Wąkrota azjatycka

Jak działa

Za działanie wąkroty odpowiadają głównie pentacykliczne triterpeny. W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach pobudzały fibroblasty do namnażania i wytwarzania kolagenu, poprawiały wytrzymałość gojącej się skóry, zmniejszały wydzielanie cząsteczek prozapalnych, takich jak IL-1β, IL-6, TNFα i PGE2, oraz działały przeciwutleniająco. Saponiny triterpenowe stanowią 1-8% składników rośliny, a ich ilość zależy od jej pochodzenia, dlatego wyciągi różnią się między sobą.

Badania na ludziach są nieliczne i małe. U 25 ochotników kremy z 5% wyciągu stosowane przez 4 tygodnie zwiększały nawilżenie, zmniejszały utratę wody i łagodziły doświadczalny stan zapalny skóry. U 30 pracowników narażonych na drażniące barwniki krem z wąkrotą poprawiał nawilżenie podobnie jak krem z ceramidami. W badaniu z placebo na połowie twarzy (30 osób) żel z 0,05% standaryzowanego wyciągu po zabiegu laserem Er:YAG zmniejszał zaczerwienienie w pierwszym tygodniu i strupy w 2. dniu. Wiele innych badań dotyczy preparatów łączonych, np. 0,1% madekasozydu z 5% witaminą C, więc trudno wyodrębnić udział samej wąkroty.

Dla kogo

• cera wrażliwa i łatwo się zaczerwieniająca
• skóra sucha z osłabioną barierą, np. narażona na substancje drażniące
• skóra po zabiegach laserowych, zgodnie z zaleceniami gabinetu
• cera dojrzała, jako uzupełnienie innych składników przeciwstarzeniowych

Stężenia

W badaniach stosowano m.in. kremy z 2,5-5% wyciągu, żel z 0,05% standaryzowanego wyciągu i krem z 0,1% madekasozydu. Wyciągi nie są ujednolicone, dlatego sam procent wyciągu niewiele mówi o działaniu. W bazie CosIng wyciąg z całej rośliny ma funkcje kojącą, wygładzającą, tonizującą, kondycjonującą i myjącą, a madekasozyd i azjatykozyd przeciwutleniającą i kondycjonującą. Żaden z tych składników nie figuruje w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc prawo UE nie wyznacza limitu stężenia.

Jak zacząć

1. W składzie INCI szukaj nazw Centella Asiatica Extract lub Centella Asiatica Leaf Extract albo wyizolowanych związków: Madecassoside, Asiaticoside, Asiatic Acid, Madecassic Acid.
2. Przed pierwszym użyciem zrób próbę na małym fragmencie skóry: opisywano przypadki alergii kontaktowej.
3. Stosuj rano i wieczorem; w badaniach nawilżenie oceniano po 4 tygodniach, a efekty przeciwzmarszczkowe po 3-6 miesiącach.

Możliwe skutki uboczne

Działania niepożądane po stosowaniu na skórę są rzadkie, ale opisywano miejscowe reakcje alergiczne i pieczenie, wyprysk na palcach i dłoniach po kilku miesiącach stosowania preparatu z wyciągiem oraz reakcję pęcherzykową ze świądem. Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry po wyciągu z wąkroty potwierdzano w opisach przypadków. Przerwij stosowanie przy swędzeniu, wysypce lub nasileniu zaczerwienienia.

Ciąża i karmienie

W badaniu z placebo u kobiet w ciąży krem z triterpenami wąkroty, olejem z dzikiej róży, witaminą E i pochodną krzemu zmniejszał nasilenie rozstępów, ale streszczenie tego badania nie opisuje bezpieczeństwa, a osobnych badań bezpieczeństwa wąkroty stosowanej na skórę w ciąży nie znaleźliśmy. Przy wątpliwościach zapytaj lekarza prowadzącego. Inaczej jest z suplementami: wąkrotę wiązano z rzadkimi przypadkami ostrego uszkodzenia wątroby, więc w ciąży nie przyjmuj jej doustnie bez zgody lekarza.

Najczęstsze pytania

Co to są madekasozyd i azjatykozyd?

To główne triterpenowe glikozydy wąkroty, uznawane za jej związki wzorcowe, np. w farmakopei chińskiej. Razem z kwasami azjatykowym i madekasowym odpowiadają za większość opisanych działań, a wyizolowane mają określoną zawartość, w przeciwieństwie do wyciągów.

Czy wąkrota pomaga po zabiegach?

W badaniu z placebo na połowie twarzy żel z 0,05% standaryzowanego wyciągu stosowany po laserze zmniejszał zaczerwienienie w pierwszym tygodniu i strupy w 2. dniu, ale nie zmieniał parametrów biofizycznych skóry. Pielęgnację po zabiegu uzgodnij z gabinetem.

Czy wąkrota pomaga na zmarszczki?

W małym badaniu krem z azjatykozydem przez 12 tygodni zmniejszał zmarszczki wokół oczu u części z 27 kobiet, ale streszczenie tej pracy podaje wyniki niemal identyczne z wcześniejszym badaniem innego zespołu nad innym składnikiem, dlatego traktujemy je ostrożnie. Krem z 0,1% madekasozydu i 5% witaminy C przez 6 miesięcy poprawiał jędrność i nawilżenie skóry fotostarzonej u 20 kobiet, ale działały w nim dwa składniki naraz.

Co potwierdzają źródła

• Główne związki czynne to pentacykliczne triterpeny: azjatykozyd, madekasozyd, kwas azjatykowy i madekasowy; stanowią 1-8% składników rośliny, zależnie od pochodzenia. S2 S3 S4
• W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach triterpeny pobudzały fibroblasty i syntezę kolagenu oraz zmniejszały wydzielanie IL-1β, IL-6, TNFα i PGE2. S3 S5
• Kremy z 5% wyciągu przez 4 tygodnie zwiększały nawilżenie, zmniejszały utratę wody i łagodziły doświadczalny stan zapalny u 25 ochotników. S6
• Krem z wąkrotą poprawiał nawilżenie skóry 30 pracowników narażonych na barwniki podobnie jak krem z ceramidami. S7
• Żel z 0,05% standaryzowanego wyciągu zmniejszał zaczerwienienie (pierwszy tydzień) i strupy (2. dzień) po laserze Er:YAG w porównaniu z placebo na drugiej połowie twarzy (30 osób), bez wpływu na parametry biofizyczne skóry. S8
• Krem łączony z triterpenami wąkroty zmniejszał nasilenie rozstępów w ciąży, ale nie ogólną częstość ich powstawania; rzadziej pojawiały się tylko u kobiet bez wcześniejszych rozstępów. S11
• Po stosowaniu na skórę opisywano rzadkie reakcje alergiczne i kontaktowe zapalenie skóry; preparaty doustne wiązano z rzadkimi przypadkami uszkodzenia wątroby. S3 S13 S14
• Przegląd systematyczny znalazł tylko cztery badania kliniczne gojenia ran, za mało do metaanalizy. S5

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CENTELLA ASIATICA EXTRACT, CENTELLA ASIATICA LEAF EXTRACT, MADECASSOSIDE, ASIATICOSIDE, ASIATIC ACID, MADECASSIC ACID
2. S2Przegląd badań · 2014Centella asiatica in dermatology: an overview
3. S3Przegląd badań · 2013Centella asiatica in cosmetology
4. S4Przegląd badań · 2023Therapeutic properties and pharmacological activities of asiaticoside and madecassoside: A review
5. S5Przegląd badań · 2022A Systematic Review of the Effect of Centella asiatica on Wound Healing
6. S6Badanie · 2016Moisturizing and Antiinflammatory Properties of Cosmetic Formulations Containing Centella asiatica Extract
7. S7Badanie · 2021Role of Centella asiatica and ceramide in skin barrier improvement: a double blind clinical trial of Indonesian batik workers
8. S8Badanie · 2020The Effects of a Standardized Extract of Centella asiatica on Postlaser Resurfacing Wound Healing on the Face: A Split-Face, Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial
9. S9Badanie · 2008Clinical, biometric and structural evaluation of the long-term effects of a topical treatment with ascorbic acid and madecassoside in photoaged human skin
10. S10Badanie · 2008Evaluation of the effects of a preparation containing asiaticoside on periocular wrinkles of human volunteers
11. S11Badanie · 2013Use of a specific anti-stretch mark cream for preventing or reducing the severity of striae gravidarum. Randomized, double-blind, controlled trial
12. S13Badanie · 1985Contact dermatitis due to madecassol
13. S14Inne źródło · 2012Centella asiatica. LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury
14. S15Badanie · 2025The Effectiveness and Safety of a Skin Care Product With Centella asiatica Leaf Extract, Ceramide NP, and Panthenol in Subjects With Sensitive Skin: A Prospective, Observational Study

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.