Parafina i olej mineralny w kosmetykach

Co to jest parafina w kosmetykach?

Parafina w kosmetykach to oczyszczony produkt rafinacji ropy naftowej: mieszanina głównie nasyconych węglowodorów o łańcuchach prostych, rozgałęzionych i pierścieniowych, dłuższych niż 16 atomów węgla. Według bazy CosIng ciekła parafina kosmetyczna (Paraffinum Liquidum) to biały olej mineralny, otrzymywany przez intensywne oczyszczanie frakcji ropy kwasem siarkowym, uwodornienie albo oba te procesy, złożony głównie z nasyconych węglowodorów o 15-50 atomach węgla.

Ta sama grupa surowców daje olej (olej parafinowy, czyli olej mineralny), maź (wazelina, w której przeważają węglowodory dłuższe niż 25 atomów węgla) albo wosk (parafina stała, wosk mikrokrystaliczny, cerezyna). Olej mineralny trafił do kosmetyków pod koniec XIX wieku i nadal należy do głównych składników kremów nawilżających. W produktach do skóry i ust ceni się go za dobrą tolerancję przez skórę, działanie ochronne i myjące oraz szeroki wybór lepkości.

Parafina w kosmetykach: jakie ma nazwy w składzie?

Parafinę i jej pochodne rozpoznasz w składzie INCI po nazwach Paraffinum Liquidum, Mineral Oil, Paraffin, Petrolatum, Microcrystalline Wax, Ceresin i Ozokerite. Paraffinum Liquidum i Mineral Oil to w praktyce ten sam surowiec: w CosIng mają wspólne numery CAS 8012-95-1 i 8042-47-5. Funkcje poniżej podajemy za bazą CosIng.

• Paraffinum Liquidum, Mineral Oil: olej parafinowy; emolient, składnik chroniący skórę, antystatyczny i rozpuszczalnik, a Mineral Oil także składnik okluzyjny i kondycjonujący włosy.
• Paraffin: stała mieszanina węglowodorów z ropy o stosunkowo dużych kryształach; pielęgnuje skórę i reguluje lepkość.
• Petrolatum: wazelina, półstała, z przewagą węglowodorów dłuższych niż 25 atomów węgla; emolient.
• Microcrystalline Wax, Ceresin, Ozokerite: woski węglowodorowe, które wiążą składniki, stabilizują emulsje i zagęszczają produkt.
• C13-14 Isoparaffin, Isohexadecane, Isododecane, Hydrogenated Polyisobutene: lżejsze węglowodory rozgałęzione, opisane w CosIng głównie jako emolienty; Hydrogenated Polyisobutene to uwodorniony polimer izobutenu, czyli węglowodór syntetyczny.

Czy parafina w kosmetykach szkodzi?

Według dostępnych przeglądów wysoko oczyszczona parafina kosmetyczna nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, bo badania nie wskazują, by przenikała przez skórę do organizmu. Przegląd 13 badań z 2017 r. wykazał, że oleje i woski mineralne zatrzymują się głównie w warstwie rogowej naskórka, a tylko niewielka ich część dociera głębiej; autorzy, w większości pracownicy producentów kosmetyków, nie znaleźli dowodów na wchłanianie do krwiobiegu. Przegląd niemieckiego Federalnego Instytutu Oceny Ryzyka (BfR) z 2019 r. ocenia ryzyko uszkodzenia wątroby przez gromadzące się nasycone węglowodory (MOSH) jako niskie i nie wskazuje działania rakotwórczego wysoko rafinowanych olejów i wosków u zwierząt narażanych przez skórę lub doustnie.

Wątpliwości dotyczą dwóch spraw: frakcji aromatycznej (MOAH), w której mogą się znaleźć rakotwórcze związki wielopierścieniowe, oraz gromadzenia się MOSH w tkankach. W 27 próbkach surowców i kosmetyków z samych węglowodorów MOAH stanowiły 0,02-1,10 g na 100 g, a autorzy uznali, że wcześniejsze metody mogły zawyżać ich ilość. W badaniu 142 kobiet po cesarskim cięciu stężenie MOSH w tkance tłuszczowej (mediana 52,5 mg/kg) rosło z wiekiem i wiązało się m.in. z używaniem kremów z filtrem w ciąży, kremów do rąk i pomadek. To związek statystyczny, a nie dowód szkody dla zdrowia.

Parafina w kosmetykach do twarzy: czy zapycha pory?

Parafina, jak inne składniki okluzyjne, może u części osób nasilać trądzik, ale brak badań, które pokazywałyby, że zapycha pory każdemu. DermNet zalicza parafinę, olej mineralny i wazelinę do składników okluzyjnych i ostrzega, że okluzyjne emolienty mogą wywołać lub nasilić trądzik, okołoustne zapalenie skóry i zapalenie mieszków włosowych. Przegląd z 2024 r. o wazelinie, która okluduje silniej niż olej parafinowy, uznaje jednak przekonanie, że wazelina powoduje trądzik, za błędne.

Olej parafinowy okluduje skórę umiarkowanie, podobnie jak oleje roślinne. W badaniu z mikroskopią Ramana na skórze przedramion 9 dorosłych i 7 niemowląt olej parafinowy wnikał w górne warstwy warstwy rogowej tak samo jak dwa oleje roślinne; wszystkie trzy oleje powodowały niewielkie pęcznienie warstwy rogowej (10-20%), a wazelina umiarkowane (40-60%). Według DermNet najtłustsze, okluzyjne formy, czyli maści, najlepiej służą suchym, zgrubiałym i łuszczącym się miejscom. Przy cerze trądzikowej rozsądniej zacząć od lżejszej formuły i obserwować skórę.

Jak działa parafina na skórę i włosy?

Parafina działa przede wszystkim jako emolient i warstwa ochronna: zmiękcza naskórek i ogranicza odparowanie wody. Według przeglądu z 2012 r. olej mineralny poprawiał miękkość skóry i funkcję bariery lepiej niż niektóre inne emolienty, a w badaniach in vivo zmniejszał przeznaskórkową utratę wody (TEWL). W badaniu z randomizacją 34 osób z łagodną i umiarkowaną suchością skóry olej mineralny i olej kokosowy, nakładane na nogi dwa razy dziennie przez 2 tygodnie, podobnie zwiększały nawilżenie i ilość lipidów na skórze, bez działań niepożądanych.

Na włosach olej mineralny nie chroni przed utratą białka tak jak olej kokosowy. W badaniu porównawczym olej mineralny i olej słonecznikowy nie zmniejszały utraty białka z włosów, a olej kokosowy tak; autorzy tłumaczą to tym, że węglowodór nie ma powinowactwa do keratyny i nie wnika do wnętrza włosa.

Parafina, wazelina czy dimetykon: czym się różnią?

Parafina i wazelina to węglowodory z ropy naftowej, a dimetykon to silikon; popularne silikony kosmetyczne tworzą film przepuszczający parę wodną. W badaniu 26 kobiet trzy popularne silikony w kremach (10%) nie zmieniały utraty wody w porównaniu ze skórą nieleczoną, a wazelina tworzyła warstwę okluzyjną i zwiększała nawilżenie skóry przez ponad 4 godziny. Olej parafinowy w innym badaniu okludował podobnie jak oleje roślinne i wyraźnie słabiej niż wazelina. DermNet wymienia jednak dimetykon, obok parafiny i wazeliny, wśród składników okluzyjnych.

Parafina w prawie UE i bezpieczeństwo przy ogniu

Paraffinum Liquidum, Mineral Oil i Paraffin nie mają w UE limitu stężenia, bo nie figurują w załącznikach rozporządzenia (WE) nr 1223/2009. Załącznik II (substancje zakazane) obejmuje za to słabo oczyszczone produkty naftowe: według CosIng 102 wpisy dotyczą destylatów, ekstraktów i olejów naftowych (w tym trzech rodzajów olejów parafinowych z ropy), jeśli zawierają ponad 3% (w/w) ekstraktu DMSO, a 46 wpisów, w tym wazelina (poz. 904), zakazuje substancji, chyba że znana jest pełna historia rafinacji i można wykazać, że surowiec, z którego je wytworzono, nie jest rakotwórczy.

Tkaniny nasiąknięte kosmetykami z parafiną łatwiej się zapalają. DermNet ostrzega przed oparzeniami, gdy maści z parafiną na ubraniu lub pościeli zapalą się od papierosa albo otwartego ognia. W teście z 2023 r. bandaże wiskozowe z dziewięcioma zaschniętymi emolientami, o różnej zawartości parafiny i bez niej, zapalały się istotnie szybciej i dłużej się żarzyły, dlatego takich tkanin nie zbliża się do ognia i źródeł ciepła i nie dopuszcza do gromadzenia się w nich kosmetyku.

Parafina, wazelina, dimetykon i olej kokosowy: porównanie

Jak rozpoznać w składzie INCI

Nazwy INCI parafiny i pokrewnych węglowodorów (z CosIng): Paraffinum Liquidum, Mineral Oil, Paraffin, Petrolatum, Microcrystalline Wax, Ceresin, Ozokerite; lżejsze węglowodory: C13-14 Isoparaffin, Isohexadecane, Isododecane, Hydrogenated Polyisobutene.

Najczęstsze pytania

Parafina w kosmetykach: czy szkodzi?

Wysoko oczyszczona parafina kosmetyczna według dostępnych przeglądów nie stanowi zagrożenia dla zdrowia. Przegląd 13 badań z 2017 r. wykazał, że oleje i woski mineralne zostają głównie w warstwie rogowej i nie ma dowodów na ich wchłanianie do organizmu, a przegląd BfR z 2019 r. nie wskazuje działania rakotwórczego wysoko rafinowanych olejów. U części osób parafina, jak inne składniki okluzyjne, może nasilać trądzik lub zapalenie mieszków.

Jakie są nazwy parafiny w składzie kosmetyków?

Parafinę rozpoznasz w składzie INCI po nazwach Paraffinum Liquidum, Mineral Oil, Paraffin i Petrolatum (wazelina), a woski mineralne po nazwach Microcrystalline Wax, Ceresin i Ozokerite. Paraffinum Liquidum i Mineral Oil to w praktyce ten sam olej, ze wspólnymi numerami CAS w CosIng. Pokrewne lżejsze węglowodory to m.in. C13-14 Isoparaffin, Isohexadecane i Isododecane.

Czy parafina w kosmetykach do twarzy zapycha pory?

Parafina może zapychać pory u części osób, ale nie u każdego. DermNet ostrzega, że okluzyjne emolienty, w tym parafina i olej mineralny, mogą wywołać lub nasilić trądzik i zapalenie mieszków włosowych, a przegląd z 2024 r. uznaje pogląd, że wazelina powoduje trądzik, za błędny. Przy cerze trądzikowej warto wybierać lżejsze formuły, a przy suchej okluzja bywa zaletą.

Czy olej mineralny to to samo co parafina?

Tak, olej mineralny to ciekła parafina, czyli oczyszczona mieszanina nasyconych węglowodorów z ropy naftowej. W składzie występuje jako Mineral Oil albo Paraffinum Liquidum, a w bazie CosIng obie nazwy mają wspólne numery CAS. Z tej samej grupy surowców pochodzą też wazelina (Petrolatum) i stała parafina (Paraffin), które różnią się długością łańcuchów i konsystencją.

Czy parafina w pomadkach jest bezpieczna?

Parafina w pomadkach jest dopuszczona, ale tu część produktu się połyka. W badaniu 175 produktów do ust z lat 2012-2014 68% zawierało co najmniej 5% nasyconych węglowodorów (MOSH i ich syntetycznych odpowiedników POSH), a 31% ponad 32%. Autorzy zalecają, by produkty do ust zawierały wyraźnie mniej niż 5% takich węglowodorów, bo przy regularnym używaniu mogą być istotnym źródłem ich spożycia.

Co potwierdzają źródła

• Oleje i woski mineralne w kosmetykach to mieszaniny głównie nasyconych węglowodorów o łańcuchach dłuższych niż C16; Paraffinum Liquidum to wysoko rafinowany biały olej mineralny C15-C50, wazelina z przewagą węglowodorów powyżej C25; olej mineralny w kosmetykach od końca XIX wieku. S7 S1 S4 S12
• Nazwy INCI i funkcje: Paraffinum Liquidum i Mineral Oil (wspólne CAS 8012-95-1, 8042-47-5), Paraffin, Petrolatum, Microcrystalline Wax; brak wpisów w załącznikach, więc brak limitu UE. S1 S2 S3 S4 S5 S6
• Przegląd 13 badań: oleje i woski mineralne zostają głównie w warstwie rogowej, brak dowodów wchłaniania ogólnoustrojowego; BfR: niskie ryzyko zmian w wątrobie, brak oznak rakotwórczości wysoko rafinowanych olejów u zwierząt. S7 S8
• MOAH 0,02-1,10 g/100 g w 27 próbkach; MOSH w tkance tłuszczowej 142 kobiet (mediana 52,5 mg/kg) związane z wiekiem i używaniem kremów z filtrem, kremów do rąk i pomadek. S9 S10
• 68% ze 175 produktów do ust zawierało co najmniej 5% MOSH+POSH, 31% ponad 32%; autorzy zalecają wyraźnie mniej niż 5%. S11
• Okluzyjne emolienty mogą wywołać lub nasilić trądzik i zapalenie mieszków; przegląd z 2024 r. uznaje pogląd, że wazelina powoduje trądzik, za błędny; olej parafinowy wnika i okluduje jak oleje roślinne (pęcznienie 10-20% wobec 40-60% po wazelinie). S17 S18 S14
• Olej mineralny poprawia miękkość skóry i zmniejsza TEWL; przy suchości skóry działał jak olej kokosowy (34 osoby, 2 tygodnie); nie zmniejsza utraty białka z włosów; trzy silikony w kremach 10% nie zmieniały TEWL wobec skóry nieleczonej, wazelina zwiększała nawilżenie ponad 4 godziny; DermNet wymienia dimetykon wśród okluzyjnych. S12 S13 S15 S16 S17
• Załącznik II: 102 wpisy destylatów, ekstraktów i olejów naftowych z ponad 3% ekstraktu DMSO (poz. 764-865) i 46 wpisów zakazanych, chyba że znana jest pełna historia rafinacji (poz. 866-910 i 1086, m.in. wazelina, poz. 904); tkaniny z zaschniętymi emolientami łatwiej się zapalają. S4 S6 S17 S19

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PARAFFINUM LIQUIDUM
2. S2Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: MINERAL OIL
3. S3Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PARAFFIN
4. S4Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PETROLATUM (załącznik II, poz. 904)
5. S5Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: MICROCRYSTALLINE WAX
6. S6Prawo UE (EUR-Lex) · 2009Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. dotyczące produktów kosmetycznych
7. S7Przegląd badań · 2017Review of data on the dermal penetration of mineral oils and waxes used in cosmetic applications.
8. S8Przegląd badań · 2019Mineral oil in food, cosmetic products, and in products regulated by other legislations.
9. S9Badanie · 2017Evaluation of mineral oil saturated hydrocarbons (MOSH) and mineral oil aromatic hydrocarbons (MOAH) in pure mineral hydrocarbon-based cosmetics and cosmetic raw materials using (1)H NMR spectroscopy.
10. S10Badanie · 2011Evidence for cosmetics as a source of mineral oil contamination in women.
11. S11Badanie · 2016Mineral oil and synthetic hydrocarbons in cosmetic lip products.
12. S12Przegląd badań · 2012A review on the extensive skin benefits of mineral oil.
13. S13Badanie · 2004A randomized double-blind controlled trial comparing extra virgin coconut oil with mineral oil as a moisturizer for mild to moderate xerosis.
14. S14Badanie · 2008Lipid uptake and skin occlusion following topical application of oils on adult and infant skin.
15. S15Badanie · 2003Effect of mineral oil, sunflower oil, and coconut oil on prevention of hair damage.
16. S16Badanie · 2014Silicones as nonocclusive topical agents.
17. S17DermNet · 2022DermNet: Emollients and moisturisers
18. S18Przegląd badań · 2024Petroleum jelly: A comprehensive review of its history, uses, and safety.
19. S19Badanie · 2023The potential fire risk of emollients when dried on viscose bandages.