Prawoślaz

Jak działa

Śluzy korzenia to mieszanina wielocukrów, m.in. arabinogalaktanów, ramnogalakturonanów i glukanów. Według raportu EMA warstwa śluzu ma osłaniać błony śluzowe przed podrażnieniem, ale jedynym badaniem nieklinicznym na poparcie tej tezy jest test przylegania wielocukrów do błony śluzowej in vitro. Wyciąg wodno-alkoholowy z korzenia po usunięciu wielocukrów zawierał ok. 61% cukrów prostych i oligocukrów (głównie sacharozy), ok. 9% aminokwasów (głównie proliny) i 8% betainy glicynowej, a do tego flawonoidy. W hodowlach komórek wyciąg i wielocukry pobudzały żywotność komórek nabłonka, wielocukry tworzyły warstwę przylegającą do powierzchni fibroblastów skóry, a wyciąg zmniejszał w keratynocytach ekspresję hialuronidazy, enzymu rozkładającego kwas hialuronowy.

Badań na zwierzętach i ludziach jest niewiele. U szczurów żel z 5% lub 10% wyciągiem przyspieszał gojenie ran, a u królików maść z 20% wyciągiem łagodziła podrażnienie skóry ucha, ale słabiej niż deksametazon. W laboratorium wyciąg ograniczał uszkodzenia DNA fibroblastów wywołane przez UVA i hamował pobudzanie melanocytów przez endotelinę-1; nie wiadomo, czy przekłada się to na ochronę przed słońcem lub przebarwieniami. W pilotażowym badaniu, które ukończyło 22 dzieci z łagodnym i umiarkowanym AZS, maść z 1% prawoślazu przez 4 tygodnie zmniejszała nasilenie zmian (SCORAD), według autorów skuteczniej niż 1% hydrokortyzon, ale wynik wymaga potwierdzenia. EMA nie uznała stosowania prawoślazu na skórę z powodu braku danych o takich przetworach.

Dla kogo

• skóra sucha, wrażliwa i podrażniona, jako składnik łagodzący (dowody słabe)
• skóra skłonna do AZS, jako uzupełnienie pielęgnacji, a nie zamiennik leczenia
• nie dla osób uczulonych na prawoślaz

Stężenia

Nie znaleźliśmy wiarygodnych danych o typowych stężeniach wyciągu z korzenia prawoślazu w kosmetykach. W badaniach na skórze stosowano maść z 1% prawoślazu u dzieci z AZS, żele z 5% i 10% wyciągu u szczurów oraz maść z 20% wyciągu u królików. W bazie CosIng ALTHAEA OFFICINALIS ROOT EXTRACT ma funkcję kondycjonującą skórę i nie figuruje w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc prawo UE nie wyznacza limitu stężenia.

Jak zacząć

1. W składzie INCI szukaj nazwy Althaea Officinalis Root Extract.
2. Krem lub maść z prawoślazem nakładaj na suchą lub podrażnioną skórę; w badaniu u dzieci z AZS maść stosowano 2 razy dziennie przez tydzień, a potem 3 razy w tygodniu.
3. Przy AZS traktuj prawoślaz jako uzupełnienie pielęgnacji; jeśli zmiany się nasilają, idź do lekarza.

Możliwe skutki uboczne

EMA nie zna działań niepożądanych leków roślinnych z korzenia prawoślazu, a jedynym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na ten surowiec. Nie znaleźliśmy opisów uczulenia na kosmetyki z prawoślazem. Śluzy przyjmowane doustnie mogą opóźniać wchłanianie innych leków, dlatego EMA zaleca odstęp 30-60 minut, ale nie dotyczy to stosowania na skórę. Przerwij stosowanie przy swędzeniu, zaczerwienieniu lub wysypce.

Ciąża i karmienie

Monografia EMA dla leków roślinnych z korzenia prawoślazu, przyjmowanych doustnie, podaje, że bezpieczeństwa w ciąży i podczas karmienia nie ustalono, więc z braku danych ich stosowanie w tym okresie nie jest zalecane. Badań kosmetyków z prawoślazem w ciąży nie znaleźliśmy, a prawo UE nie przewiduje dla wyciągu w kosmetykach ograniczeń ani ostrzeżeń. Przy wątpliwościach zapytaj lekarza lub położną.

Najczęstsze pytania

Jakie właściwości ma prawoślaz?

Przede wszystkim osłaniające i łagodzące: korzeń zawiera 5-11,6% śluzów, które z wodą tworzą ochronną warstwę. EMA uznaje go za tradycyjny lek roślinny przy podrażnieniu jamy ustnej i gardła z suchym kaszlem oraz przy łagodnych dolegliwościach żołądkowo-jelitowych. Działanie na skórę opisano głównie w laboratorium, u zwierząt i w jednym małym badaniu u dzieci.

Jak działa korzeń prawoślazu na skórę?

Głównie osłaniająco: śluzy tworzą na powierzchni lepką warstwę. W hodowlach komórek wyciąg pobudzał komórki nabłonka i zmniejszał ekspresję hialuronidazy, u szczurów przyspieszał gojenie ran, a u dzieci z AZS maść z 1% prawoślazu zmniejszała nasilenie zmian w małym badaniu pilotażowym. To za mało, by mówić o udowodnionym działaniu leczniczym.

Czy prawoślaz można stosować w ciąży?

Doustnie nie jest zalecany: według EMA bezpieczeństwa leków z korzenia prawoślazu w ciąży i podczas karmienia nie ustalono. O kosmetykach z prawoślazem w ciąży nie ma badań, a prawo UE nie przewiduje dla nich ostrzeżeń, ale brak danych nie oznacza potwierdzonego bezpieczeństwa. Przy wątpliwościach zapytaj lekarza lub położną.

Czy prawoślaz nadaje się dla dzieci?

To zależy od postaci. Doustnych leków z korzenia prawoślazu na kaszel EMA nie zaleca dzieciom poniżej 3 lat, a postaci stałych poniżej 6 lat. W kosmetykach nie ma ograniczeń wiekowych, a w badaniu pilotażowym maść z 1% prawoślazu stosowano u dzieci z AZS od 3. miesiąca życia. Przy kaszlu z dusznością, gorączką lub ropną wydzieliną idź do lekarza.

Czym jest macerat z korzenia prawoślazu?

To wodny wyciąg z rozdrobnionego korzenia przygotowany przez moczenie w wodzie. Monografia EMA przewiduje dla dorosłych 0,5-3 g korzenia na 150 ml wody kilka razy dziennie, najwyżej 15 g na dobę, przy podrażnieniu gardła z suchym kaszlem. Tradycyjnie przetwory z korzenia stosowano też na skórę, np. w okładach i maściach, ale EMA nie znalazła wystarczających danych o takich przetworach.

Co potwierdzają źródła

• W CosIng wyciąg z korzenia prawoślazu ma funkcję kondycjonującą skórę i nie figuruje w załącznikach, więc brak limitu UE. S1
• Korzeń zawiera 5-11,6% śluzów (arabinogalaktany, ramnogalakturonany, glukany); osłanianie błon śluzowych popiera tylko badanie in vitro; EMA nie ujęła stosowania na skórę z powodu braku danych o przetworach; u królików maść z 20% wyciągiem łagodziła podrażnienie słabiej niż deksametazon. S3 S10
• EMA uznaje tradycyjne stosowanie doustne przy podrażnieniu jamy ustnej i gardła z suchym kaszlem oraz łagodnych dolegliwościach żołądkowo-jelitowych; w ciąży i podczas karmienia nie zaleca z braku danych; działań niepożądanych nie zna; zaleca odstęp 30-60 minut od innych leków; nie zaleca dzieciom poniżej 3 lat. S2
• W pilotażowym badaniu u 22 dzieci z AZS maść z 1% prawoślazu przez 4 tygodnie zmniejszała SCORAD, według autorów skuteczniej niż 1% hydrokortyzon. S4
• Wyciąg i wielocukry pobudzały komórki nabłonka in vitro, a wielocukry tworzyły warstwę na fibroblastach; wyciąg bez wielocukrów zawierał ok. 61% cukrów, ok. 9% aminokwasów i 8% betainy glicynowej i zmniejszał ekspresję hialuronidazy w keratynocytach. S5 S6
• U szczurów żel z 5% lub 10% wyciągiem przyspieszał gojenie ran. S7
• Wyciąg ograniczał uszkodzenia DNA fibroblastów po UVA i hamował pobudzanie melanocytów przez endotelinę-1 in vitro. S8 S9

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ALTHAEA OFFICINALIS ROOT EXTRACT
2. S2Inne źródło · 2016EMA/HMPC: European Union herbal monograph on Althaea officinalis L., radix
3. S3Inne źródło · 2016EMA/HMPC: Assessment report on Althaea officinalis L., radix
4. S4Badanie · 2021Effect of topical marshmallow (Althaea officinalis) on atopic dermatitis in children: A pilot double-blind active-controlled clinical trial of an in-silico-analyzed phytomedicine
5. S5Badanie · 2010Aqueous extracts and polysaccharides from Marshmallow roots (Althea officinalis L.): cellular internalisation and stimulation of cell physiology of human epithelial cells in vitro
6. S6Badanie · 2017Phytochemical Characterization of Low Molecular Weight Constituents from Marshmallow Roots (Althaea officinalis) and Inhibiting Effects of the Aqueous Extract on Human Hyaluronidase-1
7. S7Badanie · 2020Althaea officinalis improves wound healing in rats: a stereological study
8. S8Badanie · 2016An Evaluation of Root Phytochemicals Derived from Althea officinalis (Marshmallow) and Astragalus membranaceus as Potential Natural Components of UV Protecting Dermatological Formulations
9. S9Badanie · 2002Inhibitory mechanism of an extract of Althaea officinalis L. on endothelin-1-induced melanocyte activation
10. S10Przegląd badań · 2023Isolation, structural properties, and bioactivities of polysaccharides from Althaea officinalis Linn.: A review

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 12 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.