Parfum i alergeny zapachowe w kosmetykach

Co oznacza parfum (fragrance) w składzie kosmetyku?

Parfum oznacza w składzie kompozycję zapachową albo surowce, z których ją wytworzono. Art. 19 ust. 1 lit. g) rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 nakazuje oznaczać kompozycje zapachowe i aromatyczne oraz ich surowce terminem parfum lub aroma, a baza CosIng opisuje Parfum jako materiał lub mieszaninę dodawane do kosmetyku, by nadać mu zapach albo zamaskować woń, z funkcjami zapachową i perfumującą. Aroma to analogiczne określenie kompozycji smakowo-zapachowych, np. w pomadkach i pastach do zębów. Angielskie słowo fragrance oznacza to samo: zapach dodany do produktu.

Jedna kompozycja zapachowa może zawierać od 10 do ponad 300 składników, a według SCCS baza CosIng wymieniała 2587 substancji o funkcji perfumującej. Producent nie musi ich wymieniać z nazwy, z wyjątkiem alergenów z załącznika III. Składniki o stężeniu poniżej 1% mogą stać w wykazie w dowolnej kolejności za tymi, których jest więcej niż 1%, więc miejsce słowa Parfum na liście nie zawsze mówi, ile zapachu jest w produkcie.

Jakie alergeny zapachowe trzeba podać w składzie?

Każdy alergen zapachowy z załącznika III trzeba wymienić w składzie z nazwy, gdy jego stężenie przekracza 0,001% w produkcie pozostawianym na skórze lub 0,01% w produkcie spłukiwanym; poniżej tych progów wystarcza słowo Parfum. Przed zmianą z 2023 r. obowiązek dotyczył 24 substancji (pozycje 45 i 67-92 załącznika III), m.in. linalolu, limonenu, geraniolu, cytronellolu, eugenolu, kumaryny i alkoholu benzylowego.

Rozporządzenie (UE) 2023/1545 dodało 56 alergenów wskazanych przez Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS), w tym mentol, kamforę i olejki eteryczne, np. lawendowy, różany, goździkowy, bergamotowy, cytrynowy i ylang-ylang. Część podaje się pod wspólną nazwą, np. Lavandula Oil/Extract, Rose Flower Oil/Extract albo Citral (geranial i neral). Te same zasady dotyczą substancji, które stają się alergenami dopiero po utlenieniu na powietrzu lub przemianie w skórze.

Nowe wymogi wchodzą z okresem przejściowym: produkty z dawnym oznakowaniem można było wprowadzać do obrotu do 31 lipca 2026 r., a sprzedawać do 31 lipca 2028 r. Do tego czasu na półkach spotyka się więc opakowania z krótszą listą alergenów. Dla niektórych alergenów UE ustala też maksymalne stężenia, np. hydroksycytronellal do 1% (pozycja 72), a cytral od 1 stycznia 2027 r. do 0,032% w dezodorantach i 0,6% w perfumach (rozporządzenie (UE) 2026/909).

Czy parfum w kosmetykach jest szkodliwy?

Parfum nie szkodzi większości osób, ale substancje zapachowe są po niklu najczęstszą przyczyną alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. SCCS szacuje, że na składniki zapachowe uczulonych jest 1-3% populacji Europy i ok. 16% pacjentów z wypryskiem; w uzasadnieniu rozporządzenia 2023/1545 podano zakres 1-9% ludności UE. W metaanalizie 28 badań populacyjnych (20 107 osób) dodatni test na mieszankę zapachową I miało 3,5% badanych.

Uczulenie kontaktowe utrzymuje się przez całe życie. Gdy już powstanie, objawy może wywołać stężenie znacznie niższe niż to, które uczuliło. SCCS uznał 0,01% (100 ppm) w kosmetyku za ogólny próg, który powinna tolerować większość osób, także uczulonych, ale chloroatranol z mchu dębowego wywoływał reakcję w dawce ok. 2000 razy mniejszej. Dla osoby uczulonej liczy się więc unikanie konkretnej substancji, a nie tylko jej niskie stężenie.

Jak rozpoznać alergię na zapachy w kosmetykach?

Alergię na substancje zapachowe potwierdza dermatolog testami płatkowymi, a podejrzenie budzi swędząca, łuszcząca się wysypka w miejscach kontaktu z perfumowanym produktem. U kobiet zmiany najczęściej obejmują dłonie, twarz i szyję, u obu płci często pachy; substancja przeniesiona dłońmi może wywołać wyprysk w nieoczekiwanym miejscu, np. na twarzy. Reakcja pojawia się po kilku godzinach do kilku dni od kontaktu.

W testach stosuje się mieszanki zapachowe I i II oraz balsam peruwiański. W europejskiej sieci ESSCA (2009-2012) mieszanka zapachowa I dała dodatni wynik u 6,9% badanych pacjentów, balsam peruwiański u 5,4%, a mieszanka II u 3,8%. Nowy kosmetyk można sprawdzić testem otwartej aplikacji: kropla produktu dwa razy dziennie przez 2 tygodnie w to samo miejsce na przedramieniu lub wewnętrznej stronie ramienia; jeśli pojawi się wysypka, produkt odrzuć.

Czy kosmetyki bez zapachu i z olejkami eterycznymi są bezpieczniejsze?

Kosmetyk opisany jako bezzapachowy nie zawsze jest wolny od alergenów zapachowych, bo napis ten mówi tylko, że nie dodano niczego, by nadać produktowi zapach. Te same substancje mogą trafić do niego jako konserwanty, środki maskujące zapach bazy albo składniki ekstraktów roślinnych. Osoba uczulona powinna więc czytać cały skład, a nie tylko szukać słowa Parfum.

Olejki eteryczne nie są łagodniejszą alternatywą: alergię kontaktową wywołało już prawie 80 olejków, a dziewięć z nich, m.in. olejek z drzewa herbacianego, ylang-ylang, goździkowy i pomarańczowy, dawało ponad 2% dodatnich testów u badanych pacjentów; większość reakcji wywoływały czyste olejki lub produkty o dużym stężeniu. Linalol (główny składnik olejku lawendowego) i limonen utleniają się na powietrzu do wodoronadtlenków, które uczulają znacznie silniej niż świeża substancja. W badaniu 5773 pacjentów uczulenie na utleniony linalol stwierdzono u 7,0%, a na utleniony limonen u 5,1%. Surowiec limonenu musi mieć w UE liczbę nadtlenkową poniżej 20 mmol/l.

Które substancje zapachowe są w UE zakazane?

W kosmetykach w UE nie wolno stosować m.in. HICC (Hydroxyisohexyl 3-Cyclohexene Carboxaldehyde), atranolu i chloroatranolu oraz liliala (Butylphenyl Methylpropional). HICC, atranol i chloroatranol trafiły do załącznika II (pozycje 1380-1382) rozporządzeniem (UE) 2017/1410, bo według SCCS wywoływały wyjątkowo dużo alergii: samo HICC odpowiadało za ponad 1500 opisanych przypadków. Produktów z tymi substancjami nie wolno sprzedawać od 23 sierpnia 2021 r.

W latach 2009-2018 uczulenie na HICC miało 1,62% ze 114 607 pacjentów badanych w sieci ESSCA, a odsetek ten malał co roku jeszcze przed zakazem. Lilial (pozycja 1666 załącznika II) zakazano od 1 marca 2022 r. rozporządzeniem (UE) 2021/1902 jako substancję sklasyfikowaną w UE jako CMR, czyli rakotwórczą, mutagenną lub działającą szkodliwie na rozrodczość.

Wybrane alergeny i zakazane substancje zapachowe w przepisach UE (CosIng)

Jak rozpoznać w składzie INCI

Kompozycja zapachowa: Parfum (w produktach do ust także Aroma). Alergeny podawane osobno, przykłady: Linalool, Limonene, Citral, Citronellol, Geraniol, Eugenol, Coumarin, Benzyl Alcohol, Benzyl Salicylate, Hexyl Cinnamal, Evernia Prunastri Extract, a od 2023 r. także Lavandula Oil/Extract, Rose Flower Oil/Extract, Menthol, Camphor.

Najczęstsze pytania

Co to jest parfum w składzie kosmetyku?

Parfum to nazwa, którą w składzie INCI oznacza się całą kompozycję zapachową produktu albo surowce, z których ją wytworzono. Taki zapis przewiduje art. 19 rozporządzenia (WE) nr 1223/2009. Kompozycja może mieć od 10 do ponad 300 składników, ale z nazwy trzeba podać tylko alergeny z załącznika III, gdy przekraczają 0,001% w produktach pozostawianych na skórze lub 0,01% w spłukiwanych.

Parfum i fragrance w kosmetykach: czy to to samo?

Tak, oba słowa oznaczają substancje dodane, by nadać produktowi zapach lub zamaskować woń bazy. W unijnym wykazie składników obowiązuje termin parfum (lub aroma dla substancji smakowo-zapachowych), a fragrance to angielskie określenie zapachu. W CosIng słowo FRAGRANCE pojawia się też jako nazwa funkcji składnika: zapachowa.

Jakie są alergeny zapachowe w kosmetykach?

Alergeny zapachowe to substancje z załącznika III rozporządzenia kosmetycznego, które trzeba podać w składzie powyżej progów 0,001% lub 0,01%. Wcześniej było ich 24, m.in. linalol, limonen, geraniol, cytronellol, eugenol i kumaryna. Rozporządzenie (UE) 2023/1545 dodało 56 kolejnych, w tym mentol, kamforę oraz olejki lawendowy, różany, goździkowy i bergamotowy.

Od kiedy obowiązuje nowa lista alergenów zapachowych?

Nowa lista z rozporządzenia (UE) 2023/1545 obowiązuje w pełni dla produktów wprowadzanych do obrotu od 1 sierpnia 2026 r. Kosmetyki z dawnym, krótszym wykazem alergenów można było wprowadzać na rynek do 31 lipca 2026 r. i sprzedawać do 31 lipca 2028 r., więc do tego czasu spotyka się oba rodzaje opakowań.

Jak sprawdzić, czy mam alergię na zapachy w kosmetykach?

Alergię na substancje zapachowe potwierdzają testy płatkowe u dermatologa, zwykle z mieszankami zapachowymi I i II oraz balsamem peruwiańskim. Wynik z nazwą konkretnego alergenu pozwala potem szukać go w składzie. Nowy kosmetyk pozostawiany na skórze można sprawdzić samodzielnie, nakładając kroplę dwa razy dziennie przez 2 tygodnie w to samo miejsce na przedramieniu.

Czy kosmetyki bez zapachu są bezpieczne przy alergii na perfumy?

Kosmetyki bez zapachu są zwykle lepszym wyborem przy alergii na perfumy, ale nie dają pewności. Napis oznacza tylko brak dodanej kompozycji zapachowej, a substancje zapachowe mogą trafić do produktu jako konserwanty, środki maskujące lub składniki ekstraktów roślinnych. Osoba z rozpoznaną alergią powinna sprawdzać w składzie nazwę substancji, na którą jest uczulona.

Co potwierdzają źródła

• Kompozycje zapachowe i aromatyczne oraz ich surowce oznacza się w składzie terminem parfum lub aroma (CosIng: materiał dodawany, by nadać lub zamaskować zapach), a alergeny z kolumny 'inne' załącznika III podaje się dodatkowo; składniki poniżej 1% mogą stać w dowolnej kolejności. S1 S7 S13
• Alergeny zapachowe trzeba podać w składzie powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych; do 2023 r. dotyczyło to 24 substancji, rozporządzenie 2023/1545 dodało 56, z okresem przejściowym do 31.07.2026 (wprowadzanie) i 31.07.2028 (udostępnianie). S2 S8 S9 S11
• Hydroksycytronellal ma limit 1%, a cytral od 2027 r. limity zależne od rodzaju produktu (m.in. 0,032% w dezodorantach, 0,6% w perfumach); surowiec limonenu musi mieć liczbę nadtlenkową poniżej 20 mmol/l. S10 S6 S9
• Kompozycja zapachowa może mieć 10-300 i więcej składników; SCCS uznał 82 substancje za potwierdzone alergeny u ludzi, ocenia częstość uczulenia na 1-3% populacji Europy i ok. 16% pacjentów z wypryskiem, a orientacyjny bezpieczny próg dla większości alergenów na 0,01% (100 ppm). S3 S2
• W metaanalizie 28 badań populacyjnych mieszanka zapachowa I dawała dodatni test u 3,5% osób, a w sieci ESSCA u 6,9% pacjentów (balsam peruwiański 5,4%, mieszanka II 3,8%). S14 S15
• Produkty opisywane jako bezzapachowe mogą zawierać substancje zapachowe jako konserwanty, środki maskujące lub składniki roślinne. S16 S3 S13
• Substancje zapachowe są po niklu najczęstszą przyczyną alergicznego kontaktowego zapalenia skóry; objawy to swędzące, łuszczące się zmiany w miejscu kontaktu (u kobiet dłonie, twarz, szyja; często pachy), pojawiające się po godzinach lub dniach; rozpoznanie potwierdzają testy płatkowe, a nowe produkty można sprawdzić testem otwartej aplikacji przez 2 tygodnie. S13 S14
• Prawie 80 olejków eterycznych wywołało alergię kontaktową (9 z nich ponad 2% dodatnich testów), linalol i limonen utleniają się na powietrzu do silniej uczulających wodoronadtlenków, a uczulenie na utleniony linalol i limonen stwierdzono u 7,0% i 5,1% z 5773 pacjentów. S17 S3 S20 S21 S18
• HICC, atranol i chloroatranol zakazano rozporządzeniem 2017/1410 (sprzedaż do 23.08.2021), a lilial rozporządzeniem 2021/1902 od 1.03.2022; uczulenia na HICC w Europie spadały przed zakazem (1,62% z 114 607 pacjentów). S4 S5 S12 S19 S3

Źródła

1. S1Prawo UE (EUR-Lex) · 2009Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. dotyczące produktów kosmetycznych (art. 19 ust. 1 lit. g)
2. S2Prawo UE (EUR-Lex) · 2023Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 z dnia 26 lipca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 w odniesieniu do oznakowania alergenów zapachowych w produktach kosmetycznych
3. S3Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2012SCCS: Opinion on fragrance allergens in cosmetic products, SCCS/1459/11
4. S4Prawo UE (EUR-Lex) · 2017Rozporządzenie Komisji (UE) 2017/1410 z dnia 2 sierpnia 2017 r. zmieniające załączniki II i III do rozporządzenia (WE) nr 1223/2009
5. S5Prawo UE (EUR-Lex) · 2021Rozporządzenie Komisji (UE) 2021/1902 z dnia 29 października 2021 r. zmieniające załączniki II, III i V do rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 w odniesieniu do stosowania w produktach kosmetycznych niektórych substancji sklasyfikowanych jako rakotwórcze, mutagenne lub działające szkodliwie na rozrodczość
6. S6Prawo UE (EUR-Lex) · 2026Rozporządzenie Komisji (UE) 2026/909 z dnia 27 kwietnia 2026 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 (m.in. Benzyl Salicylate, Citral)
7. S7Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PARFUM
8. S8Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Linalool (załącznik III, poz. 84)
9. S9Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Limonene (załącznik III, poz. 88)
10. S10Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Hydroxycitronellal (załącznik III, poz. 72)
11. S11Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Lavandula oil/extract (załącznik III, poz. 360)
12. S12Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Butylphenyl Methylpropional, 2-(4-tert-butylbenzyl) propionaldehyde (załącznik II, poz. 1666)
13. S13DermNet · 2020DermNet: Fragrance allergy
14. S14Przegląd badań · 2019Prevalence of contact allergy in the general population: A systematic review and meta-analysis.
15. S15Badanie · 2015Patch test results with fragrance markers of the baseline series - analysis of the European Surveillance System on Contact Allergies (ESSCA) network 2009-2012.
16. S16Przegląd badań · 2003Fragrance contact allergy: a clinical review.
17. S17Przegląd badań · 2016Essential Oils, Part IV: Contact Allergy.
18. S18Badanie · 2022Contact allergy to oxidized linalool and oxidized limonene: Patch testing in consecutive patients with dermatitis.
19. S19Badanie · 2021Decrease of contact allergy to hydroxyisohexyl 3-cyclohexene carboxaldehyde in Europe prior to its ban and diagnostic value.
20. S20Przegląd badań · 2019Linalool Hydroperoxides.
21. S21Przegląd badań · 2019Limonene Hydroperoxides.