Nagietek

Jak działa

Kwiaty nagietka zawierają m.in. triterpeny, flawonoidy, kwasy fenolowe, karotenoidy i saponiny. Za działanie przeciwzapalne odpowiadają głównie triterpenoidy, zwłaszcza estry faradiolu: u myszy zmniejszały obrzęk ucha wywołany drażniącym olejem krotonowym, a wolny faradiol działał jak równoważna dawka leku przeciwzapalnego indometacyny. W hodowlach komórek skóry wyciągi pobudzały sygnały wczesnej, zapalnej fazy gojenia, a wyciąg etanolowy zwiększał ilość kolagenu wytwarzanego przez fibroblasty. To wyniki laboratoryjne, których nie można wprost przenosić na kremy.

Badania na ludziach są nieliczne i dają mieszane wyniki. U 254 osób napromienianych po operacji raka piersi co najmniej umiarkowane popromienne zapalenie skóry wystąpiło u 41% stosujących maść z nagietkiem i u 63% stosujących trolaminę, ale w nowszym, zbyt małym badaniu nagietek nie działał lepiej niż krem z gliceryną. Przegląd z 2019 r. znalazł pewne dowody wspierania gojenia ran, głównie z badań na zwierzętach: w dwóch badaniach zmniejszał powierzchnię owrzodzeń żylnych, ale w badaniach klinicznych przy oparzeniach i owrzodzeniach cukrzycowych nie pomagał. U zdrowych ochotników kremy z nagietkiem chroniły przed podrażnieniem laurylosiarczanem sodu (SLS) tylko nakładane równolegle z nim i bez istotnej przewagi nad samym podłożem, a emolient z 1% wyciągu poprawiał nawilżenie po podrażnieniu, ale nie zmniejszał zaczerwienienia.

Dla kogo

• skóra wrażliwa, przesuszona lub podrażniona, np. przez detergenty
• drobne podrażnienia, otarcia i zaczerwienienie po słońcu: tu EMA uznaje nagietek za tradycyjny lek roślinny
• nie dla osób uczulonych na rośliny astrowate, np. rumianek lub arnikę

Stężenia

Nie znaleźliśmy wiarygodnych danych o typowych stężeniach w kosmetykach; w badaniu z 2025 r. emolient zawierał 1% wyciągu. Monografia EMA dla tradycyjnych leków roślinnych przewiduje w maściach i kremach przetwory w ilości odpowiadającej zwykle 2-10% suszonych kwiatów (dla poszczególnych przetworów od 2-5% do 4-20%), otrzymywane m.in. alkoholem, oliwą lub wazeliną. W bazie CosIng wyciąg z kwiatów nagietka ma funkcje zapachową i kondycjonującą skórę. Nie figuruje w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc prawo UE nie wyznacza limitu stężenia.

Jak zacząć

1. W składzie INCI szukaj nazwy Calendula Officinalis Flower Extract.
2. Przy uczuleniu na rumianek, arnikę lub inne astrowate nie stosuj nagietka.
3. Na podrażnione miejsce nakładaj cienką warstwę 2-4 razy dziennie, jak zaleca monografia EMA dla maści z nagietkiem.
4. Jeśli drobne podrażnienie nie mija po tygodniu, nasila się albo pojawiają się objawy zakażenia, idź do lekarza.

Możliwe skutki uboczne

Nagietek należy do astrowatych, tak jak rumianek, arnika czy słonecznik. Główne alergeny tej rodziny to laktony seskwiterpenowe, a uczulenie na jedną roślinę często oznacza reakcje na inne, choć większość gatunków uczula rzadko. Wśród 443 pacjentów z testami płatkowymi na nagietek reagowało ok. 2%, a mniej niż połowa z nich także na standardową mieszankę astrowatych, więc rutynowe testy mogą tę alergię przeoczyć. Panel CIR uznał składniki z nagietka za bezpieczne w kosmetykach: w testach nie drażniły i nie uczulały skóry, ale mogą lekko podrażniać oczy. Przerwij stosowanie przy swędzeniu, wysypce lub pieczeniu.

Ciąża i karmienie

Nie znaleźliśmy badań nad kosmetykami z nagietkiem w ciąży. Monografia EMA nie zaleca leków roślinnych z nagietkiem w ciąży i podczas karmienia, bo brakuje danych o ich bezpieczeństwie. W czasie karmienia nagietek bywa stosowany na popękane brodawki, ale dobrych badań skuteczności brakuje. Przy wątpliwościach zapytaj lekarza lub położną.

Najczęstsze pytania

Czy nagietek pomaga przy pieluszkowym zapaleniu skóry?

Wyniki są niejednoznaczne: maść z nagietkiem dawała mniej zmian niż krem z aloesem, ale po 3 dniach wyleczyła 52% niemowląt wobec 86% przy kremie z bentonitem. Nie porównywano jej z placebo. Zapytaj pediatrę; EMA nie zaleca leków z nagietkiem dzieciom poniżej 6 lat z powodu braku danych.

Czy nagietek pomaga na trądzik?

Badań samego nagietka nie znaleźliśmy. Serum z nagietkiem, śluzem ślimaka i lukrecją przez 12 tygodni zmniejszało zapalne zmiany pod maseczką bardziej niż placebo, ale udziału nagietka nie da się z tego wydzielić.

Czy kremy z nagietkiem chronią skórę podczas radioterapii?

Jedno duże badanie wykazało mniej popromiennych zapaleń skóry niż przy trolaminie, nowsze nie wykazało przewagi nad kremem z gliceryną. Pielęgnację skóry podczas radioterapii ustalaj z zespołem prowadzącym leczenie.

Co potwierdzają źródła

• Kwiaty nagietka zawierają m.in. triterpeny, flawonoidy, kwasy fenolowe, karotenoidy i saponiny; główne związki przeciwzapalne to triterpenoidy, zwłaszcza estry faradiolu, a wolny faradiol działał na obrzęk ucha u myszy jak równoważna dawka indometacyny. S4 S5 S6 S7
• W hodowlach komórek skóry wyciągi z nagietka pobudzały sygnały zapalnej fazy gojenia, a wyciąg etanolowy zwiększał ilość kolagenu z fibroblastów. S8
• EMA: tradycyjny lek roślinny na drobne stany zapalne skóry (np. oparzenie słoneczne) i drobne rany, wyłącznie na podstawie długiego stosowania; preparaty półstałe zwykle 2-10% surowca (zakresy od 2-5% do 4-20%), 2-4 razy dziennie; nie poniżej 6 lat, nie w ciąży i podczas karmienia, przeciwwskazany przy uczuleniu na astrowate; lekarz, gdy objawy trwają ponad tydzień. S2 S3
• Popromienne zapalenie skóry stopnia 2 lub wyższego: 41% przy nagietku wobec 63% przy trolaminie u 254 kobiet, ale brak różnicy wobec kremu z gliceryną w mniejszym badaniu; przegląd z 2019 r.: dowody dla gojenia ran głównie z badań na zwierzętach, mniejsza powierzchnia owrzodzeń żylnych w dwóch badaniach, bez korzyści w badaniach klinicznych przy oparzeniach i owrzodzeniach cukrzycowych. S9 S10 S11
• Kremy z nagietkiem chroniły przed podrażnieniem SLS tylko nakładane równolegle z drażnieniem (bez istotnej przewagi nad podłożem); emolient z 1% wyciągu CO2 poprawiał nawilżenie po podrażnieniu, ale nie zmniejszał zaczerwienienia. S12 S13
• Pieluszkowe zapalenie skóry: maść z nagietkiem dawała mniej zmian niż krem z aloesem, ale po 3 dniach wyleczyła 52% dzieci wobec 86% przy bentonicie; serum z nagietkiem, śluzem ślimaka i lukrecją zmniejszało zapalne zmiany pod maseczką. S14 S15 S16
• Na nagietek reagowało ok. 2% z 443 pacjentów testowanych płatkowo, mniej niż połowa z nich na mieszankę astrowatych; astrowate uczulają krzyżowo, a główne alergeny to laktony seskwiterpenowe; większość gatunków uczula rzadko. S17 S18 S19 S20
• CIR uznał składniki z nagietka za bezpieczne w kosmetykach (bez działania drażniącego i uczulającego w testach, możliwe lekkie podrażnienie oczu); w CosIng brak wpisów w załącznikach. S4 S1

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CALENDULA OFFICINALIS FLOWER EXTRACT
2. S2Inne źródło · 2018EMA/HMPC: European Union herbal monograph on Calendula officinalis L., flos (Revision 1)
3. S3Inne źródło · 2018EMA: Calendulae flos - herbal medicinal product (podsumowanie oceny HMPC)
4. S4Raport CIR · 2010Final report of the Cosmetic Ingredient Review Expert Panel amended safety assessment of Calendula officinalis-derived cosmetic ingredients
5. S5Przegląd badań · 2023An Updated Review on the Multifaceted Therapeutic Potential of Calendula officinalis L.
6. S6Badanie · 1994The role of triterpenoids in the topical anti-inflammatory activity of Calendula officinalis flowers
7. S7Badanie · 1997Anti-oedematous activities of the main triterpendiol esters of marigold (Calendula officinalis L.)
8. S8Badanie · 2017In vitro studies to evaluate the wound healing properties of Calendula officinalis extracts
9. S9Przegląd badań · 2019A systematic review of Calendula officinalis extract for wound healing
10. S10Badanie · 2004Phase III randomized trial of Calendula officinalis compared with trolamine for the prevention of acute dermatitis during irradiation for breast cancer
11. S11Badanie · 2021Efficacy of topical Calendula officinalis on prevalence of radiation-induced dermatitis: A randomised controlled trial
12. S12Badanie · 2005Protective effects of different marigold (Calendula officinalis L.) and rosemary cream preparations against sodium-lauryl-sulfate-induced irritant contact dermatitis
13. S13Badanie · 2025Double-blind randomised controlled trial of an emollient cream with and without 1 % supercritical CO2 extract of Calendula officinalis in contact dermatitis
14. S14Badanie · 2012A randomized comparative trial on the therapeutic efficacy of topical aloe vera and Calendula officinalis on diaper dermatitis in children
15. S15Badanie · 2015Comparing the effects of Bentonite & Calendula on the improvement of infantile diaper dermatitis: A randomized controlled trial
16. S16Badanie · 2022Efficacy and safety of a facial serum containing snail secretion filtrate, Calendula officinalis, and Glycyrrhiza glaba root extract in the treatment of maskne: A randomized placebo-controlled study
17. S17Badanie · 2001The seamy side of natural medicines: contact sensitization to arnica (Arnica montana L.) and marigold (Calendula officinalis L.)
18. S18Przegląd badań · 2002Contact sensitization from Compositae-containing herbal remedies and cosmetics
19. S19DermNet · 2009DermNet: Compositae allergy
20. S20Przegląd badań · 2006Drugs and Lactation Database (LactMed): Calendula

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.