Skwalen

Jak działa

Skwalen jest triterpenem, związkiem pośrednim w drodze powstawania cholesterolu. Na powierzchni skóry pochodzi z łoju: wśród lipidów skóry jest charakterystyczny właśnie dla niego, bo lipidy naskórka go nie zawierają. Najbogatszym źródłem jest olej z wątroby rekina; w mniejszych ilościach zawierają go oliwa, olej palmowy, z kiełków pszenicy, z amarantusa i z otrąb ryżowych. Jako emolient wypełnia drobne szczeliny w warstwie rogowej, a w połączeniu z humektantami, które przyciągają wodę, pomaga utrzymać nawilżenie. Działanie antyoksydacyjne i nawilżające opisano jednak głównie w badaniach komórkowych i na zwierzętach.

Skwalen jest głównym celem tlenu singletowego w lipidach na powierzchni skóry, a promieniowanie słoneczne nasila jego utlenianie. Sam skwalen w teście na uchu królika był słabo komedogenny, ale jego nadtlenki, powstające po naświetleniu UVA, silnie wywoływały zaskórniki. W hodowli keratynocytów utleniony skwalen uruchamiał czynnik zapalny NF-kB i początkowo zwiększał wydzielanie interleukiny 6. W małym badaniu pilotażowym skóra skłonna do trądziku miała więcej skwalenu, a w warstwie rogowej obecny był też nadtlenek skwalenu, którego ilość rosła razem z ilością łoju. Skwalan, czyli uwodorniony skwalen, nie ma wiązań podwójnych, które są celem utleniania.

Dla kogo

• skóra sucha i szorstka, jako emolient w kremach i olejkach
• osoby, które szukają lekkiego emolientu podobnego do składników łoju
• przy cerze trądzikowej raczej skwalan niż skwalen, ze względu na nadtlenki

Stężenia

Nie znaleźliśmy wiarygodnych danych o typowych stężeniach skwalenu w kosmetykach; bywa składnikiem kremów i olejków. Panel CIR w 2023 r. potwierdził, że skwalen i skwalan są bezpieczne w obecnie stosowanych stężeniach. W CosIng skwalen ma funkcje emolientu, składnika kondycjonującego włosy i rozpuszczalnika. Nie ma go w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc prawo UE nie wyznacza limitu stężenia.

Jak zacząć

1. Na skórę suchą nakładaj kilka kropli olejku albo krem ze skwalenem na lekko wilgotną skórę lub na produkt z humektantem.
2. Rano kończ pielęgnację filtrem przeciwsłonecznym, bo promieniowanie słoneczne nasila utlenianie skwalenu.
3. Wybieraj szczelne, nieprzezroczyste opakowania i nie trzymaj produktu na słońcu.
4. Jeśli po kilku tygodniach pojawią się nowe zaskórniki, odstaw produkt albo zamień go na skwalan.

Możliwe skutki uboczne

Panel CIR uznał skwalen za bezpieczny składnik kosmetyków. Ryzyko wiąże się głównie z jego utlenieniem: nadtlenki skwalenu w modelu zwierzęcym wywoływały zaskórniki, a w komórkach stan zapalny. Model ucha królika nie przekłada się jednak wprost na gotowe kosmetyki u ludzi. Przy wysypce, nowych krostkach lub zaskórnikach odstaw produkt.

Ciąża i karmienie

Nie ma badań kosmetyków ze skwalenem u kobiet w ciąży. Skwalen jest naturalnym składnikiem łoju, a panel CIR uznał go za bezpieczny w kosmetykach w obecnych warunkach stosowania. Przy wątpliwościach co do konkretnego produktu zapytaj lekarza prowadzącego.

Najczęstsze pytania

Czy skwalen zapycha pory?

Sam skwalen w teście na uchu królika był słabo komedogenny, za to jego nadtlenki silnie wywoływały zaskórniki. Małe badanie gotowych kosmetyków na 6 osobach pokazało, że produkt z komedogennym składnikiem nie musi być komedogenny. Przy skłonności do zaskórników obserwuj skórę.

Czy skwalen działa przeciwstarzeniowo?

Brakuje badań klinicznych kosmetyków ze skwalenem. W jedynym znalezionym badaniu u ludzi 40 kobiet po 50. roku życia przyjmowało przez 90 dni doustnie 13,5 albo 27 g skwalenu dziennie; zmarszczki zmniejszyły się istotnie tylko w grupie z większą dawką, a przejściowe luźne stolce miało 35% i 55% uczestniczek, więc autorzy nie zalecają takiej suplementacji.

Czy skwalen nawilża?

Pośrednio. To emolient, który wygładza naskórek, ale sam nie przyciąga wody. Najlepiej działa razem z humektantami, np. gliceryną.

Co potwierdzają źródła

• Skwalen to wielonienasycony węglowodór (C30H50), ok. 13% ludzkiego łoju i jeden z jego charakterystycznych lipidów, nieobecny w lipidach naskórka; skwalan to jego nasycona pochodna. S3 S5
• Najbogatszym źródłem jest olej z wątroby rekina, a mniej skwalenu zawierają oliwa, oleje palmowy, z kiełków pszenicy, amarantusa i otrąb ryżowych; działanie antyoksydacyjne i nawilżające opisano głównie w modelach komórkowych i zwierzęcych. S4 S3 S12
• Skwalen jest głównym celem tlenu singletowego w lipidach powierzchni skóry, a promieniowanie słoneczne nasila jego utlenianie. S6 S10
• Sam skwalen był słabo komedogenny na uchu królika, a jego nadtlenki (także monowodoronadtlenek) silnie komedogenne. S7 S8
• Utleniony skwalen aktywował NF-kB i początkowo zwiększał IL-6 w keratynocytach; w małym badaniu skóra skłonna do trądziku miała więcej skwalenu, a w jej warstwie rogowej wykryto nadtlenek skwalenu, którego ilość korelowała z ilością łoju. S9 S10
• Gotowe kosmetyki z komedogennymi składnikami nie muszą być komedogenne w teście na ludziach (6 osób). S11
• Panel CIR (2023) potwierdził bezpieczeństwo skwalenu i skwalanu w obecnych warunkach stosowania; CosIng: emolient, kondycjonujący włosy, rozpuszczalnik. S2 S1
• U 40 kobiet po 50. roku życia 13,5 lub 27 g skwalenu dziennie doustnie przez 90 dni: zmarszczki zmniejszyły się istotnie tylko przy 27 g, przejściowe luźne stolce miało 35% i 55% osób; nawilżacze łączą emolienty z humektantami przyciągającymi wodę. S13 S14

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SQUALENE
2. S2Raport CIR · 2023Squalane and Squalene
3. S3Przegląd badań · 2012Biological importance and applications of squalene and squalane
4. S4Przegląd badań · 2009Biological and pharmacological activities of squalene and related compounds: potential uses in cosmetic dermatology
5. S5Przegląd badań · 2009Sebaceous gland lipids
6. S6Przegląd badań · 2015Lipid oxidation in the skin
7. S7Badanie · 1983Enhanced comedo formation in rabbit ear skin by squalene and oleic acid peroxides
8. S8Badanie · 2000Comedogenicity of squalene monohydroperoxide in the skin after topical application
9. S9Badanie · 2006Peroxidated squalene induces the production of inflammatory mediators in HaCaT keratinocytes: a possible role in acne vulgaris
10. S10Badanie · 2023Squalene Peroxidation and Biophysical Parameters in Acne-Prone Skin: A Pilot "In Vivo" Study
11. S11Badanie · 2006A re-evaluation of the comedogenicity concept
12. S12Badanie · 2010Stable isotope ratios of carbon and hydrogen to distinguish olive oil from shark squalene-squalane
13. S13Badanie · 2009High-dose squalene ingestion increases type I procollagen and decreases ultraviolet-induced DNA damage in human skin in vivo but is associated with transient adverse effects
14. S14DermNet · 2022DermNet: Emollients and moisturisers

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.