Borowina

Jak działa

Borowina należy do peloidów, czyli materiałów z fazy płynnej i stałej; w borowinie faza stała jest organiczna, w błotach i glinkach mineralna. Z torfu i produktów na jego bazie wyodrębnia się kwasy huminowe, fulwowe i hymatomelanowe. Kwasy huminowe z torfu zmiatały wolne rodniki w testach chemicznych, a przeglądy przypisują substancjom humusowym także działanie przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe, podkreślając zmienność składu. Przez wyciętą ludzką skórę w laboratorium przenikała tylko część frakcji kwasów fulwowych i ulminowych z wodnego wyciągu z torfu.

Najlepiej udokumentowana rola borowiny w uzdrowisku to nośnik ciepła: jest gęsta i nie stygnie przez konwekcję tak szybko jak woda. Okład z torfu, podobnie jak parafina czy podczerwień, zwiększał przepływ krwi w skórze i jej temperaturę. Przegląd z 2013 r. uznaje torf za najlepiej zbadany peloid, ale jego działanie chemiczne, niezależne od ciepła, wymaga badań klinicznych. W metaanalizie 28 badań z randomizacją okłady z błota, torfu lub glinki zmniejszały ból w chorobach narządu ruchu. Badań maseczek i kremów z borowiną na zmarszczki, trądzik czy włosy nie znaleźliśmy.

Dla kogo

• osoby korzystające z kąpieli i okładów borowinowych w uzdrowisku, po kwalifikacji lekarskiej
• osoby, które lubią maseczki z borowiną i akceptują, że ich efekt nie jest potwierdzony badaniami

Stężenia

Nie ma ustalonych stężeń kosmetycznych opartych na badaniach. W bazie CosIng borowina występuje jako PEAT i PEAT EXTRACT, obie z funkcją pielęgnującą skórę (skin conditioning) i bez wpisów w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc nie ma limitu UE. Pasty, maści, żele i emulsje z torfem zawierają kwasy humusowe w różnych ilościach. Kąpiele i okłady w uzdrowisku to zabiegi lecznicze, nie kosmetyki.

Jak zacząć

1. Maseczkę z borowiną nakładaj na oczyszczoną skórę na czas podany przez producenta i zmyj letnią wodą.
2. Przed pierwszym użyciem sprawdź produkt na małym fragmencie skóry.
3. Ciepłe okłady i kąpiele stosuj w uzdrowisku albo po rozmowie z lekarzem, zwłaszcza przy chorobach serca i naczyń.

Możliwe skutki uboczne

W badaniach okładów z peloidów najczęstsze działania niepożądane to zaczerwienienie skóry (6,5%) i przejściowe zmęczenie (4,8%), bez wzrostu liczby poważnych zdarzeń. Promieniotwórczość borowiny z polskich uzdrowisk jest znikoma: dawka z kąpieli jest o pięć rzędów wielkości mniejsza od rocznej dawki z tła. Przy pieczeniu, świądzie lub wysypce przerwij zabieg.

Ciąża i karmienie

Brak badań nad kosmetykami z borowiną w ciąży i podczas karmienia. Ciepłe kąpiele i okłady podnoszą temperaturę skóry, a w małym badaniu pilotażowym po kąpielach borowinowych wzrósł poziom estradiolu u kobiet po menopauzie. W ciąży nie korzystaj z takich zabiegów bez zgody lekarza.

Najczęstsze pytania

Co to jest borowina?

Borowina to torf leczniczy: częściowo rozłożona materia roślinna z torfowisk, bogata w kwasy humusowe. W uzdrowiskach Europy Środkowej, także w Polsce, stosuje się ją do kąpieli i okładów, głównie jako źródło ciepła w chorobach stawów. W kosmetykach występuje jako PEAT lub PEAT EXTRACT, składnik pielęgnujący skórę bez limitu w przepisach UE.

Czy borowina na twarz daje efekty?

Nie wiadomo, bo brak badań klinicznych maseczek z borowiną na twarz. Kwasy huminowe z torfu zmiatały wolne rodniki w testach laboratoryjnych, ale to wyniki spoza ludzkiej skóry. Maseczkę można traktować jako przyjemny dodatek do pielęgnacji, jednak obietnic odmłodzenia czy wygładzenia zmarszczek nie da się poprzeć danymi.

Czy borowina pomaga na trądzik?

Brak dowodów: nie znaleźliśmy żadnego badania klinicznego borowiny w trądziku. Działanie przeciwdrobnoustrojowe substancji humusowych opisano w laboratorium, a przegląd o błotach leczniczych i mikrobiomie skóry uznał dane za ograniczone. W trądziku lepiej sięgnąć po składniki z badaniami klinicznymi albo udać się do dermatologa.

Czy borowina działa na włosy?

Nie ma na to dowodów. Nie znaleźliśmy badań, w których borowina wpływałaby na wypadanie, wzrost czy kondycję włosów. W bazie CosIng ma tylko funkcję pielęgnującą skórę. Szampon lub maskę z borowiną traktuj jako dodatek pielęgnacyjny, a przy nasilonym wypadaniu włosów idź do dermatologa.

Czym różni się fango od borowiny?

Oba to peloidy, ale borowina ma fazę stałą organiczną (torf), a fango to zwykle błoto lub muł mineralny. W porównaniu laboratoryjnym roztwory torfu i błota leczniczego dawały znacznie silniejszy efekt cieplny niż kąpiel wodna, a w badaniu mikrokrążenia okład z torfu i parafina z fango zwiększały przepływ krwi w skórze.

Co potwierdzają źródła

• W bazie CosIng borowina występuje jako PEAT i PEAT EXTRACT z funkcją pielęgnującą skórę, bez wpisów w załącznikach (brak limitu UE). S1 S2
• Borowina to tradycyjny środek uzdrowisk Europy Środkowej, także polskich, stosowany do kąpieli i okładów. S3
• Okłady borowinowe działają głównie jako nośnik ciepła: torf wolno oddaje ciepło i zwiększa przepływ krwi oraz temperaturę skóry. S6 S7 S12
• Torf leczniczy to najlepiej zbadany peloid, ale jego działanie chemiczne niezależne od ciepła wymaga badań klinicznych. S4
• Kwasy huminowe z torfu zmiatają wolne rodniki w testach laboratoryjnych, a działanie przeciwzapalne i przeciwdrobnoustrojowe substancji humusowych opisano głównie przedklinicznie. S8 S13 S15
• Tylko część frakcji kwasów fulwowych i ulminowych z wyciągu z torfu przenika przez wyciętą ludzką skórę in vitro. S5
• W metaanalizie 28 badań z randomizacją peloidoterapia zmniejszała ból w chorobach narządu ruchu; najczęstsze działania niepożądane to rumień (6,5%) i przejściowe zmęczenie (4,8%). S9
• Dawka promieniowania z kąpieli borowinowej jest o pięć rzędów wielkości mniejsza od rocznej dawki z tła i nie ma znaczenia ani leczniczego, ani szkodliwego. S10

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PEAT EXTRACT
2. S2Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PEAT
3. S3Przegląd badań · 2020Central European ethnomedical and officinal uses of peat, with special emphasis on the Tołpa peat preparation (TPP): An historical review.
4. S4Przegląd badań · 2013[Peloid therapy. An overview of the empirical status and evidence of mud therapy].
5. S5Badanie · 2003Evaluation of the permeation of peat substances through human skin in vitro.
6. S6Badanie · 2003Comparative study of the thermal properties of mud and peat solutions applied in clinical practice.
7. S7Badanie · 2004Effect of different methods of thermotherapy on skin microcirculation.
8. S8Badanie · 2018Physicochemical Characterization and Antioxidant Activity of Humic Acids Isolated from Peat of Various Origins.
9. S9Przegląd badań · 2026Effectiveness and Safety of Mud Therapy (Pelotherapy) for Musculoskeletal Disorders: A Systematic Review and Meta-Analysis.
10. S10Badanie · 2016Radioactivity of peat mud used in therapy.
11. S11Badanie · 2011[The examination of humic acids in therapeutic and cosmetic products manufactured of peat base].
12. S12Badanie · 2021Peloids as Thermotherapeutic Agents.
13. S13Przegląd badań · 2025Biomedical Applications of Humic Substances: From Natural Biopolymers to Therapeutic Agents.
14. S14Badanie · 2001The effect of peat components on endocrine and immunological parameters and on trace elements--results of two pilot studies.
15. S15Przegląd badań · 2018Mud therapy and skin microbiome: a review.

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 12 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.