Fenoksyetanol w kosmetykach: czy jest bezpieczny

Fenoksyetanol: co to jest?

Fenoksyetanol (2-fenoksyetanol, INCI: Phenoxyethanol) to aromatyczny eter glikolowy stosowany w kosmetykach jako konserwant. W bazie CosIng ma funkcję przeciwdrobnoustrojową i konserwującą. Działa szeroko: hamuje bakterie Gram-ujemne i Gram-dodatnie oraz drożdżaki, a na naturalną florę skóry ma słaby wpływ.

Fenoksyetanol występuje też poza kosmetykami: jako składnik kompozycji zapachowych, w środkach czystości i dezynfekcyjnych oraz jako konserwant w lekach. Według SCCS naturalnie występuje w niektórych owocach i roślinach. Należy do popularnych konserwantów kosmetycznych, obok m.in. parabenów, alkoholu benzylowego i benzoesanu sodu.

Jakie stężenie fenoksyetanolu jest dozwolone w UE?

W UE fenoksyetanol wolno stosować jako konserwant w stężeniu do 1% w gotowym produkcie; wpis znajduje się w załączniku V rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod poz. 29. Wpis nie przewiduje dodatkowych warunków ani ostrzeżeń na etykiecie, więc ten sam limit dotyczy kremów do twarzy, balsamów i kosmetyków dla dzieci.

Limit 1% był przedmiotem sporu. We wrześniu 2012 r. Komisja Europejska otrzymała ocenę ryzyka francuskiej agencji ANSM, która zaproponowała obniżenie limitu do 0,4% w kosmetykach dla dzieci poniżej 3 lat i rezygnację z fenoksyetanolu w produktach na okolice pieluszkowe. Komisja poprosiła komitet naukowy UE ds. bezpieczeństwa konsumentów (SCCS) o ocenę. W opinii SCCS/1575/16 (wersja wstępna z 16 marca 2016 r., ostateczna z 6 października 2016 r.) komitet uznał fenoksyetanol za bezpieczny jako konserwant w stężeniu do 1%, także dla dzieci do 3 lat. Opinia SCCS jest oceną naukową, a nie przepisem; limit w załączniku V po jej wydaniu się nie zmienił.

Czy fenoksyetanol jest szkodliwy?

W stężeniu do 1% fenoksyetanol jest uznawany za bezpieczny dla konsumentów. SCCS wyliczył dla dorosłych margines bezpieczeństwa 130 (na podstawie 90-dniowego badania z podawaniem na skórę u królików), przy wymaganym minimum 25, a przegląd z 2019 r. podaje, że szkodliwe działanie ogólnoustrojowe obserwowano u zwierząt dopiero przy ekspozycji ok. 200 razy większej niż u osób używających kosmetyków.

Przy bardzo dużych dawkach u zwierząt głównym problemem był rozpad czerwonych krwinek (hemoliza), na który najbardziej wrażliwe są króliki; ludzie znacznie sprawniej metabolizują fenoksyetanol, dlatego SCCS zmniejszył domyślny współczynnik toksykokinetyczny z 4 do 1, a minimalny wymagany margines bezpieczeństwa wynosi 25 zamiast zwykłych 100. W zestawie testów in vitro i in vivo fenoksyetanol nie wykazał działania genotoksycznego, a w długoterminowych badaniach na szczurach i myszach nie stwierdzono działania rakotwórczego. Nierozcieńczony fenoksyetanol drażnił oczy i lekko skórę królików.

Czy fenoksyetanol uczula?

Fenoksyetanol uczula rzadko. W sieci nadzoru alergii kontaktowej IVDK (Niemcy, Szwajcaria, Austria) dodatni test płatkowy z 1% fenoksyetanolem miało 0,24% z 6932 badanych pacjentów, a we wcześniejszej analizie 0,1% z 11 120 osób; w innych badaniach odsetek wynosił 0-0,2%. W analizie, która uwzględniała, jak często konserwant występuje w kosmetykach pozostających na skórze (fenoksyetanol był w 1111 z 3541 produktów), miał on najniższy wskaźnik ryzyka uczulenia wśród badanych konserwantów.

Opisano jednak pojedyncze przypadki alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, np. rąk, oraz pokrzywki kontaktowej po kosmetykach z fenoksyetanolem. W opisie przypadku z 2025 r. krem nawilżający nałożony na oparzenie chemiczne wywołał anafilaksję; za prawdopodobną przyczynę uznano fenoksyetanol, choć nie wszystkie składniki kremu udało się przetestować.

Czy fenoksyetanol wchłania się przez skórę?

Tak, fenoksyetanol szybko wchłania się przez skórę, ale równie szybko jest rozkładany i wydalany. W badaniu z 2025 r. 5 ochotników nałożyło na brzuch maść z 2% fenoksyetanolu bez opatrunku; przez skórę wchłonęło się ok. 45% dawki. Ponad 99% ilości wydalonej z moczem stanowiły metabolity, głównie kwas fenoksyoctowy, praktycznie cała wchłonięta ilość jest wydalana w ciągu 48 godzin, a autorzy uznają ryzyko kumulacji za znikome.

W badaniu na ludzkiej skórze in vitro, opisanym przez SCCS, przez skórę przenikało ok. 80% fenoksyetanolu z produktu pozostającego na skórze i ok. 36% z produktu spłukiwanego, niezależnie od tego, czy było go 0,2%, czy 1%. Ocena bezpieczeństwa SCCS opiera się jednak na badaniu z podaniem na skórę, więc uwzględnia to wchłanianie.

Fenoksyetanol w kosmetykach dla dzieci i w ciąży

Według SCCS fenoksyetanol w stężeniu do 1% jest bezpieczny także dla dzieci do 3 lat, w tym noworodków i niemowląt: nawet w scenariuszach większej ekspozycji margines bezpieczeństwa wynosi ok. 50, czyli powyżej wymaganego minimum 25. Przegląd z 2019 r. podsumowuje, że fenoksyetanol jest bezpieczny dla wszystkich konsumentów, w tym dzieci w każdym wieku.

Badań u kobiet w ciąży nie ma. W dwóch badaniach rozwojowych opisanych przez SCCS (szczury, podanie doustne; króliki, podanie na skórę) nie stwierdzono szkodliwego działania na płód, a toksyczność pojawiała się u samic przy najwyższych dawkach; u królików podanie na skórę nie wywołało wad rozwojowych. Opinia SCCS dotyczy ogółu konsumentów i nie uwzględnia źródeł spoza kosmetyków; przy wątpliwościach warto porozmawiać z lekarzem.

Fenoksyetanol w skrócie: co wiadomo o bezpieczeństwie

Jak rozpoznać w składzie INCI

Fenoksyetanol rozpoznasz w składzie jako Phenoxyethanol (CAS 122-99-6). Nie myl go z pochodnymi stosowanymi w farbach do włosów, które mają osobne wpisy w CosIng: 2,4-Diaminophenoxyethanol HCl jest dozwolony z ograniczeniami (załącznik III, poz. 242), a 2,4-Diamino-5-methylphenoxyethanol jako substancja do farb jest zakazany (załącznik II, poz. 1314).

Najczęstsze pytania

Fenoksyetanol (phenoxyethanol): co to jest?

Fenoksyetanol to konserwant, który chroni kosmetyki przed rozwojem bakterii i drożdżaków; w składzie występuje jako Phenoxyethanol. Chemicznie to aromatyczny eter glikolowy. Używa się go też w kompozycjach zapachowych, środkach czystości i lekach. W UE dopuszczalne stężenie w kosmetykach to 1% (załącznik V, poz. 29).

Czy fenoksyetanol jest szkodliwy?

W stężeniu do 1% fenoksyetanol nie jest uznawany za szkodliwy: SCCS w 2016 r. ocenił go jako bezpieczny dla wszystkich konsumentów. Szkodliwe działanie u zwierząt obserwowano przy ekspozycji ok. 200 razy większej niż przy używaniu kosmetyków. Nie wykazał działania genotoksycznego ani rakotwórczego. Nierozcieńczony drażni oczy, a rzadko uczula.

Fenoksyetanol w kremie do twarzy: czy jest bezpieczny?

Tak, fenoksyetanol w kremie do twarzy w stężeniu do 1% uznaje się za bezpieczny. Z produktu pozostającego na skórze wchłania się więcej niż ze spłukiwanego, ale ocena SCCS to uwzględnia, a wchłonięty fenoksyetanol jest szybko wydalany z moczem. Osoby z rozpoznaną alergią na fenoksyetanol powinny sprawdzać składy, bo opisano pojedyncze przypadki uczulenia.

Czy fenoksyetanol jest bezpieczny dla dzieci?

Tak, według SCCS fenoksyetanol w stężeniu do 1% jest bezpieczny także dla dzieci do 3 lat, w tym niemowląt. Nawet przy założeniu większej ekspozycji niż u dorosłych margines bezpieczeństwa wynosi ok. 50, powyżej wymaganego minimum 25. Francuska agencja ANSM proponowała dla małych dzieci limit 0,4%, ale w UE obowiązuje 1% dla wszystkich produktów.

Czy fenoksyetanol uczula?

Fenoksyetanol uczula rzadko: w dużych badaniach pacjentów z podejrzeniem alergii kontaktowej dodatni test płatkowy miało 0-0,24% osób. Biorąc pod uwagę, jak często występuje w kosmetykach, ma najniższy wskaźnik ryzyka uczulenia wśród badanych konserwantów. Opisano jednak pojedyncze przypadki alergicznego zapalenia skóry i pokrzywki kontaktowej.

Jaki jest limit fenoksyetanolu w kosmetykach?

W UE fenoksyetanol jako konserwant może stanowić najwyżej 1% gotowego kosmetyku; określa to załącznik V, poz. 29 rozporządzenia (WE) nr 1223/2009. Limit dotyczy wszystkich rodzajów produktów, także dziecięcych, i nie wiąże się z obowiązkowymi ostrzeżeniami. SCCS w 2016 r. potwierdził, że stężenie do 1% jest bezpieczne.

Co potwierdzają źródła

• Fenoksyetanol: w CosIng funkcja przeciwdrobnoustrojowa i konserwująca; załącznik V, poz. 29, maks. 1,0% bez dodatkowych warunków; działa na bakterie Gram-ujemne i Gram-dodatnie oraz drożdżaki, słabo na florę skóry. S1 S2 S4
• Aromatyczny eter glikolowy stosowany też jako składnik zapachowy, w środkach czystości, dezynfekcyjnych i lekach; naturalnie w niektórych owocach i roślinach; jeden z popularnych konserwantów obok parabenów, alkoholu benzylowego i benzoesanu sodu. S6 S3 S7
• We wrześniu 2012 r. Komisja otrzymała ocenę ANSM proponującą 0,4% dla dzieci do 3 lat i wyłączenie okolic pieluszkowych; SCCS/1575/16 (wstępna 16.03.2016, ostateczna 6.10.2016): bezpieczny jako konserwant do 1%; MoS 130 dla dorosłych (skorygowany NOAEL 357 mg/kg mc./d z 90-dniowego badania skórnego u królików), ok. 50 dla dzieci do 3 lat; współczynnik toksykokinetyczny 4 zmniejszony do 1, minimum MoS 25 zamiast 100; opinia nie uwzględnia źródeł spoza kosmetyków; limit V/29 w CosIng nadal 1,0%. S3 S2
• Działanie ogólnoustrojowe u zwierząt przy ekspozycji ok. 200 razy większej niż u konsumentów; bezpieczny dla wszystkich konsumentów, w tym dzieci w każdym wieku; rzadko uczula. S4 S3
• Hemoliza u zwierząt (najbardziej wrażliwe króliki); brak genotoksyczności in vitro i in vivo; brak zmian nowotworowych w badaniach u szczurów i myszy (raporty podsumowujące); nierozcieńczony drażni oczy i łagodnie skórę królików; w teście na świnkach morskich nie uczulał; w badaniach rozwojowych (szczury doustnie, króliki na skórę) brak działania na płód, NOAEL rozwojowe wyższe niż NOAEL dla samic, brak teratogenności po podaniu na skórę u królików. S3
• Testy płatkowe z 1% fenoksyetanolem: IVDK 0,24% z 6932, wcześniej 0,1% z 11 120, inne badania 0-0,2%; 1111 z 3541 produktów niespłukiwanych zawierało fenoksyetanol, najniższy wskaźnik SEQ wśród konserwantów; opisy przypadków alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, pokrzywki kontaktowej i anafilaksji po kremie na uszkodzoną skórę. S3 S8 S9 S10 S11
• Wchłanianie przez skórę u ludzi ok. 45% (5 ochotników, maść z 2% fenoksyetanolu, bez okluzji), ponad 99% wydalonych w postaci metabolitów (głównie kwas fenoksyoctowy), praktycznie całość wchłoniętej dawki wydalana w ciągu 48 h, znikome ryzyko kumulacji; in vitro (skóra ludzka, 24 h) 78-81% z produktu niespłukiwanego i 34-37% ze spłukiwanego, niezależnie od stężenia 0,2% lub 1%. S5 S6 S3
• Pochodne fenoksyetanolu w farbach do włosów mają osobne wpisy: 2,4-Diaminophenoxyethanol HCl i siarczan w załączniku III/242, 2,4-Diamino-5-methylphenoxyethanol jako substancja do farb w załączniku II/1314. S12 S13

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PHENOXYETHANOL
2. S2Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: 2-Phenoxyethanol (załącznik V, poz. 29)
3. S3Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2016SCCS: Opinion on Phenoxyethanol, SCCS/1575/16
4. S4Przegląd badań · 2019Safety review of phenoxyethanol when used as a preservative in cosmetics.
5. S5Badanie · 2025Dermal penetration of 2-phenoxyethanol in humans: in vivo metabolism and toxicokinetics.
6. S6Badanie · 2024Biotransformation and toxicokinetics of 2-phenoxyethanol after oral exposure in humans: a volunteer study.
7. S7Przegląd badań · 2021Controversy around parabens: Alternative strategies for preservative use in cosmetics and personal care products.
8. S8Badanie · 2022Allergic contact dermatitis to phenoxyethanol: A rare, but possible cause of hand dermatitis.
9. S9Badanie · 2021Immunologic contact urticaria from phenoxyethanol in cosmetics.
10. S10Badanie · 20062-phenoxyethanol-induced contact urticaria.
11. S11Badanie · 2025Moisturizer induced contact anaphylaxis.
12. S12Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: 2,4-Diaminophenoxyethanol, its hydrochloride and its sulphate (załącznik III, poz. 242)
13. S13Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: 2,4-Diamino-5-methylphenoxyethanol and its salts (załącznik II, poz. 1314)