Czystek

Jak działa

Czystek zawiera dużo polifenoli: w analizie 52 herbat polifenole stanowiły 5,5-23% suchej masy, z czego najwięcej było elagotanin (2,5-19%), a dalej flawonoidów (pochodnych mirycetyny i kwercetyny) i kwasów fenolowych. Skład zależy od podgatunku i pochodzenia. Systematyka jest sporna: część autorów uważa czystek szary za mieszańca dwóch gatunków z trzema podgatunkami, w tym creticus (czystek kreteński), a inni traktują nazwę Cistus incanus jako synonim gatunku Cistus creticus. W CosIng ekstrakt z kwiatów, liści i łodyg ma funkcję kondycjonującą skórę, a ekstrakt z całej rośliny ochronną.

W probówce wyciągi z czystka silnie wymiatały wolne rodniki, chroniły DNA przed uszkodzeniem i hamowały tyrozynazę, enzym wytwarzający melaninę: o 30-70% przy stężeniu 100 µg/ml, a wyciąg z czystka kreteńskiego w innym badaniu o 94%, przy jednoczesnym hamowaniu kolagenazy o 87%. Frakcja bogata w mirycetynę i kwercetynę ograniczała w komórkach odpornościowych wytwarzanie mediatorów zapalnych. Wyciągi nie hamowały wzrostu zdrowych keratynocytów. Badania na ludziach dotyczą jednak picia naparu lub przyjmowania wyciągu (np. przy przeziębieniu) oraz gumy do żucia z czystkiem i innym ziołem przy zapaleniu dziąseł, a nie kosmetyków na skórę.

Dla kogo

• osoby szukające roślinnego przeciwutleniacza jako dodatku do pielęgnacji
• nie jako zamiennik sprawdzonych składników na przebarwienia lub zmarszczki ani kremu z filtrem

Stężenia

Nie znaleźliśmy danych o typowych stężeniach czystka w kosmetykach ani badań ustalających skuteczne stężenie na skórze. Ekstrakty z czystka nie mają wpisu w żadnym załączniku rozporządzenia 1223/2009, w tym w załączniku VI z dopuszczonymi filtrami UV, więc UE nie wyznacza dla nich limitu i nie są filtrem przeciwsłonecznym.

Jak zacząć

1. Traktuj czystek jako dodatek przeciwutleniający w kremie lub serum, a nie główny składnik aktywny.
2. Na dzień zawsze dodaj krem z filtrem UV: czystek nie chroni przed słońcem.
3. Przy nowym produkcie obserwuj skórę przez pierwsze dni i przerwij stosowanie przy podrażnieniu.

Możliwe skutki uboczne

Nie znaleźliśmy badań nad tolerancją kosmetyków z czystkiem na skórze ludzi ani opisów uczuleń. W 3-miesięcznym badaniu gumy do żucia z wyciągiem z czystka i innego zioła (60 osób) nikt nie zgłosił działań niepożądanych ani alergii, ale osoby uczulone na składniki gumy wykluczono z badania. W laboratorium wyciągi nie uszkadzały zdrowych keratynocytów, ale żel z samym wyciągiem z czystka kreteńskiego był najbardziej toksyczny dla fibroblastów dziąseł spośród badanych żeli. Przy zaczerwienieniu, świądzie lub wysypce przerwij stosowanie.

Ciąża i karmienie

Nie znaleźliśmy badań nad stosowaniem kosmetyków z czystkiem ani picia naparu w ciąży i podczas karmienia. Przy wątpliwościach skonsultuj się z lekarzem.

Najczęstsze pytania

Czystek: co to jest?

To śródziemnomorski krzew Cistus × incanus, z którego liści i pędów robi się herbatę, a w kosmetykach stosuje się ekstrakty o funkcji kondycjonującej i ochronnej. Jego systematyka jest sporna: część autorów uważa go za mieszańca z trzema podgatunkami, w tym czystkiem kreteńskim, a inni za ten sam gatunek co Cistus creticus. W praktyce oba określenia dotyczą bardzo bliskiego surowca, którego skład zależy od pochodzenia.

Jak działa czystek na skórę?

W probówce głównie przeciwutleniająco i przeciwzapalnie dzięki elagotaninom i flawonoidom. Wyciągi wymiatały wolne rodniki, chroniły DNA i ograniczały wytwarzanie mediatorów zapalnych w komórkach. Nie znaleźliśmy jednak żadnego badania kosmetyku z czystkiem na skórze ludzi, więc nie wiadomo, jakie efekty daje krem w praktyce.

Czy czystek pomaga na przebarwienia i zmarszczki?

Nie wiadomo, bo dowody pochodzą tylko z probówki. Wyciągi z czystka hamowały tyrozynazę, enzym wytwarzający melaninę, o 30-70%, a wyciąg z czystka kreteńskiego także kolagenazę rozkładającą kolagen o 87%. Nikt nie sprawdził jednak, czy kosmetyk z czystkiem rozjaśnia przebarwienia lub spłyca zmarszczki u ludzi.

Czy czystek można stosować w ciąży?

Nie ma badań nad stosowaniem czystka w ciąży, ani w kosmetykach, ani w postaci naparu. Ekstrakty z czystka nie mają w UE żadnych ograniczeń w kosmetykach, ale brak danych oznacza, że bezpieczeństwa nie potwierdzono. Przed stosowaniem porozmawiaj z lekarzem prowadzącym ciążę.

Czy czystek chroni skórę przed słońcem?

Nie, nie jest filtrem przeciwsłonecznym. W laboratorium roztwór wyciągu dał SPF około 3,4-3,8, ale to pomiar rozcieńczonego wyciągu, a nie gotowego kosmetyku. Czystek nie figuruje w załączniku VI z dopuszczonymi w UE filtrami UV, więc na słońce potrzebny jest osobny krem z filtrem.

Co potwierdzają źródła

• W CosIng ekstrakt z kwiatów, liści i łodyg czystka ma funkcję kondycjonującą, a ekstrakt z rośliny ochronną; żaden nie ma wpisu w załącznikach. S1 S2
• Polifenole stanowią 5,5-23% suchej masy czystka, głównie elagotaniny (2,5-19%); skład zależy od podgatunku i pochodzenia. S3 S5
• Cistus × incanus uważa się za mieszańca z podgatunkami incanus, corsicus i creticus; według innych autorów C. incanus to synonim gatunku Cistus creticus. S3 S5
• Wyciągi hamowały tyrozynazę o 30-70% przy 100 µg/ml, a wyciąg z czystka kreteńskiego tyrozynazę o 94% i kolagenazę o 87%. S4 S7
• Wyciągi działały przeciwutleniająco, chroniły DNA i ograniczały mediatory zapalne w komórkach; nie hamowały wzrostu keratynocytów. S4 S6 S8
• Roztwór wyciągu (100 µg/ml) dał w laboratorium SPF 3,42-3,77. S4
• Badania na ludziach dotyczą przyjmowania wyciągu przy infekcjach i gumy do żucia z czystkiem przy zapaleniu dziąseł; w badaniu gumy (60 osób, 3 miesiące) nie zgłoszono działań niepożądanych ani alergii (osoby uczulone wykluczono). S9 S10
• Żel z samym wyciągiem z czystka kreteńskiego był najbardziej toksyczny dla fibroblastów dziąseł spośród badanych żeli. S11

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CISTUS INCANUS FLOWER/LEAF/STEM EXTRACT
2. S2Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CISTUS INCANUS EXTRACT
3. S3Badanie · 2023Polyphenol Profile of Cistus × incanus L. and Its Relevance to Antioxidant Effect and α-Glucosidase Inhibition.
4. S4Badanie · 2020Characterization of Cistus × incanus L. and Cistus ladanifer L. Extracts as Potential Multifunctional Antioxidant Ingredients for Skin Protecting Cosmetics.
5. S5Badanie · 2021Polyphenol Diversity and Antioxidant Activity of European Cistus creticus L. (Cistaceae) Compared to Six Further, Partly Sympatric Cistus Species.
6. S6Badanie · 2021Ethyl acetate extract from Cistus x incanus L. leaves enriched in myricetin and quercetin derivatives, inhibits inflammatory mediators and activates Nrf2/HO-1 pathway in LPS-stimulated RAW 264.7 macrophages.
7. S7Badanie · 2026Exploring the Antioxidant, Anti-Inflammatory and Skin-Enzyme Inhibitory Activities of Balkan Ethnomedicinal Herbs Through In Vitro and In Vivo Screening.
8. S8Badanie · 2000Antioxidant activity and protective effect on DNA cleavage of extracts from Cistus incanus L. and Cistus monspeliensis L.
9. S9Badanie · 2024Efficacy and Tolerability of a Scutellaria lateriflora L. and Cistus × incanus L.-Based Chewing Gum on the Symptoms of Gingivitis: A Monocentric, Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Clinical Trial.
10. S10Badanie · 2009Cistus incanus (CYSTUS052) for treating patients with infection of the upper respiratory tract. A prospective, randomised, placebo-controlled clinical study.
11. S11Badanie · 2026Herbal Mucoadhesive Gels for Canker Sores: Analysis of Physicochemical Properties, Efficacy, and Safety.

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 12 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.