Likopen

Jak działa

Karotenoidy, w tym likopen, wychwytują tlen singletowy i rodniki nadtlenkowe, które powstają w skórze pod wpływem promieniowania UV. Likopen występuje naturalnie w skórze, w ilościach porównywalnych z beta-karotenem lub większych, i przy naświetlaniu zużywa się szybciej: po dawce trzykrotnie wyższej od minimalnej dawki rumieniowej jego stężenie w skórze spadało o 31-46%, a stężenie beta-karotenu nie zmieniało się istotnie. Jest wrażliwy na utlenianie, wysoką temperaturę, skrajne pH i jony metali, co utrudnia przygotowanie trwałego kosmetyku.

Większość dowodów dotyczy spożywania, nie kosmetyków. Spożywany codziennie koncentrat pomidorowy z ok. 16 mg likopenu zmniejszył rumień po naświetlaniu o 40% po 10 tygodniach (9 osób wobec 10 w grupie kontrolnej; po 4 tygodniach różnicy nie było), a w badaniu z randomizacją na 20 kobietach po 12 tygodniach ograniczał wzrost enzymu rozkładającego kolagen (MMP-1) i uszkodzenia DNA mitochondriów po UV, choć minimalna dawka rumieniowa nie różniła się istotnie od kontroli. Inne badanie (20 osób) nie wykazało ochrony ani po kapsułkach, ani po koncentracie przyjmowanych doustnie. Badania kosmetyków nakładanych na skórę są dwa: emulżel z likopenem po 12 tygodniach poprawiał nawilżenie i elastyczność oraz zmniejszał rumień, melaninę i sebum w porównaniu z placebo, a krem z 0,05% likopenu i ekstraktem z otrąb pszennych, stosowany z filtrem SPF 30 przez 3 miesiące w badaniu z placebo na 22 osobach z ostudą, nieco silniej niż placebo zmniejszał jej nasilenie.

Dla kogo

• skóra narażona na słońce, jako przeciwutleniacz w pielęgnacji uzupełniającej filtr, nie zastępującej go
• cera z przebarwieniami lub ostudą, w preparatach łączonych; dowody pochodzą z jednego małego badania

Stężenia

W kremie na ostudę stosowano 0,05% likopenu razem z 3,45% ekstraktu z otrąb pszennych; streszczenie badania emulżelu nie podaje stężenia. Doustnie badano ok. 16 mg dziennie w 40-55 g koncentratu pomidorowego. W CosIng likopen ma funkcję przeciwutleniacza i figuruje w załączniku IV rozporządzenia kosmetycznego (barwniki dopuszczone) pod pozycją 110 jako CI 75125: musi spełniać kryteria czystości określone w dyrektywie Komisji 95/45/WE dla barwnika spożywczego E 160d. Wpis nie wyznacza maksymalnego stężenia ani ograniczeń co do rodzaju produktu.

Jak zacząć

1. Przechowuj produkt z dala od ciepła i zamykaj go szczelnie: likopen łatwo się utlenia.
2. Stosuj go rano i wieczorem, a rano zawsze z filtrem przeciwsłonecznym; w badaniu ostudy krem łączono z filtrem SPF 30.
3. Efekty oceniaj po ok. 3 miesiącach, bo tyle trwały badania na skórze.

Możliwe skutki uboczne

Likopen był w badaniach dobrze tolerowany: po 10 tygodniach przyjmowania kapsułek lub koncentratu nie odnotowano działań niepożądanych, a krem na ostudę autorzy uznali za bezpieczny. Przegląd o karotenoidach zwraca uwagę, że przy długotrwałym stosowaniu trzeba brać pod uwagę możliwe alergie i zaburzenia pigmentacji. Przy zaczerwienieniu, swędzeniu lub wysypce przerwij stosowanie.

Ciąża i karmienie

Nie znaleźliśmy badań likopenu stosowanego na skórę w ciąży. W badaniu z randomizacją na 159 zdrowych kobietach w pierwszej ciąży suplement z 2 mg likopenu dziennie nie zapobiegał stanowi przedrzucawkowemu, a w grupie likopenu częściej występowały poród przedwczesny (10,4% wobec 1,2%) i niska masa urodzeniowa dziecka (22,1% wobec 9,8%). Dotyczy to suplementów, nie kosmetyków, ale w ciąży nie przyjmuj ich bez zgody lekarza; stosowanie kosmetyku przy wątpliwościach również omów z lekarzem.

Najczęstsze pytania

Czy krem z likopenem chroni przed słońcem?

Nie ma na to dowodów. Badania ochrony przed rumieniem dotyczą spożywania likopenu, a krem z nim nie jest filtrem, więc stosuj go razem z filtrem.

Ile likopenu trzeba spożywać, żeby zobaczyć efekt na skórze?

W badaniach podawano ok. 16 mg dziennie w koncentracie pomidorowym przez 10-12 tygodni. Mniej rumienia po UV obserwowano dopiero po ok. 10 tygodniach i nie we wszystkich badaniach.

Dlaczego likopen ma numer CI 75125?

Bo w UE jest dopuszczony także jako barwnik kosmetyczny (załącznik IV, poz. 110). Musi wtedy spełniać kryteria czystości ustalone dla barwnika spożywczego E 160d.

Co potwierdzają źródła

• Karotenoidy, w tym likopen, wychwytują tlen singletowy i rodniki nadtlenkowe powstające przy fotooksydacji; przy długotrwałym stosowaniu należy brać pod uwagę możliwe alergie i zaburzenia pigmentacji. S2 S10
• Po naświetlaniu dawką 3 MED stężenie likopenu w skórze spadało o 31-46%, a beta-karotenu się nie zmieniało; w skórze jest go tyle co beta-karotenu lub więcej. S3
• Spożywany koncentrat pomidorowy (ok. 16 mg likopenu dziennie; 9 osób wobec 10 w kontroli) zmniejszył rumień po UV o 40% po 10 tygodniach, bez różnicy po 4 tygodniach. S4 S2
• W badaniu z randomizacją (20 kobiet) 16 mg likopenu dziennie w spożywanym koncentracie przez 12 tygodni ograniczało wzrost MMP-1 i uszkodzenia mtDNA po UV, ale minimalna dawka rumieniowa nie różniła się istotnie od kontroli. S5
• Ani kapsułki, ani koncentrat pomidorowy przyjmowane doustnie przez 10 tygodni (20 osób) nie chroniły przed UVB; nie było działań niepożądanych. S6
• Emulżel z likopenem nakładany na skórę przez 12 tygodni poprawiał nawilżenie i elastyczność oraz zmniejszał rumień, melaninę i sebum w porównaniu z placebo; likopen jest wrażliwy na temperaturę, pH i jony metali. S7
• Krem z 0,05% likopenu i 3,45% ekstraktu z otrąb pszennych, stosowany z filtrem SPF 30 przez 3 miesiące w badaniu z placebo na 22 osobach z ostudą, zmniejszał wskaźnik MASI bardziej niż placebo. S8
• Likopen figuruje w załączniku IV poz. 110 (CI 75125) z kryteriami czystości E 160d; suplement 2 mg dziennie w ciąży wiązał się z częstszym porodem przedwczesnym i niską masą urodzeniową. S1 S9

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: LYCOPENE
2. S2Przegląd badań · 2002Carotenoids and protection against solar UV radiation
3. S3Badanie · 1995Skin lycopene is destroyed preferentially over beta-carotene during ultraviolet irradiation in humans
4. S4Badanie · 2001Dietary tomato paste protects against ultraviolet light-induced erythema in humans
5. S5Badanie · 2011Tomato paste rich in lycopene protects against cutaneous photodamage in humans in vivo: a randomized controlled trial
6. S6Badanie · 2015Lycopene not in pill, nor in natura has photoprotective systemic effect
7. S7Badanie · 2022Topical lycopene emulgel significantly improves biophysical parameters of human skin
8. S8Badanie · 2021A double-blind, placebo-controlled randomized trial of skin-lightening cream containing lycopene and wheat bran extract on melasma
9. S9Badanie · 2009Trial of lycopene to prevent pre-eclampsia in healthy primigravidas: results show some adverse effects
10. S10Przegląd badań · 2025Carotenoids in Skin Photoaging: Unveiling Protective Effects, Molecular Insights, and Safety and Bioavailability Frontiers

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.