bicykliczny keton monoterpenowy, pozyskiwany z drewna cynamonowca kamforowego lub syntetycznie z terpentyny; stosowana jako zapach w kosmetykach i w preparatach rozgrzewających na bóle mięśni; z mentolem zwiększała przenikanie salicylanu metylu w skórze myszy (pełny tekst S2). S2 S3
• Aktywuje TRPV3 w keratynocytach i TRPM8; aktywuje i silnie odczula TRPV1 oraz blokuje TRPA1, co może tłumaczyć działanie przeciwbólowe. S4 S5 S6
• Badań klinicznych jest mało (15 prac 2010-2022, brak podstaw do zaleceń); 20% kamfora nie zmniejszyła świądu po histaminie ani doświadczalnego zapalenia skóry. S9 S8
• Po 8 plastrach przez 8 godzin średnie maksymalne stężenie kamfory we krwi 41 ng/ml, okres półtrwania ok. 5,6 h; ekspozycja ogólnoustrojowa niska. S7
• W UE kamfora jest w załączniku III (poz. 331) jako alergen zapachowy: oznakowanie powyżej 0,001% (pozostawiane) i 0,01% (spłukiwane); funkcje: denaturująca, zapachowa, plastyfikująca. S1
• Przepisy USA (nie UE): FDA w 1983 r. ustaliła limit 11% w produktach konsumenckich i zakazała oleju kamforowego (pełny tekst S2); produkty z olejem kamforowym wymagają zatwierdzenia jako nowy lek (21 CFR 310.502). S2 S13
• Połknięcie 2 g daje zatrucie, 3,5 g może zabić, u niemowlęcia zapaść po małej dawce do nosa (pełny tekst S2); ok. 10 tys. ekspozycji rocznie w USA w latach 1990-2003, skierowanie do szpitala powyżej 30 mg/kg lub przy objawach; zatrucia przez skórę u dzieci zwłaszcza w Azji (pełny tekst S3). S2 S10 S3
• Kamfora przenika przez łożysko; u szczurów i królików brak teratogenności do 1000 i 681 mg/kg; opisano kontaktowe zapalenie skóry po kamforze. S2 S11 S12

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CAMPHOR
2. S2Przegląd badań · 2013Camphor--a fumigant during the Black Death and a coveted fragrant wood in ancient Egypt and Babylon--a review.
3. S3Przegląd badań · 2024Is Camphor the Future in Supporting Therapy for Skin Infections?
4. S4Badanie · 2005Impaired thermosensation in mice lacking TRPV3, a heat and camphor sensor in the skin.
5. S5Badanie · 2005Camphor activates and strongly desensitizes the transient receptor potential vanilloid subtype 1 channel in a vanilloid-independent mechanism.
6. S6Badanie · 2013Camphor activates and sensitizes transient receptor potential melastatin 8 (TRPM8) to cooling and icilin.
7. S7Badanie · 2004Dermal absorption of camphor, menthol, and methyl salicylate in humans.
8. S8Badanie · 2011Tea tree oil attenuates experimental contact dermatitis.
9. S9Przegląd badań · 2023Looking Back to Move Forward: The Current State of Research on the Clinical Applications of Camphor- and Menthol-Containing Agents.
10. S10Przegląd badań · 2006Camphor Poisoning: an evidence-based practice guideline for out-of-hospital management.
11. S11Badanie · 1997Reproductive toxicity studies of D-camphor in rats and rabbits.
12. S12Badanie · 2007[Contact dermatitis by camphor present in a flushing solution].
13. S13FDA · 202621 CFR 310.502: Certain drugs accorded new drug status through rulemaking procedures (camphorated oil drug products)

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 12 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.