Bisabolol

Jak działa

Alfa-bisabolol to jednopierścieniowy seskwiterpen, po raz pierwszy wyizolowany z rumianku pospolitego (Matricaria chamomilla), w którego olejku obok tlenków bisabololu i chamazulenu należy do głównych terpenoidów. Rumianek i drzewo candeia wytwarzają formę (-)-alfa-bisabolol, nazywaną lewomenolem; synteza chemiczna daje produkt z domieszką innych izomerów. U myszy z zapaleniem skóry podobnym do AZS bisabolol nakładany na skórę łagodził objawy i zmniejszał grubość naskórka, a w hodowli komórek tucznych ograniczał uwalnianie histaminy i TNF-alfa. Prawie cała wiedza o jego działaniu pochodzi jednak z hodowli komórkowych i modeli zwierzęcych.

Badania na ludziach są nieliczne i niejednoznaczne. W serii kontrolowanych badań na ochotnikach, u których podrażnienie wywołano detergentem (laurylosiarczanem sodu) i kwasem nonanowym, preparaty z (-)-alfa-bisabololem, m.in. krem z 0,5%, nie łagodziły go lepiej niż brak leczenia; pomagała tylko gliceryna. W badaniu z randomizacją u 278 osób z atopowym zapaleniem skóry krem z samym lewomenolem, stosowany dwa razy dziennie przez 8 tygodni, zmniejszał świąd średnio o 13,3 mm w skali VAS, a po podłożu bez substancji czynnych świąd się nie zmieniał (streszczenie nie podaje, czy ta różnica była istotna statystycznie); najsilniej działało połączenie z heparyną, która jest lekiem. W małym badaniu u 28 kobiet krem z alfa-bisabololem przez 8 tygodni rozjaśnił przebarwioną skórę pleców u większości uczestniczek; dla porównania te same kobiety nakładały też na przebarwioną skórę krem bez bisabololu.

Dla kogo

• skóra sucha i swędząca, np. przy AZS, jako dodatek do emolientu; dowody są skromne
• cera wrażliwa, która dobrze znosi produkty z bisabololem
• nie dla osób uczulonych na bisabolol; ostrożnie przy uczuleniu na rośliny złożone, np. rumianek czy arnikę

Stężenia

W kontrolowanych badaniach na ochotnikach stosowano m.in. krem z 0,5% (-)-alfa-bisabololu; streszczenia pozostałych badań nie podają stężeń. Bisabolol często dodaje się do kremów i maści nawilżających, produktów myjących, kosmetyków z filtrami i kosmetyków kolorowych. W bazie CosIng ma funkcje zapachową, kondycjonującą skórę i kojącą, a jedna nazwa INCI obejmuje lewomenol i mieszaninę izomerów. Nie figuruje w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc prawo UE nie wyznacza dla niego limitu stężenia ani warunków stosowania.

Jak zacząć

1. W składzie INCI szukaj nazwy Bisabolol; z etykiety nie dowiesz się, czy to forma naturalna, czy syntetyczna.
2. Przy AZS albo uczuleniu na rośliny złożone najpierw wypróbuj produkt na małym fragmencie skóry.
3. Nie traktuj bisabololu jako ochrony przed podrażnieniem po innych składnikach. Przy uporczywym świądzie lub wysypce zgłoś się do dermatologa.

Możliwe skutki uboczne

Bisabolol jest zwykle dobrze tolerowany: krem z 0,5% (-)-alfa-bisabololu był dobrze znoszony w badaniach na ochotnikach. Może jednak uczulać. Opisywano alergiczne kontaktowe zapalenie skóry po kosmetykach z bisabololem, także u dzieci z AZS, które nie tolerowały emolientu: w jednej serii u 4 z 7 takich pacjentów testy płatkowe wypadły dodatnio dla emolientu i dla bisabololu. Autorzy wiążą te reakcje z alergią na rośliny złożone (Asteraceae), do których należą rumianek i arnika. Przerwij stosowanie przy swędzeniu, wysypce lub nasileniu zaczerwienienia; uporczywe objawy wymagają testów płatkowych, a osoba uczulona powinna unikać wszystkich produktów z bisabololem.

Ciąża i karmienie

Nie znaleźliśmy badań nad stosowaniem kosmetyków z bisabololem w ciąży ani podczas karmienia piersią. Brak ograniczeń w rozporządzeniu kosmetycznym nie oznacza, że jego bezpieczeństwo w ciąży zbadano. Przy wątpliwościach zapytaj lekarza prowadzącego.

Najczęstsze pytania

Skąd pochodzi bisabolol w kosmetykach?

Pierwotnie wyizolowano go z rumianku, ale według pracy z 2014 r. głównym źródłem była destylacja drewna brazylijskiego drzewa candeia (Eremanthus erythropappus) albo synteza chemiczna. Wycinka dziko rosnących drzew zagraża temu gatunkowi, dlatego badacze opracowują produkcję (-)-alfa-bisabololu z użyciem drożdży.

Czy bisabolol pomaga na swędzenie przy AZS?

W badaniu z randomizacją krem z samym lewomenolem zmniejszał świąd w ciągu 8 tygodni, ale znacznie słabiej niż połączenie z heparyną. U dzieci z AZS opisywano też alergię na bisabolol, dlatego leczenie AZS warto prowadzić z dermatologiem.

Czy bisabolol rozjaśnia przebarwienia?

Jedno małe badanie u 28 kobiet wykazało rozjaśnienie przebarwionej skóry pleców po 8 tygodniach stosowania kremu raz dziennie. To za mało, by uznać bisabolol za składnik rozjaśniający.

Co potwierdzają źródła

• Alfa-bisabolol wyizolowano po raz pierwszy z rumianku, w którego olejku należy do głównych terpenoidów; według pracy z 2014 r. (-)-alfa-bisabolol pozyskiwano głównie z drewna drzewa candeia albo syntetycznie, a synteza daje domieszki innych izomerów. S2 S3 S4
• Wycinka dziko rosnących drzew candeia na potrzeby produkcji bisabololu zagraża temu gatunkowi. S4 S5
• Działanie przeciwzapalne wykazano głównie w hodowlach komórkowych i na zwierzętach, m.in. w mysim modelu zapalenia skóry podobnego do AZS i w komórkach tucznych. S2 S6
• W kontrolowanych badaniach na ochotnikach preparaty z (-)-alfa-bisabololem, m.in. krem z 0,5%, nie łagodziły wywołanego podrażnienia lepiej niż brak leczenia; skuteczna była tylko gliceryna. Krem z 0,5% był dobrze tolerowany. S7 S8 S9
• W badaniu z randomizacją u 278 osób z AZS krem z samym lewomenolem przez 8 tygodni zmniejszał świąd średnio o 13,3 mm w skali VAS, po podłożu świąd się nie zmieniał (+0,6 mm; istotności tej różnicy streszczenie nie podaje), a najsilniej działało połączenie z heparyną. S10
• Krem z alfa-bisabololem stosowany raz dziennie przez 8 tygodni rozjaśnił przebarwioną skórę u większości z 28 kobiet. S11
• Bisabolol może wywoływać alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, wiązane z alergią na rośliny złożone (Asteraceae), m.in. u dzieci z AZS; osoby uczulone powinny unikać produktów z nim. S12 S13 S14
• Połączenie bisabololu z alantoiną, pantenolem i glicyryzynianem dipotasu zmniejszało w keratynocytach wytwarzanie mediatorów zapalnych po UVB, a krem z alantoiną, bisabololem i innymi składnikami poprawiał nawilżenie skóry w AZS; bisabolol nie figuruje w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego. S15 S16 S1

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: BISABOLOL
2. S2Przegląd badań · 2022Health Benefits, Pharmacological Effects, Molecular Mechanisms, and Therapeutic Potential of α-Bisabolol
3. S3Przegląd badań · 2006A review of the bioactivity and potential health benefits of chamomile tea (Matricaria recutita L.)
4. S4Badanie · 2014Enantioselective microbial synthesis of the indigenous natural product (-)-α-bisabolol by a sesquiterpene synthase from chamomile (Matricaria recutita)
5. S5Badanie · 2018Identification of the Bisabolol Synthase in the Endangered Candeia Tree (Eremanthus erythropappus (DC) McLeisch)
6. S6Badanie · 2022(-)-α-Bisabolol Alleviates Atopic Dermatitis by Inhibiting MAPK and NF-κB Signaling in Mast Cell
7. S7Badanie · 2006Anti-irritants I: Dose-response in acute irritation
8. S8Badanie · 2006Anti-irritants II: Efficacy against cumulative irritation
9. S9Badanie · 2006The hairless guinea-pig as a model for treatment of cumulative irritation in humans
10. S10Badanie · 2011Effect of topical heparin and levomenol on atopic dermatitis: a randomized four-arm, placebo-controlled, double-blind clinical study
11. S11Badanie · 2010Whitening effect of alpha-bisabolol in Asian women subjects
12. S12Badanie · 2011Compositae-associated allergic contact dermatitis from bisabolol
13. S13Przegląd badań · 2010Bisabolol
14. S14DermNet · 2009DermNet: Compositae allergy
15. S15Badanie · 2024The combination of allantoin, bisabolol, D-panthenol and dipotassium glycyrrhizinate mitigates UVB-induced PGE2 synthesis by keratinocytes
16. S16Badanie · 2024The Role of Moisturizer Containing Anti-inflammatory on Skin Hydration in Mild-Moderate Atopic Dermatitis Patients

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.