Mentol

Jak działa

Mentol pobudza w zakończeniach nerwów skóry kanał TRPM8, czyli receptor, który normalnie reaguje na niską temperaturę. Skóra odczuwa więc chłód, choć jej temperatura się nie zmienia. Mentol działa też jako środek przeciwdrażniący: najpierw pobudza receptory bólu, a potem je wycisza. Ułatwia też przenikanie innych substancji przez skórę, dlatego dodaje się go do niektórych preparatów leczniczych.

Uczucie chłodu jest przemijające: w jednym badaniu roztwór mentolu dawał chłód do 70 minut u 12 z 18 osób, a po przeciwbólowym żelu z ibuprofenem i 3% lewomentolem chłód po 2 godzinach odczuwało jeszcze 46% badanych. W badaniu żeli z 0,1%, 2% i 4,13% mentolu u 16 osób każde stężenie dawało silniejszy chłód i dyskomfort niż placebo, podrażnienie było istotnie silniejsze przy 0,1% i 2%, a efekt chłodu prawdopodobnie nasycał się już przy 2%. Działanie na świąd jest niepewne: u zdrowych ochotników ze świądem wywołanym histaminą mentol w dwóch badaniach go zmniejszał (w jednym użyto aż 40% mentolu), a w trzecim nie. W badaniu bez grupy kontrolnej krem z 3% mentolem i ceramidami przez miesiąc zmniejszał świąd u 19 osób z chorobami skóry, z których 18 miało atopowe zapalenie skóry. DermNet wymienia płyny z mentolem i kamforą wśród środków doraźnie łagodzących świąd, a przegląd z 2024 r. wymienia mentol wśród miejscowych środków przy przewlekłym świądzie neuropatycznym, czyli wynikającym z zaburzeń pracy nerwów.

Dla kogo

• osoby, które szukają efektu chłodu i odświeżenia w kosmetykach do ciała
• skóra swędząca, np. przy suchości lub atopowym zapaleniu skóry, jako doraźne wsparcie obok leczenia ustalonego z lekarzem
• ostrożnie przy skórze wrażliwej i naruszonej, bo mentol może szczypać i podrażniać
• nie dla osób uczulonych na mentol lub olejek miętowy

Stężenia

W badaniach kremów i żeli stosowano 0,1-4% mentolu, np. 3% w kremie łagodzącym świąd; w doświadczeniu ze świądem wywołanym histaminą użyto aż 40%. Nie znaleźliśmy danych o typowych stężeniach w kosmetykach. W UE mentol ma wpis w załączniku III (poz. 338, rozporządzenie (UE) 2023/1545), który nie określa maksymalnego stężenia, ale nakłada obowiązek: obecność substancji należy podać w wykazie składników, o którym mowa w art. 19 ust. 1 lit. g), gdy jej stężenie przekracza 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w produktach spłukiwanych.

Jak zacząć

1. Nowy produkt z mentolem wypróbuj najpierw na małym fragmencie skóry.
2. Nie nakładaj go na skórę uszkodzoną lub podrażnioną.
3. Miejscowe preparaty przeciwbólowe z mentolem to nie kosmetyki: stosuj je zgodnie z ulotką.
4. Świąd, który trwa ponad 6 tygodni lub nie ma widocznej przyczyny, wymaga diagnozy u lekarza.

Możliwe skutki uboczne

Najczęściej mentol szczypie, a przy większych stężeniach chłód może przejść w dyskomfort. W badaniu kremu z 3% mentolem 1 z 60 osób przerwała stosowanie z powodu szczypania; w innym mentol zwiększał przeznaskórkową utratę wody, co autorzy uznali za oznakę działania drażniącego. W dużych stężeniach może wywoływać ból przy kontakcie z zimnem. Olejek miętowy, złożony głównie z mentolu, może uczulać: opisano liczne przypadki alergii kontaktowej. Po preparacie przeciwbólowym z mentolem i salicylanem metylu opisano rzadkie, ciężkie oparzenie chemiczne. Przy pieczeniu, które nie mija po zmyciu, pęcherzach lub swędzącej wysypce przerwij stosowanie.

Ciąża i karmienie

Nie znaleźliśmy badań nad kosmetykami z mentolem w ciąży ani podczas karmienia. Przegląd preparatów stosowanych miejscowo w ciąży nie zaleca w tym czasie preparatów przeciwbólowych z kamforą i mentolem w stężeniu powyżej 3%, uzasadniając to przenikaniem tych substancji przez łożysko. Przed stosowaniem preparatów z mentolem na duże powierzchnie skóry w ciąży lub podczas karmienia skonsultuj się z lekarzem.

Najczęstsze pytania

Jak długo utrzymuje się uczucie chłodu?

W jednym badaniu do 70 minut, a po przeciwbólowym żelu z ibuprofenem i 3% lewomentolem część osób czuła chłód jeszcze po 2 godzinach. Siła chłodu w badaniu żeli rosła ze stężeniem mentolu.

Czy mentol pomaga na swędzenie?

Może doraźnie łagodzić świąd, ale wyniki badań są niespójne i pochodzą głównie z małych badań. Świąd trwający ponad 6 tygodni wymaga diagnozy u lekarza, bo może mieć przyczynę w chorobie skóry albo całego organizmu.

Dlaczego mentol pojawia się w składzie jako alergen?

Rozporządzenie (UE) 2023/1545 dodało mentol do załącznika III: trzeba go wymienić w składzie, gdy stężenie przekracza 0,001% w produktach niespłukiwanych lub 0,01% w spłukiwanych. Dzięki temu osoby uczulone mogą go unikać.

Co potwierdzają źródła

• Mentol pobudza receptor zimna TRPM8 i daje uczucie chłodu bez obniżania temperatury skóry; działa jako środek przeciwdrażniący i ułatwia wchłanianie innych substancji. S2 S3 S6 S4
• Uczucie chłodu trwało do 70 minut u 12 z 18 osób, a po żelu z ibuprofenem i 3% lewomentolem po 2 godzinach czuło je jeszcze 46% osób. S5 S10
• Żele z 0,1-4,13% mentolu (16 osób) dawały silniejszy chłód i dyskomfort niż placebo, efekt chłodu prawdopodobnie nasycał się przy 2%, a podrażnienie było istotnie silniejsze niż po placebo przy 0,1% i 2%. S9
• Wpływ na świąd histaminowy jest niespójny (2 badania tak, 1 nie); krem z 3% mentolem i ceramidami zmniejszał świąd w AZS w badaniu bez grupy kontrolnej; DermNet wymienia mentol z kamforą wśród środków objawowych. S6 S7 S5 S8 S11
• Mentol może szczypać i zwiększać przeznaskórkową utratę wody, w dużych stężeniach wywołuje ból przy zimnie; olejek miętowy, złożony głównie z mentolu, może uczulać; opisano oparzenie chemiczne po preparacie z mentolem i salicylanem metylu. S8 S5 S3 S12 S17 S14
• Załącznik III poz. 338: obecność mentolu trzeba podać w składzie, gdy stężenie przekracza 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych; wpis nie określa maksymalnego stężenia. S1
• Przegląd nie zaleca w ciąży miejscowych preparatów przeciwbólowych z kamforą i mentolem w stężeniu powyżej 3%. S13
• Przy małej liczbie badań nie można sformułować jednoznacznych zaleceń; świąd trwający ponad 6 tygodni jest przewlekły i wymaga diagnostyki; przegląd z 2024 r. wymienia mentol wśród miejscowych środków przy świądzie neuropatycznym. S15 S16

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: MENTHOL
2. S2Przegląd badań · 2007Menthol: a refreshing look at this ancient compound.
3. S3Przegląd badań · 2018The role and mechanism of action of menthol in topical analgesic products.
4. S4Przegląd badań · 2013Menthol: a simple monoterpene with remarkable biological properties.
5. S5Badanie · 1996Effect of topically applied menthol on thermal, pain and itch sensations and biophysical properties of the skin.
6. S6Badanie · 1995Effects of menthol and cold on histamine-induced itch and skin reactions in man.
7. S7Badanie · 2017Antipruritic Effect of Cold-induced and Transient Receptor Potential-agonist-induced Counter-irritation on Histaminergic Itch in Humans.
8. S8Badanie · 2017Safety and Antipruritic Efficacy of a Menthol-Containing Moisturizing Cream.
9. S9Badanie · 2020The influence of menthol dose on human temperature regulation and perception.
10. S10Badanie · 2019Comparison of diclofenac gel, ibuprofen gel, and ibuprofen gel with levomenthol for the topical treatment of pain associated with musculoskeletal injuries.
11. S11DermNet · 2023DermNet: Itch, pruritus
12. S12Przegląd badań · 2010Mentha piperita (peppermint).
13. S13Przegląd badań · 2022Skin Changes and Safety Profile of Topical Products During Pregnancy.
14. S14Badanie · 2021From Chemical Burn to Below Knee Amputation: Amputation Secondary to Application of Over-the-Counter Topical Analgesic With Menthol and Methyl Salicylate.
15. S15Przegląd badań · 2023Looking Back to Move Forward: The Current State of Research on the Clinical Applications of Camphor- and Menthol-Containing Agents.
16. S16Przegląd badań · 2024Chronic Pruritus: A Review.
17. S17Przegląd badań · 2022Peppermint essential oil: its phytochemistry, biological activity, pharmacological effect and application.

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 8 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.