Cynk PCA

Jak działa

Cynk jest kofaktorem wielu enzymów i ma działanie przeciwzapalne, opisywane przede wszystkim przy podawaniu doustnym. PCA cynku od dawna stosuje się w kosmetykach jako składnik ściągający i przeciwdrobnoustrojowy, a w warunkach laboratoryjnych octan cynku działał na propionibakterie związane z trądzikiem, także na szczepy oporne na erytromycynę. W PCA cynku cynk jest połączony z kwasem pirolidonokarboksylowym (PCA), który należy do naturalnego czynnika nawilżającego skóry (NMF); w CosIng PCA cynku ma funkcję humektantu.

Popularne zapewnienie o regulacji sebum ma słabe podstawy: w probówce siarczan cynku hamował 5-alfa-reduktazę, enzym, który w skórze przekształca testosteron i bierze udział w zmianach zależnych od androgenów, ale autorzy zaznaczali, że trzeba to potwierdzić na żywej skórze. Według metaanalizy z 2020 r., obejmującej cynk doustny i miejscowy, leczenie cynkiem zmniejszało liczbę grudek zapalnych w trądziku, natomiast przegląd Cochrane z 2020 r. ocenił jakość dowodów dla miejscowego cynku, jak dla większości badanych porównań, jako niską lub bardzo niską. W badaniu u 140 osób z trądzikiem umiarkowanym krem z niacynamidem, PCA cynku i innymi składnikami, stosowany przez 6 tygodni razem z adapalenem, już w 2. tygodniu zmniejszał liczbę zmian niezapalnych (zaskórników) istotnie bardziej niż placebo.

Dla kogo

• cera tłusta i mieszana skłonna do wyprysków
• skóra z wypryskami, jako łagodny dodatek do leczenia ustalonego z lekarzem
• osoby szukające składnika, który rzadko podrażnia

Stężenia

Limit UE (CosIng, załącznik III, poz. 24, rozpuszczalne w wodzie sole cynku; wpis wymienia z nazwy octan, chlorek, glukonian, glutaminian, cytrynian i siarczan cynku, a CosIng przypisuje go też PCA cynku; brzmienie wg rozporządzenia (UE) 2026/909): w kosmetykach do skóry i pozostałych produktach do 1% w przeliczeniu na sam cynk, a nie na sól. Dla past do zębów limit wynosi 1% (dla osób powyżej 1. roku życia) albo 0,72% (dla dzieci od 6 miesięcy do 1 roku), a dla płynów do płukania jamy ustnej dla osób powyżej 6 lat 0,1% cynku. W badanych lekach przeciwtrądzikowych z antybiotykiem erytromycyną stosowano 1,2% octanu cynku.

Jak zacząć

1. Wybierz serum, tonik lub krem z cynkiem i stosuj go raz dziennie na oczyszczoną skórę.
2. Jeśli skóra dobrze go znosi, używaj go rano i wieczorem; cynk zwykle bez problemu łączy się z resztą pielęgnacji.
3. Nie oczekuj szybkiego wyleczenia trądziku. Przy licznych zmianach zapalnych zgłoś się do dermatologa.

Możliwe skutki uboczne

Danych o działaniach niepożądanych soli cynku na skórze jest niewiele: w badaniu z kremem z niacynamidem i PCA cynku, stosowanym z adapalenem, działania niepożądane nie były częstsze niż przy placebo. Przerwij stosowanie przy utrzymującym się pieczeniu, zaczerwienieniu lub wysypce. Doustny cynk może powodować nudności i wymioty zależne od dawki, a długo przyjmowany w dużych dawkach grozi niedoborem miedzi, dlatego suplementacji nie zaczynaj na własną rękę.

Ciąża i karmienie

Nie znaleźliśmy badań cynku stosowanego na skórę w ciąży, ale według przeglądu z 2004 r. cynk nie jest teratogenny i może być podawany w ciąży. Przegląd z 2008 r. objął ponad 2500 kobiet w ciąży przyjmujących cynk doustnie: przy dawkach poniżej 75 mg na dobę nie opisano szkodliwych skutków dla płodu, nie zgłaszano ich też podczas karmienia. Kosmetyki z solami cynku nie budzą więc szczególnych obaw, a suplementację omów z lekarzem.

Najczęstsze pytania

Czy cynk można łączyć z niacynamidem?

Tak, to częsty duet w produktach do cery tłustej. W badaniu u 140 osób z trądzikiem umiarkowanym krem z niacynamidem, PCA cynku i innymi składnikami, stosowany razem z adapalenem, już w 2. tygodniu zmniejszał liczbę zmian niezapalnych istotnie bardziej niż placebo, a działania niepożądane nie były częstsze.

Czy cynk w kremie z filtrem działa tak samo?

Nie. W kremach z filtrem występuje zwykle tlenek cynku, który w CosIng jest filtrem UV. PCA i glukonian cynku nie chronią przed słońcem.

Czy cynk wystarczy na trądzik?

Zwykle nie. W lekach na trądzik łączy się czasem octan cynku (1,2%) z antybiotykiem erytromycyną, ale w badaniu z 2020 r. żel z erytromycyną i octanem cynku nie różnił się istotnie statystycznie od żelu z samą erytromycyną. Sam cynk w kosmetyku nie zastąpi leczenia, a trądzik umiarkowany i ciężki wymaga konsultacji z dermatologiem.

Co potwierdzają źródła

• PCA cynku to sól cynku i kwasu L-pirolidonokarboksylowego stosowana jako składnik ściągający i przeciwdrobnoustrojowy; PCA należy do NMF, a w CosIng PCA cynku ma funkcję humektantu. S7 S2 S1
• Limit UE dla rozpuszczalnych w wodzie soli cynku (III/24, w CosIng przypisany też PCA i glukonianowi cynku): 1% w przeliczeniu na cynk w pozostałych produktach; w pastach do zębów 1% (powyżej 1. roku życia) albo 0,72% (od 6 miesięcy do 1 roku), w płynach do płukania jamy ustnej (powyżej 6 lat) 0,1%. S1
• Przegląd Cochrane z 2020 r.: dla miejscowego cynku w trądziku, jak dla większości porównań, jakość dowodów jest niska lub bardzo niska. S3
• Metaanaliza: leczenie cynkiem (preparaty doustne i miejscowe) zmniejsza liczbę grudek zapalnych w trądziku; doustny cynk działa słabiej niż minocyklina. S4 S5
• Hamowanie 5-alfa-reduktazy przez siarczan cynku wykazano w badaniu in vitro; autorzy zaznaczyli, że wymaga to potwierdzenia in vivo. S6
• Krem z niacynamidem i PCA cynku stosowany z adapalenem już w 2. tygodniu zmniejszał liczbę zmian niezapalnych istotnie bardziej niż placebo (140 osób, 6 tygodni), bez częstszych działań niepożądanych. S9
• Cynk nie jest teratogenny; doustny cynk poniżej 75 mg/dobę u ponad 2500 kobiet w ciąży bez szkodliwych skutków; w dużych dawkach przewlekle grozi niedoborem miedzi; minocyklina skuteczniejsza. S5 S8
• Tlenek cynku ma w CosIng funkcję filtra UV, w odróżnieniu od soli PCA i glukonianu. S10 S1
• W warunkach laboratoryjnych propionibakterie oporne na erytromycynę były wrażliwe na octan cynku; preparaty erytromycyny z 1,2% octanu cynku i bez niego były skuteczne klinicznie, a w badaniu z 2020 r. różnica między nimi nie była istotna statystycznie. S11 S12

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ZINC PCA, ZINC GLUCONATE (załącznik III poz. 24)
2. S2Przegląd badań · 2024Going Beyond Ceramides in Moisturizers: The Role of Natural Moisturizing Factors.
3. S3Przegląd badań · 2020Topical azelaic acid, salicylic acid, nicotinamide, sulphur, zinc and fruit acid (alpha-hydroxy acid) for acne.
4. S4Przegląd badań · 2020Serum zinc levels and efficacy of zinc treatment in acne vulgaris: A systematic review and meta-analysis.
5. S5Przegląd badań · 2004[Zinc salts in dermatology].
6. S6Badanie · 1988Inhibition of 5 alpha-reductase activity in human skin by zinc and azelaic acid.
7. S7Badanie · 2012Zinc l-pyrrolidone carboxylate inhibits the UVA-induced production of matrix metalloproteinase-1 by in vitro cultured skin fibroblasts, whereas it enhances their collagen synthesis.
8. S8Przegląd badań · 2008[Acne, pregnant women and zinc salts: a literature review].
9. S9Badanie · 2020Efficacy and Tolerability of Topical Nicotinamide Plus Antibacterial Adhesive Agents and Zinc-Pyrrolidone Carboxylic Acid Versus Placebo as an Adjuvant Treatment for Moderate Acne Vulgaris in Indonesia: A Multicenter, Double-blind, Randomized, Controlled Trial.
10. S10Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ZINC OXIDE
11. S11Badanie · 1994Inhibition of erythromycin-resistant propionibacteria on the skin of acne patients by topical erythromycin with and without zinc.
12. S12Badanie · 2020Clinical assessment of topical erythromycin gel with and without zinc acetate for treating mild-to-moderate acne vulgaris.

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.