Skwalan

Jak działa

Skwalen to węglowodór wytwarzany przez gruczoły łojowe. Ma w cząsteczce sześć wiązań podwójnych, a naświetlony promieniowaniem UVA utlenia się do nadtlenków, które w badaniach na zwierzętach i komórkach sprzyjały powstawaniu zaskórników i stanu zapalnego. Skwalan powstaje przez uwodornienie skwalenu: ma ten sam szkielet węglowy, ale bez wiązań podwójnych. Według pracy z 2010 r. surowiec pozyskiwano głównie z oleju z wątroby rekinów głębinowych albo z destylatów powstających przy przerobie oliwy.

Jako emolient skwalan wypełnia drobne szczeliny w warstwie rogowej, dzięki czemu skóra jest miększa i gładsza, a warstewka oleju na powierzchni może ograniczać odparowywanie wody. Sam nie wiąże wody, dlatego zwykle łączy się go z humektantami. Dowody kliniczne dla samego skwalanu są jednak skromne. W badaniu z 1986 r. na skórze przedramienia pozbawionej lipidów zdolność wiązania wody istotnie poprawiały lipidy warstwy rogowej rozpuszczone w skwalanie, w porównaniu z samym podłożem ze skwalanem. Przegląd badań emolientów w AZS z 2025 r. nie znalazł badań klinicznych emolientów opartych na skwalenie, a skwalan występował w ocenianych kremach tylko jako jeden z wielu składników.

Dla kogo

• cera sucha i szorstka
• skóra przesuszona kuracjami, jako uzupełnienie kremu z humektantami
• osoby, które wolą emolient o prostym, jednoskładnikowym składzie

Stężenia

Nie znaleźliśmy wiarygodnych danych o typowych stężeniach skwalanu w kosmetykach. Panel CIR w 2023 r. uznał skwalan i skwalen za bezpieczne w stężeniach obecnie stosowanych. W bazie CosIng skwalan ma funkcje emolientu, składnika natłuszczającego oraz kondycjonującego skórę i włosy. Nie ma go w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc prawo UE nie wyznacza limitu stężenia.

Jak zacząć

1. Wybierz krem, w którym skwalan towarzyszy humektantom, np. glicerynie, albo nałóż kilka kropli olejku na krem nawilżający.
2. Nakładaj zaraz po umyciu lub kąpieli: kosmetyki nawilżające działają wtedy najlepiej, bo zatrzymują wodę, która wniknęła w naskórek.
3. Przy skłonności do zaskórników wprowadzaj go stopniowo i obserwuj skórę, bo emolienty okluzyjne mogą nasilać trądzik.

Możliwe skutki uboczne

Panel CIR uznał skwalan za bezpieczny składnik kosmetyków. Emolienty okluzyjne mogą u części osób nasilać trądzik lub zapalenie mieszków włosowych; danych dla samego skwalanu brakuje, więc jeśli po kilku tygodniach pojawiają się nowe zaskórniki lub krostki, odstaw produkt. Wysypka po kosmetyku natłuszczającym może wynikać z konserwantów lub kompozycji zapachowych, które bywają przyczyną alergii kontaktowej.

Ciąża i karmienie

Nie znaleźliśmy badań nad stosowaniem skwalanu w ciąży. Panel CIR uznał go za bezpieczny składnik kosmetyków, ale ta ocena nie dotyczy osobno kobiet w ciąży. Przy wątpliwościach co do konkretnego produktu zapytaj lekarza.

Najczęstsze pytania

Czy skwalan nawilża?

Pośrednio. Nie wiąże wody jak gliceryna czy kwas hialuronowy, ale jako emolient zmiękcza naskórek, a warstewka oleju może ograniczać odparowywanie wody. Najlepiej stosować go razem z humektantem.

Skąd pochodzi skwalan i czy jest z rekinów?

Według pracy z 2010 r. głównymi źródłami były olej z wątroby rekinów głębinowych i destylaty z przerobu oliwy. Surowiec z rekinów jest tańszy, a jego użycie budzi zastrzeżenia etyczne. W składzie INCI oba mają tę samą nazwę (Squalane), więc pochodzenie trzeba sprawdzić w deklaracji producenta.

Czy skwalan zapycha pory?

Brakuje dobrych badań komedogenności samego skwalanu. W modelu zwierzęcym zaskórniki wywoływały przede wszystkim utlenione formy skwalenu, a skwalan, w przeciwieństwie do skwalenu, nie ma wiązań podwójnych. Emolienty okluzyjne mogą jednak nasilać trądzik, więc przy skłonności do zaskórników obserwuj skórę.

Co potwierdzają źródła

• Skwalen stanowi około 13% ludzkiego sebum, a skwalan jest jego nasyconą (uwodornioną) pochodną. S3 S4 S7
• Skwalen ma sześć wiązań podwójnych, a skwalan żadnego (nazwy chemiczne w CosIng); skwalan ma funkcje emolientu i składnika natłuszczającego. S1 S12
• Utlenione formy skwalenu działały komedogennie w modelu na uchu królika i prozapalnie w keratynocytach; naświetlany UVA skwalen tworzy nadtlenki. S5 S6
• Według pracy z 2010 r. skwalen i skwalan pozyskiwano głównie z oleju z wątroby rekinów głębinowych i z destylatów z przerobu oliwy; surowiec z rekinów jest tańszy, a jego użycie autorzy uznają za nieetyczne. S7
• Na skórze pozbawionej lipidów lipidy warstwy rogowej rozpuszczone w skwalanie istotnie poprawiały zdolność wiązania wody w porównaniu z samym podłożem ze skwalanem. S8
• Przegląd badań emolientów w AZS (pełny tekst) nie znalazł badań klinicznych emolientów opartych na skwalenie; skwalan występował w ocenianych kremach tylko jako jeden z wielu składników. S9
• Emolienty wygładzają skórę, wypełniając szczeliny w warstwie rogowej; okluzyjne ograniczają odparowywanie wody, ale mogą nasilać trądzik i zapalenie mieszków. S10 S11
• Panel CIR potwierdził w 2023 r. bezpieczeństwo skwalanu i skwalenu w kosmetykach. S2

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SQUALANE
2. S2Raport CIR · 2023Squalane and Squalene
3. S3Przegląd badań · 2012Biological importance and applications of squalene and squalane
4. S4Przegląd badań · 2009Biological and pharmacological activities of squalene and related compounds: potential uses in cosmetic dermatology
5. S5Badanie · 1983Enhanced comedo formation in rabbit ear skin by squalene and oleic acid peroxides
6. S6Badanie · 2006Peroxidated squalene induces the production of inflammatory mediators in HaCaT keratinocytes: a possible role in acne vulgaris
7. S7Badanie · 2010Stable isotope ratios of carbon and hydrogen to distinguish olive oil from shark squalene-squalane
8. S8Badanie · 1986Selective recovery of deranged water-holding properties by stratum corneum lipids
9. S9Przegląd badań · 2025Basic Emollients for Xerosis Cutis in Atopic Dermatitis: A Review of Clinical Studies
10. S10DermNet · 2022DermNet: Emollients and moisturisers
11. S11Przegląd badań · 2017The Role of Moisturizers in Addressing Various Kinds of Dermatitis: A Review
12. S12Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SQUALENE (do porównania budowy)

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.