Mikroplastik w kosmetykach

Co to jest mikroplastik w kosmetykach?

Mikroplastik w kosmetykach to drobne, stałe cząstki syntetycznych polimerów, które producent dodaje celowo, by nadać produktowi określone właściwości. Prawo UE (rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2055) nazywa je mikrocząstkami polimerów syntetycznych: to cząstki, których wszystkie wymiary nie przekraczają 5 mm, albo włókna do 15 mm długości. Z definicji wyłączone są polimery naturalne niemodyfikowane chemicznie, polimery biodegradowalne i rozpuszczalne w wodzie (ponad 2 g/l), których właściwości wykazano w badaniach opisanych w rozporządzeniu, oraz polimery bez atomów węgla.

Najbardziej znane są mikrogranulki (microbeads) w peelingach i żelach myjących: kuliste drobinki o średnicy zwykle 200-400 µm, głównie z polietylenu lub polipropylenu, które od końca lat 90. zastępowały pumeks, płatki owsiane i zmielone łupiny orzechów. Syntetyczne polimery w postaci cząstek pełnią w kosmetykach też inne funkcje: zmatowiają, wypełniają, tworzą film i nadają produktom przyjemną konsystencję, a jako brokat dają efekt połysku.

Mikroplastik w kosmetykach: lista nazw w składzie INCI

Nie ma jednej nazwy ani symbolu, które oznaczałyby mikroplastik w składzie; trzeba szukać nazw syntetycznych polimerów. O tym, czy polimer jest mikroplastikiem, decyduje też jego postać: tylko stałe cząstki podlegają przepisom, a ten sam polimer rozpuszczony w produkcie nie. Poniższe nazwy pochodzą z przeglądu z 2024 r. i badań peelingów oraz żeli myjących; funkcje podajemy za bazą CosIng.

• Polyethylene (polietylen): najczęstszy materiał mikrogranulek złuszczających; w CosIng składnik ścierny, filmotwórczy i regulujący lepkość.
• Polypropylene (polipropylen) oraz Ethylene/Propylene Copolymer (kopolimer etylenu i propylenu, w CosIng m.in. składnik ścierny).
• Polyethylene Terephthalate (PET) i Polystyrene (polistyren).
• Polymethyl Methacrylate (PMMA), Nylon-12 i Nylon-6 (poliamidy), w CosIng m.in. wypełniacze, składniki filmotwórcze i zmętniające.
• Poliuretany (także usieciowane, tzw. crosspolymery), część poliakrylanów (np. Acrylates Copolymer, Acrylates Crosspolymer) i Polymethylsilsesquioxane.

Jak rozpoznać mikroplastik? Oznaczenia na opakowaniu

Do 2031 r. rozporządzenie 2023/2055 nie wymaga na kosmetykach specjalnego oznaczenia mikroplastiku, więc jedynym źródłem informacji jest skład INCI. Od 17 października 2031 r. do 16 października 2035 r. produkty do makijażu, ust i paznokci, które nadal zawierają mikroplastik, muszą mieć na etykiecie, opakowaniu lub ulotce czytelny napis „Ten produkt zawiera mikrodrobiny plastiku”; produkty wprowadzone do obrotu wcześniej mogą być bez niego sprzedawane do 17 grudnia 2031 r.

Skład nie zawsze jasno wskazuje plastik. W badaniu 28 peelingów do twarzy z 2025 r. drobinki z polietylenu figurowały w składzie jako Synthetic Wax, Microcrystalline Wax (Cera Microcristallina) lub Paraffin, a autorzy wskazali, że odróżnienie polietylenu od syntetycznych wosków jest trudne nawet w analizie laboratoryjnej. Według CosIng Synthetic Wax to wosk węglowodorowy otrzymywany zwykle w syntezie Fischera-Tropscha lub przez polimeryzację etylenu.

Zakaz mikroplastiku w kosmetykach w UE: od kiedy?

Zakaz mikroplastiku w UE obowiązuje od 17 października 2023 r., ale dla większości kosmetyków wchodzi stopniowo. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2055 dodało do załącznika XVII rozporządzenia REACH pozycję 78, która zakazuje wprowadzania do obrotu mieszanin z celowo dodanym mikroplastikiem w stężeniu co najmniej 0,01% (m/m). Mikrogranulki ścierne, czyli cząstki do złuszczania, polerowania i czyszczenia, objął zakaz od razu, bez okresu przejściowego. Dla pozostałych kosmetyków terminy podaje tabela.

Produkty bez okresu przejściowego, np. peelingi z mikrogranulkami, które trafiły na rynek przed 17 października 2023 r., można sprzedawać do wyczerpania zapasów; kosmetyki z okresem przejściowym można sprzedawać tylko do jego końca. Według Komisji Europejskiej brokat z niebiodegradowalnego, nierozpuszczalnego plastiku w kosmetykach, także sypki brokat kosmetyczny, korzysta z okresów przejściowych dla kosmetyków, a brokat szklany, metalowy, naturalny lub biodegradowalny nie jest mikroplastikiem. Europejska Agencja Chemikaliów (ECHA) oszacowała, że do środowiska trafia co roku ponad 42 000 ton celowo dodanego mikroplastiku, a ograniczenie ma zmniejszyć emisję o ok. 500 000 ton w ciągu 20 lat.

Czy mikroplastik w kosmetykach szkodzi?

Mikroplastik z kosmetyków szkodzi przede wszystkim środowisku, a jego wpływ na zdrowie skóry nie jest dobrze zbadany. Jedno użycie peelingu może uwolnić od 4594 do 94 500 mikrogranulek polietylenu, a w wodzie morskiej wiążą one zanieczyszczenia, np. pestycyd DDT, podobnie jak inne cząstki polietylenu. Przegląd z 2019 r. podaje, że produkty mogą zawierać nawet 50 391 mikrogranulek w 1 g, a oczyszczalnie ścieków zatrzymują je tylko częściowo. W badaniu z 2025 r. w regionach z pełnym zakazem 6 z 8 peelingów nadal zawierało mikrogranulki.

Przegląd dermatologiczny z 2026 r. wskazuje, że niektóre cząstki plastiku mogą przenikać przez skórę, zwłaszcza z uszkodzoną barierą, a w badaniach in vitro wywoływały stres oksydacyjny i stan zapalny. Inny przegląd z 2024 r. zaznacza, że bezpośrednia toksyczność mikroplastiku dla człowieka wciąż jest przedmiotem sporu. W badaniu na wycinkach ludzkiej skóry nanocząstki polistyrenu (20 i 200 nm) gromadziły się w warstwie rogowej i ujściach mieszków włosowych, a głębsze przenikanie przez zdrowy naskórek zdarzało się rzadko. Mikrogranulki w peelingach są przy tym setki, a nawet tysiące razy większe, rzędu setek mikrometrów.

Czym zastąpić mikroplastik? Krzemionka i inne alternatywy

Krzemionka (Silica, Hydrated Silica) nie jest mikroplastikiem, bo to nieorganiczny dwutlenek krzemu bez atomów węgla, a takie materiały są wyłączone z definicji mikroplastiku. W CosIng krzemionka ma funkcje m.in. ścierną, pochłaniającą, wypełniającą i zmętniającą, a panel CIR w 2025 r. uznał syntetyczną krzemionkę amorficzną i uwodnioną za bezpieczne, jeśli produkt jest tak sformułowany, by nie podrażniał. Przed erą mikrogranulek w peelingach stosowano pumeks, płatki owsiane i zmielone łupiny orzechów (w składzie np. Juglans Regia Shell Powder), a przegląd z 2024 r. wymienia jako zamienniki m.in. mikrocząstki skrobi, celulozy, alginianu i chitozanu.

Zakaz mikroplastiku w kosmetykach w UE: terminy według rozporządzenia (UE) 2023/2055

Jak rozpoznać w składzie INCI

Nazwy INCI syntetycznych polimerów, które w postaci stałych cząstek bywają mikroplastikiem: Polyethylene, Polypropylene, Ethylene/Propylene Copolymer, Polyethylene Terephthalate, Polystyrene, Polymethyl Methacrylate, Nylon-12, Nylon-6, Acrylates Copolymer, Acrylates Crosspolymer, Polymethylsilsesquioxane. Nie są mikroplastikiem: Silica, Hydrated Silica.

Najczęstsze pytania

Jak rozpoznać mikroplastik w składzie kosmetyku?

Mikroplastik rozpoznasz w składzie INCI po nazwach syntetycznych polimerów, np. Polyethylene, Polypropylene, Polyethylene Terephthalate, Polystyrene, Polymethyl Methacrylate, Nylon-12 lub Ethylene/Propylene Copolymer. Liczy się też postać: przepisy dotyczą tylko stałych cząstek. Etykiety bywają nieprecyzyjne: w badaniu z 2025 r. drobinki z polietylenu figurowały w składzie peelingów jako Synthetic Wax, Microcrystalline Wax lub Paraffin.

Czy mikroplastik w kosmetykach jest zakazany?

Tak, mikroplastik w kosmetykach jest w UE zakazywany, ale stopniowo. Rozporządzenie (UE) 2023/2055 zakazało mikrogranulek ściernych od 17 października 2023 r. Kosmetyki spłukiwane muszą być wolne od mikroplastiku od 17 października 2027 r., niespłukiwane od 17 października 2029 r., a produkty do makijażu, ust i paznokci od 17 października 2035 r. Peelingi z mikrogranulkami wprowadzone na rynek przed 17 października 2023 r. można sprzedawać do wyczerpania zapasów, a pozostałe kosmetyki tylko do końca ich okresu przejściowego.

Jak oznacza się mikroplastik na opakowaniu kosmetyku?

Do 2031 r. mikroplastiku w kosmetykach nie trzeba specjalnie oznaczać, więc informację daje tylko lista składników INCI. Od 17 października 2031 r. do 16 października 2035 r. produkty do makijażu, ust i paznokci, które nadal zawierają mikroplastik, muszą mieć czytelny napis „Ten produkt zawiera mikrodrobiny plastiku” na etykiecie, opakowaniu lub ulotce. Produkty wprowadzone na rynek wcześniej mogą być sprzedawane bez napisu do 17 grudnia 2031 r.

Czy krzemionka w kosmetykach to mikroplastik?

Nie, krzemionka (Silica, Hydrated Silica) nie jest mikroplastikiem. To nieorganiczny dwutlenek krzemu, a rozporządzenie (UE) 2023/2055 wyłącza z definicji polimery bez atomów węgla, a Komisja Europejska materiały nieorganiczne. W kosmetykach krzemionka działa m.in. ściernie, pochłaniająco i zmętniająco, a panel CIR uznał syntetyczną krzemionkę amorficzną za bezpieczną w produktach, które nie podrażniają.

Czy mikroplastik z kosmetyków szkodzi skórze?

Nie wiadomo, czy mikroplastik z kosmetyków szkodzi skórze, bo jego wpływ na zdrowie człowieka jest słabo zbadany. Przegląd dermatologiczny z 2026 r. wskazuje, że niektóre cząstki mogą przenikać przez skórę, zwłaszcza z uszkodzoną barierą, a in vitro wywoływały stres oksydacyjny i stan zapalny. Zakaz w UE uzasadniono przede wszystkim ryzykiem dla środowiska, do którego trafiają tysiące mikrogranulek z jednego użycia peelingu.

Co potwierdzają źródła

• Definicja mikrocząstek polimerów syntetycznych (cząstki do 5 mm, włókna do 15 mm), wyłączenia (polimery naturalne niemodyfikowane, biodegradowalne, rozpuszczalne powyżej 2 g/l, bez atomów węgla), próg 0,01% m/m. S1
• Terminy zakazu: mikrogranulki ścierne od 17.10.2023, spłukiwane 17.10.2027, kapsułki zapachowe i niespłukiwane 17.10.2029, makijaż, usta, paznokcie 17.10.2035; napis „Ten produkt zawiera mikrodrobiny plastiku” od 17.10.2031 do 16.10.2035; ECHA: ponad 42 000 ton rocznie, ograniczenie ok. 500 000 ton w 20 lat. S1
• Produkty bez okresu przejściowego wprowadzone na rynek przed 17.10.2023 można sprzedawać do wyczerpania zapasów, a produkty z okresem przejściowym (kosmetyki) do jego końca; brokat w kosmetykach ma okresy przejściowe; brokat nieorganiczny, naturalny, biodegradowalny lub rozpuszczalny nie jest mikroplastikiem. S2 S1
• Mikrogranulki mają zwykle 200-400 µm, głównie z PE lub PP, zastąpiły pumeks, owies i łupiny orzechów; w 2025 r. 6 z 8 peelingów z regionów z pełnym zakazem nadal je zawierało; PE w składzie opisywany jako Synthetic Wax, Microcrystalline Wax lub Paraffin. S4 S15
• Mikroplastiki w kosmetykach: polietylen, poliuretan, polipropylen, PET, PMMA, nylon, poliakrylany, polymethylsilsesquioxane; w badaniach produktów także polistyren i kopolimer etylenu i propylenu. S3 S7 S8 S12 S13 S14
• Celowo dodany mikroplastik stanowi ryzyko dla środowiska; jedno użycie peelingu uwalnia 4594-94 500 mikrogranulek PE, które w wodzie morskiej wiążą DDT i fenantren; produkty mogą zawierać do 50 391 mikrogranulek w 1 g, oczyszczalnie zatrzymują je częściowo. S5 S6 S1
• Niektóre cząstki plastiku mogą przenikać przez skórę, zwłaszcza uszkodzoną, in vitro wywołują stres oksydacyjny i zapalenie; toksyczność pierwotna sporna; nanocząstki polistyrenu 20 i 200 nm gromadzą się w warstwie rogowej i mieszkach, głębsza penetracja rzadka. S9 S10 S11
• Krzemionka to nieorganiczny dwutlenek krzemu (wyłączony z definicji), w CosIng ścierna, pochłaniająca, wypełniająca i zmętniająca; CIR 2025: bezpieczna, gdy produkt nie podrażnia; alternatywy: łupiny orzechów (składnik ścierny w CosIng), skrobia, celuloza, alginian, chitozan. S1 S2 S16 S17 S18 S3 S4

Źródła

1. S1Prawo UE (EUR-Lex) · 2023Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2055 z dnia 25 września 2023 r. zmieniające załącznik XVII do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 w odniesieniu do mikrocząstek polimerów syntetycznych
2. S2Inne źródło · 2025Komisja Europejska: Commission Regulation (EU) 2023/2055 - Restriction of microplastics intentionally added to products
3. S3Przegląd badań · 2024Microplastics in Cosmetics: Open Questions and Sustainable Opportunities.
4. S4Badanie · 2025State of microbeads in facial scrubs: persistence and the need for broader regulation.
5. S5Badanie · 2015Characterisation, quantity and sorptive properties of microplastics extracted from cosmetics.
6. S6Przegląd badań · 2019Microplastics in cosmetics: Environmental issues and needs for global bans.
7. S7Badanie · 2024Microplastics in personal care products and cosmetics in Sri Lanka.
8. S8Badanie · 2026Fluorescence Microscopy and FTIR-Based Analysis of Microplastics in Facial Personal Care Products.
9. S9Przegląd badań · 2026Microplastics, Skin Disease, and Dermatology: Evidence and Perspectives.
10. S10Przegląd badań · 2024Penetration of Microplastics and Nanoparticles Through Skin: Effects of Size, Shape, and Surface Chemistry.
11. S11Badanie · 2018Identification of polystyrene nanoparticle penetration across intact skin barrier as rare event at sites of focal particle aggregations.
12. S12Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: POLYETHYLENE
13. S13Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ETHYLENE/PROPYLENE COPOLYMER
14. S14Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: NYLON-12
15. S15Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SYNTHETIC WAX
16. S16Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SILICA
17. S17Raport CIR · 2025Amended Safety Assessment of Synthetically Manufactured Amorphous Silica and Hydrated Silica as Used in Cosmetics.
18. S18Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: JUGLANS REGIA SHELL POWDER