Tlenek cynku

Jak działa

Jako filtr tlenek cynku działa głównie przez pochłanianie promieniowania: odbija tylko 4-5% UV, a resztę pochłania dzięki właściwościom półprzewodnika. Pochłania szeroko UVB i UVA, a dwutlenek tytanu lepiej chroni przed UVB, dlatego często łączy się je ze sobą albo z filtrami organicznymi. U ochotników nanocząstki tlenku cynku nakładane przez 5 dni zostawały na powierzchni skóry i w jej bruzdach, nie wnikały do żywego naskórka i nie uszkadzały komórek; w badaniu wyciętej ludzkiej skóry do naskórka przenikały niewielkie ilości jonów cynku.

Poza filtrami tlenek cynku od dawna stosuje się w maściach i pastach ochronnych. W USA jest substancją czynną leków bez recepty chroniących skórę, a monografia FDA przypisuje mu osuszanie sączących się zmian po kontakcie z sumakami, np. trującym bluszczem. Bywa składnikiem zawiesiny kalaminowej na świąd, a w bandażach z pastą cynkową chroni i łagodzi skórę wokół owrzodzeń. U 50 niemowląt krem z tlenkiem cynku opóźniał pojawienie się odparzeń bardziej niż zasypka z talkiem (mediana 39 wobec 19 dni), ale przegląd z 2014 r. ocenił, że maści z tlenkiem cynku i z samą wazeliną działają podobnie, a dobrych badań brakuje.

Dla kogo

• skóra wrażliwa i dzieci, gdy potrzebny jest filtr UV
• skóra pod pieluchą, u niemowląt i dorosłych
• przebarwienia i ostuda: najlepiej w barwionym filtrze mineralnym, który chroni też przed światłem widzialnym

Stężenia

Limit UE z CosIng: jako filtr UV (załącznik VI, poz. 30) maksymalnie 25%, a przy łącznym stosowaniu tlenku cynku i tlenku cynku nano suma nie może przekroczyć 25%; nie wolno go stosować w produktach, które mogą prowadzić do narażenia płuc użytkownika przez wdychanie (rozporządzenie (UE) 2016/621). Postać nano (załącznik VI, poz. 30a): także 25% z tym samym limitem sumy i zakazem, a do tego tylko nanomateriał o czystości co najmniej 96%, o strukturze krystalicznej wurcytu, w postaci skupisk o kształcie pręcików, gwiazdek lub izometrycznym, z zanieczyszczeniami tylko w postaci dwutlenku węgla i wody (inne łącznie poniżej 1%), o medianie średnicy cząstek D50 powyżej 30 nm i D1 powyżej 20 nm, o rozpuszczalności w wodzie poniżej 50 mg/l, niepowlekany albo powlekany triethoxycaprylylsilane, dimethicone, dimethoxydiphenylsilanetriethoxycaprylylsilane cross-polymer lub octyl triethoxy silane. Jako barwnik (załącznik IV, poz. 144, rozporządzenie (UE) 2017/1413) obowiązuje ten sam zakaz zastosowań grożących wdychaniem. W USA w lekach chroniących skórę stosuje się 1-25% tlenku cynku.

Jak zacząć

1. W składzie INCI szukaj nazwy Zinc Oxide; jako barwnik ma numer CI 77947.
2. Jako filtr: nakładaj rano ok. 1 łyżeczki kremu o szerokim spektrum ochrony na twarz, uszy i szyję (przy jasnej skórze, która łatwo ulega oparzeniom, z SPF 50+) i ponawiaj co 2 godziny na słońcu.
3. Pod pieluchą: przy każdej zmianie oczyść i osusz skórę, a potem nałóż maść lub krem z tlenkiem cynku.
4. Nie używaj sprayów z tlenkiem cynku, które można wdychać, i chroń oczy; jeśli zmiany się nasilają albo trwają ponad 7 dni, idź do lekarza.

Możliwe skutki uboczne

Tlenek cynku praktycznie nie drażni i nie uczula: reakcje opisywano tylko w pojedynczych przypadkach, a reakcje na kremy z filtrem wywołują zwykle inne składniki, głównie filtry organiczne. Częstszym kłopotem jest bielenie skóry. Zastrzeżenia dotyczą wdychania: po wdychaniu nanocząstek obserwowano poważne zmiany w płucach, dlatego SCCS nie uznaje ich za bezpieczne w sprayach. Przy wysypce lub pieczeniu odstaw produkt.

Ciąża i karmienie

Tlenek cynku jest dobrym wyborem filtra w ciąży i podczas karmienia: przegląd z 2025 r. zaleca w ciąży filtry mineralne, najlepiej barwione, a DermNet radzi podczas karmienia nie nakładać filtra w pobliżu otoczki brodawki. Według SCCS z kosmetyku wchłania się najwyżej znikoma ilość jonów cynku. Przy wątpliwościach zapytaj lekarza.

Najczęstsze pytania

Czy krem z tlenkiem cynku pomaga na odparzenia pieluszkowe?

Maść z wazeliną i tlenkiem cynku przy każdej zmianie pieluchy zaleca DermNet, choć przegląd badań nie wykazał przewagi nad samą wazeliną. Jeśli odparzenie nie mija albo pojawiają się krostki i drobne plamki wokół zmian, idź do lekarza: może to być zakażenie drożdżakami.

Czy filtr z tlenkiem cynku nadaje się dla dzieci?

Dla dzieci zaleca się filtry mineralne, bo nie drażnią i chronią szeroko. U niemowląt podstawą są cień i odzież, a filtr SPF 30+ stosuje się dodatkowo.

Dlaczego niektóre kremy z tlenkiem cynku bielą?

Większe cząstki zostawiają biały ślad; drobniejsze, także nano, łatwiej się rozsmarowują i mniej bielą.

Co potwierdzają źródła

• UE: filtr UV do 25% (suma postaci zwykłej i nano do 25%), bez zastosowań grożących wdychaniem; nano tylko o określonych cechach (m.in. czystość co najmniej 96%, wurcyt, D50 powyżej 30 nm, D1 powyżej 20 nm, rozpuszczalność poniżej 50 mg/l, określone powłoki); jako barwnik ten sam zakaz wdychania. S1
• Tlenek cynku chroni głównie przez pochłanianie UV (odbija 4-5%), pochłania szeroko UVA i UVB, dwutlenek tytanu lepiej chroni przed UVB; drobniejsze cząstki mniej bielą. S5 S6 S16
• Nanocząstki tlenku cynku nie wnikały do żywego naskórka u ochotników, przenikały tylko jony cynku; SCCS: do 25% bez ryzyka na skórze, ale nie w sprayach, bo wdychanie uszkadza płuca; przegląd z 2017 r.: niskie przenikanie przez skórę i bezpieczeństwo w obecnych limitach. S7 S2 S8
• FDA: tlenek cynku 1-25% jako substancja chroniąca skórę, osusza sączące się zmiany po sumakach; proponowany status bezpiecznego i skutecznego filtra (GRASE) do 25%. S3 S4
• Tlenek cynku w pastach, zawiesinie kalaminowej i bandażach z pastą cynkową łagodzi świąd i chroni skórę wokół owrzodzeń; od dawna stosowany przy pieluszkowym zapaleniu skóry. S9 S10
• DermNet zaleca przy zmianie pieluchy maść z wazeliną i tlenkiem cynku; krem z tlenkiem cynku opóźniał odparzenia bardziej niż talk (39 wobec 19 dni), a krem barierowy z 40% tlenku cynku dawał lepszą ocenę zmian niż mleko matki; przegląd z 2014 r.: tlenek cynku i wazelina działają podobnie. S11 S13 S14 S12
• Tlenek cynku nie ma istotnych właściwości drażniących ani uczulających (tylko opisy przypadków), a niemal wszystkie reakcje na substancje czynne kremów z filtrem dotyczą filtrów organicznych; dla dzieci zaleca się filtry mineralne. S15 S16
• W ciąży zaleca się filtry mineralne, najlepiej barwione; podczas karmienia nie nakłada się filtra w pobliżu otoczki; przy ostudzie DermNet zaleca filtry barwione z tlenkami metali. S17 S16

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ZINC OXIDE (załącznik VI, poz. 30 i 30a; załącznik IV, poz. 144)
2. S2Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2012SCCS: Opinion on zinc oxide (nano form), SCCS/1489/12
3. S3FDA · 2024FDA, 21 CFR Part 347: Skin Protectant Drug Products for Over-the-Counter Human Use (CFR 2024, govinfo)
4. S4FDA · 2026FDA: Questions and Answers: FDA posts deemed final order and proposed order for over-the-counter sunscreen
5. S5Badanie · 2016Metal oxide sunscreens protect skin by absorption, not by reflection or scattering
6. S6Przegląd badań · 2019A review of inorganic UV filters zinc oxide and titanium dioxide
7. S7Badanie · 2019Support for the Safe Use of Zinc Oxide Nanoparticle Sunscreens: Lack of Skin Penetration or Cellular Toxicity after Repeated Application in Volunteers
8. S8Przegląd badań · 2017Risk assessment of zinc oxide, a cosmetic ingredient used as a UV filter of sunscreens
9. S9Przegląd badań · 2014Zinc therapy in dermatology: a review
10. S10Przegląd badań · 2007Zinc in wound healing: theoretical, experimental, and clinical aspects
11. S11DermNet · 2017DermNet: Napkin dermatitis
12. S12Przegląd badań · 2014Prevention of diaper dermatitis in infants--a literature review
13. S13Badanie · 2016Comparative Study between Talcum and Zinc Oxide Cream for the Prevention of Irritant Contact Diaper Dermatitis in Infants
14. S14Badanie · 2014Diaper dermatitis care of newborns human breast milk or barrier cream
15. S15Przegląd badań · 2021Adverse Reactions to Sunscreens
16. S16DermNet · 2023DermNet: Topical sunscreen agents
17. S17Przegląd badań · 2025Photoprotection in pregnancy: addressing safety concerns and optimizing skin health

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 8 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.