SLS i SLES w kosmetykach: co to jest i czy szkodzą

Co to jest SLS i SLES?

SLS to skrót od Sodium Lauryl Sulfate, czyli soli sodowej siarczanu alkoholu laurylowego; ta sama substancja jest znana jako dodecylosiarczan sodu (SDS). SLES to Sodium Laureth Sulfate, w CosIng opisany jako sól sodowa siarczanowanego, etoksylowanego alkoholu laurylowego, czyli cząsteczka SLS wydłużona o jednostki tlenku etylenu. Oba są anionowymi środkami powierzchniowo czynnymi (surfaktantami).

W bazie CosIng SLS i SLES mają funkcje: myjącą, pianotwórczą i surfaktantu myjącego; SLES dodatkowo emulgującą, a SLS denaturującą. Według panelu CIR pokrewne alkilosiarczany (np. Sodium Coco-Sulfate) stosowano w stężeniach od 0,1% do 29%, głównie w mydłach i szamponach. W UE ani SLS, ani SLES nie figurują w załącznikach rozporządzenia (WE) nr 1223/2009, więc nie mają limitów stężenia ani obowiązkowych ostrzeżeń.

Czym się różni SLS od SLES?

SLES różni się od SLS etoksylacją, a w praktyce przede wszystkim tym, że słabiej podrażnia skórę. W badaniu z testami płatkowymi (stężenia 0,125-2%, 6-24 godziny) SLS wywoływał wyraźną reakcję, a podwyższona przeznaskórkowa utrata wody utrzymywała się jeszcze 10. dnia przy wszystkich stężeniach; podrażnienie po SLES było znacznie łagodniejsze i dawało się wykazać tylko do 7. dnia. W teście z myciem rąk i przedramion różnicę między SLS a SLES wykrywano już po trzech myciach.

Etoksylacja ma też drugą stronę: przy produkcji składników z członem „-eth-” może powstawać śladowy 1,4-dioksan, o czym piszemy niżej. Panel CIR uznał, że SLES drażni skórę i oczy, ale nie uczula, a w testach toksykologicznych sole sodowa i amonowa nie wywołały innych działań niepożądanych.

Czy SLS jest szkodliwy dla skóry?

SLS jest silnym środkiem drażniącym: to najlepiej zbadany detergent w kontaktowym zapaleniu skóry z podrażnienia i wzorcowa substancja drażniąca w badaniach, choć panel CIR, opierając się na danych o SLS, uznał pokrewne alkilosiarczany za bezpieczne w opisanych warunkach stosowania. Surfaktanty anionowe po wniknięciu w warstwę rogową wiążą i denaturują jej białka oraz wymywają lipidy międzykomórkowe; przy powtarzanym kontakcie prowadzi to do suchości, podrażnienia i osłabienia bariery skórnej. W testach płatkowych roztwór 0,25% SLS służy jako kontrola reakcji z podrażnienia.

O tym, czy kosmetyk z SLS podrażni, decydują stężenie, czas kontaktu i cała formuła. Przegląd o łagodnych środkach myjących wskazuje, że najbardziej drażnią surfaktanty silnie wiążące białka skóry, a uszkodzenia nasila wysokie pH; lipidy, substancje okluzyjne i humektanty je zmniejszają, a środki myjące o pH obojętnym lub kwaśnym, bliskim 5,5, mogą mniej uszkadzać skórę. Panel CIR podkreśla, że SLES w gotowych produktach zwykle nie podrażnia właśnie dzięki składowi formuły.

Czy SLS szkodzi przy atopowym zapaleniu skóry?

Skóra z atopowym zapaleniem reaguje na SLS silniej niż zdrowa i wolniej się regeneruje. W badaniu 67 osób po aplikacji SLS chorzy na AZS mieli większe uszkodzenie bariery i stan zapalny niż zdrowa grupa kontrolna, a najgorszą regenerację obserwowano u osób z fenotypem AZS, niezależnie od mutacji filagryny.

Nie każda skłonność do atopii oznacza jednak większą wrażliwość na SLS: w analizie 2030 pacjentów testowanych 0,25% SLS reakcję z podrażnienia miało 14,2% osób z dużym prawdopodobieństwem atopii i 16,8% bez niej, bez istotnej różnicy. Przy aktywnym AZS lub podrażnionej skórze rozsądnie jest wybierać łagodniejsze środki myjące, a o pielęgnacji zmian zapalnych decydować z lekarzem.

Szampon bez SLS: co to znaczy?

Szampon bez SLS to szampon, w którego składzie nie ma Sodium Lauryl Sulfate, ale może zawierać inne siarczany. Może to być np. SLES (Sodium Laureth Sulfate), Ammonium Lauryl Sulfate albo Sodium Coco-Sulfate, czyli sól siarczanu alkoholi z oleju kokosowego, której bezpieczeństwo panel CIR ocenił na podstawie danych o SLS. Szampon „bez siarczanów” nie powinien zawierać żadnego z tych składników.

Zamiast siarczanów mogą myć m.in. alkilopoliglukozydy (Decyl Glucoside, Coco-Glucoside, Lauryl Glucoside) i Cocamidopropyl Betaine, które CosIng opisuje jako surfaktanty myjące. W cytowanym badaniu płatkowym reakcja na alkilopoliglukozyd była ledwo wykrywalna nawet przy najwyższym stężeniu. Łagodniejszy nie znaczy jednak bezpieczny dla każdego: fryzjerzy mają 1,7 razy większe ryzyko alergii kontaktowej na Cocamidopropyl Betaine niż osoby z innych zawodów. Nie znaleźliśmy rzetelnych badań, które pokazywałyby, że szampony bez SLS są lepsze dla samych włosów.

SLS w paście do zębów a afty

Osoby z nawracającymi aftami mogą odnieść korzyść z pasty do zębów bez SLS, choć dowody są ograniczone. Przegląd systematyczny z 2019 r. objął 4 badania z podwójnie ślepą próbą (124 uczestników): pasta bez SLS w porównaniu z pastą z SLS zmniejszała liczbę owrzodzeń, czas ich trwania, liczbę epizodów i ból. Autorzy zaznaczają, że potrzebne są lepiej zaprojektowane badania.

Czy SLES jest rakotwórczy? Sprawa 1,4-dioksanu

W ocenie panelu CIR sam SLES poza podrażnieniem nie wywoływał działań niepożądanych w testach toksykologicznych, a obawy o rakotwórczość dotyczą 1,4-dioksanu, zanieczyszczenia, które może powstawać przy produkcji składników etoksylowanych, rozpoznawanych m.in. po członie „-eth-”. Według FDA 1,4-dioksan nie jest składnikiem kosmetyków, a jego poziomy w produktach znacząco spadły dzięki zmianom w produkcji; łatwo też odparowuje ze skóry. W UE dioksan jest zakazany jako składnik (załącznik II, poz. 343), a komitet SCCS uznał jego ślady w gotowym kosmetyku do 10 ppm za bezpieczne. SLS nie jest etoksylowany, więc tego problemu nie dotyczy.

SLS, SLES i inne środki myjące w kosmetykach: porównanie

Jak rozpoznać w składzie INCI

SLS w składzie INCI to Sodium Lauryl Sulfate, a SLES to Sodium Laureth Sulfate. Pokrewne siarczany: Ammonium Lauryl Sulfate, Ammonium Laureth Sulfate, Sodium Coco-Sulfate, Magnesium Laureth Sulfate, Sodium Myreth Sulfate, TEA-Lauryl Sulfate. Zamienniki bez siarczanów: Decyl Glucoside, Coco-Glucoside, Lauryl Glucoside, Cocamidopropyl Betaine.

Najczęstsze pytania

SLS: co to znaczy?

SLS to skrót od Sodium Lauryl Sulfate, czyli laurylosiarczanu sodu, znanego też jako dodecylosiarczan sodu (SDS). To anionowy środek powierzchniowo czynny, który w kosmetykach myje i wytwarza pianę. Alkilosiarczany stosuje się głównie w mydłach i szamponach, a SLS także w pastach do zębów. W UE nie ma limitu stężenia, ale może podrażniać skórę.

Co to jest SLS i SLES w szamponie?

SLS (Sodium Lauryl Sulfate) i SLES (Sodium Laureth Sulfate) to w szamponie składniki myjące i pianotwórcze, czyli anionowe surfaktanty. Alkilosiarczany stosuje się głównie w mydłach i szamponach. SLES jest etoksylowaną, łagodniejszą odmianą SLS. Oba mogą podrażniać skórę głowy, zwłaszcza wrażliwą; SLES według panelu CIR nie uczula.

Szampon bez SLS: co to znaczy?

Szampon bez SLS nie zawiera Sodium Lauryl Sulfate, ale może zawierać inne siarczany, np. SLES, Ammonium Lauryl Sulfate lub Sodium Coco-Sulfate. Szampon bez siarczanów może myć np. alkilopoliglukozydami (Decyl Glucoside, Coco-Glucoside) lub Cocamidopropyl Betaine. Taki produkt bywa łagodniejszy dla skóry, ale korzyści dla samych włosów nie są dobrze zbadane.

Czy SLS w kosmetykach jest szkodliwy?

SLS przede wszystkim podrażnia skórę: denaturuje białka i wymywa lipidy warstwy rogowej, co przy częstym kontakcie wysusza i osłabia barierę. Podrażnienie rośnie ze stężeniem i czasem kontaktu, a osoby z atopowym zapaleniem skóry reagują na niego silniej. Panel CIR, opierając się na danych o SLS, uznał pokrewne alkilosiarczany za bezpieczne w opisanych warunkach stosowania, a w UE SLS nie ma limitu stężenia.

Czy SLES jest łagodniejszy niż SLS?

Tak, SLES podrażnia skórę słabiej niż SLS. W testach płatkowych SLS zwiększał przeznaskórkową utratę wody jeszcze 10 dni po zdjęciu płatka, a podrażnienie po SLES dawało się wykazać tylko do 7. dnia. SLES nadal jednak może drażnić skórę i oczy, a jako składnik etoksylowany może zawierać śladowy 1,4-dioksan, którego ilości do 10 ppm komitet SCCS uznał za bezpieczne.

Czy pasta do zębów bez SLS pomaga na afty?

Może pomagać, choć dowody są ograniczone. Przegląd systematyczny z 2019 r. (4 badania, 124 osoby z nawracającymi aftami) wykazał, że pasta bez SLS zmniejszała liczbę owrzodzeń, czas ich trwania, liczbę epizodów i ból w porównaniu z pastą z SLS. Autorzy zaznaczają, że potrzebne są lepsze badania. Przy częstych aftach warto skonsultować się z lekarzem lub stomatologiem.

Co potwierdzają źródła

• SLS to sól sodowa siarczanu laurylu (w CosIng nazwa chemiczna: dodecylosiarczan sodu), SLES to sól sodowa siarczanowanego etoksylowanego alkoholu laurylowego; funkcje w CosIng: myjąca, pianotwórcza, surfaktant (SLS też denaturująca, SLES emulgująca); alkilopoliglukozydy i Cocamidopropyl Betaine to surfaktanty myjące; brak wpisów w załącznikach; TEA-Lauryl Sulfate objęty zał. III poz. 62 (trialkanoloaminy i ich sole, 2,5% w niespłukiwanych). S1 S2 S3 S4 S5 S6 S7 S8 S9 S23
• Pokrewne alkilosiarczany (m.in. Sodium Coco-Sulfate) stosowane w stężeniach 0,1-29%, głównie w mydłach i szamponach; ich bezpieczeństwo w opisanych warunkach stosowania oceniono na podstawie danych o SLS i ALS. S12
• SLES drażni skórę i oczy, ale nie uczula; sole sodowa i amonowa nie wywołały innych działań niepożądanych; w gotowych produktach zwykle nie drażni dzięki formule. S11
• W testach płatkowych (0,125-2%, 6-24 h) SLS dawał wyraźną reakcję z podwyższonym TEWL do 10. dnia, SLES łagodniejszą (do 7. dnia), alkilopoliglukozyd ledwo wykrywalną; test z myciem rozróżnia SLS i SLES po trzech myciach. S13 S14
• Surfaktanty anionowe denaturują białka i wymywają lipidy warstwy rogowej, co przy powtarzanym kontakcie powoduje suchość i podrażnienie; najbardziej drażnią surfaktanty silnie wiążące białka; wysokie pH nasila uszkodzenia, lipidy i humektanty je zmniejszają. S15 S16
• 0,25% SLS to kontrola podrażnienia w testach płatkowych; w 2030 pacjentów reakcja 14,2% vs 16,8% (atopia vs bez), bez różnicy; w badaniu 67 osób chorzy na AZS mieli większe uszkodzenie bariery i gorszą regenerację po SLS. S17 S18
• Pasta bez SLS zmniejszała liczbę, czas trwania, liczbę epizodów i ból aft (4 badania, 124 uczestników), dowody ograniczone. S19
• 1,4-dioksan powstaje przy produkcji składników etoksylowanych (-eth-), jego poziomy spadły, łatwo odparowuje; SCCS: do 10 ppm bezpieczne; dioksan zakazany (zał. II poz. 343); fryzjerzy mają 1,7 razy większe ryzyko alergii na Cocamidopropyl Betaine. S21 S22 S10 S20

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SODIUM LAURYL SULFATE
2. S2Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SODIUM LAURETH SULFATE
3. S3Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: AMMONIUM LAURYL SULFATE
4. S4Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: AMMONIUM LAURETH SULFATE
5. S5Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SODIUM COCO-SULFATE
6. S6Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: TEA-LAURYL SULFATE (załącznik III, poz. 62)
7. S7Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: DECYL GLUCOSIDE
8. S8Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: COCO-GLUCOSIDE
9. S9Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: COCAMIDOPROPYL BETAINE
10. S10Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Dioxane (załącznik II, poz. 343)
11. S11Raport CIR · 2010Final report of the amended safety assessment of sodium laureth sulfate and related salts of sulfated ethoxylated alcohols.
12. S12Raport CIR · 2010Final report on the safety assessment of sodium cetearyl sulfate and related alkyl sulfates as used in cosmetics.
13. S13Badanie · 2003Profile of irritant patch testing with detergents: sodium lauryl sulfate, sodium laureth sulfate and alkyl polyglucoside.
14. S14Badanie · 2001Subclinical, non-erythematous irritation with an open assay model (washing): sodium lauryl sulfate (SLS) versus sodium laureth sulfate (SLES).
15. S15Badanie · 2019Mechanisms of anionic surfactant penetration into human skin: Investigating monomer, micelle and submicellar aggregate penetration theories.
16. S16Przegląd badań · 2004Cleansing without compromise: the impact of cleansers on the skin barrier and the technology of mild cleansing.
17. S17Badanie · 2020Challenging a paradigm: skin sensitivity to sodium lauryl sulfate is independent of atopic diathesis.
18. S18Badanie · 2015Skin reaction and regeneration after single sodium lauryl sulfate exposure stratified by filaggrin genotype and atopic dermatitis phenotype.
19. S19Przegląd badań · 2019Effect of sodium lauryl sulfate on recurrent aphthous stomatitis: A systematic review.
20. S20Przegląd badań · 2022Skin Toxicity of Selected Hair Cosmetic Ingredients: A Review Focusing on Hairdressers.
21. S21FDA · 2022FDA: 1,4-Dioxane in Cosmetics: A Manufacturing Byproduct
22. S22Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2015SCCS: Scientific Opinion on the Report of the ICCR Working Group: Considerations on Acceptable Trace Level of 1,4-Dioxane in Cosmetic Products, SCCS/1570/15
23. S23Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: LAURYL GLUCOSIDE