Olejki eteryczne w kosmetykach: co to jest i jak je bezpiecznie stosować

Olejek eteryczny: co to jest?

Olejek eteryczny to lotna, pachnąca mieszanina związków pozyskiwana z roślin: według SCCS najczęściej przez destylację z parą wodną lub wodą, a olejki ze skórek cytrusów przez wytłaczanie skórki. Największą grupę składników stanowią terpeny. W typowym olejku identyfikuje się 100-250 związków, a w lawendowym, geraniowym czy rozmarynowym nawet 450-500; w wielu olejkach 2-5 z nich stanowi łącznie ponad 50-60% składu.

Wiele składników powtarza się w różnych olejkach: limonen znaleziono w 97%, a beta-kariofilen w 98% przeanalizowanych olejków. Osoba uczulona na taki składnik może więc reagować na kilka olejków; u osób uczulonych na olejek z drzewa herbacianego częściej stwierdza się reakcje na inne olejki eteryczne. W składzie INCI olejek zapisuje się łacińską nazwą rośliny z dopiskiem Oil, np. Lavandula Angustifolia Oil, a CosIng opisuje go jako olejek lotny (volatile oil) z danej części rośliny. Do 2016 r. alergię kontaktową opisano na 80 olejków eterycznych.

Olejek zapachowy a eteryczny: czym się różnią?

Olejek eteryczny pochodzi z jednej rośliny, a olejkiem zapachowym nazywa się zwykle kompozycję zapachową, która może łączyć substancje syntetyczne i naturalne. W składzie kosmetyku kompozycje zapachowe i surowce, z których je wytworzono, oznacza się zbiorczo słowem Parfum (art. 19 rozporządzenia (WE) nr 1223/2009), więc olejek eteryczny dodany dla zapachu może się pod nim kryć. Alergeny zapachowe z załącznika III, w tym wiele olejków, trzeba jednak wymienić osobno, gdy przekraczają progi stężenia.

Olejek eteryczny to też coś innego niż olej roślinny, np. jojoba, ze słodkich migdałów czy z pestek winogron. CosIng opisuje takie oleje jako oleje tłuste (fixed oils), np. olej z pestek winogron jako złożony głównie z glicerydów kwasów tłuszczowych, i przypisuje im funkcję emolientu, a olejki eteryczne jako olejki lotne (volatile oils). W badaniu nad łysieniem plackowatym olej jojoba i olej z pestek winogron posłużyły jako nośnik do rozcieńczenia olejków eterycznych.

Jak stosować olejki eteryczne na skórę i twarz?

Olejków eterycznych nie nakłada się na skórę w czystej postaci, tylko rozcieńczone, w gotowym kosmetyku lub w oleju roślinnym. Komitet naukowy UE (SCCP) uznał w 2004 r., że stosowanie nierozcieńczonego olejku z drzewa herbacianego jako produktu handlowego nie jest bezpieczne, a w 2008 r., że podrażniać może zarówno czysty olejek, jak i preparaty z 5% olejku. Według dokumentacji ocenianej przez SCCP kosmetyki do skóry zawierały go do 1,25%, a do włosów do 2%. Większość opisanych alergii na ten olejek wywołało nakładanie czystego olejku, a nie kosmetyki.

Liczy się też świeżość. Starzejący się olejek utlenia się na powietrzu, a powstające wodoronadtlenki uczulają silniej niż składniki wyjściowe; utleniony olejek z drzewa herbacianego jest silniejszym alergenem niż świeży. Uczulenie na utleniony linalol i utleniony limonen, główne składniki m.in. olejku lawendowego i olejków cytrusowych, stwierdzono u 7,0% i 5,1% z 5773 osób z zapaleniem skóry. Olejki trzymaj więc szczelnie zamknięte i nie używaj starych. W przeglądzie systematycznym 70 badań z 2025 r. olejek z drzewa herbacianego okazał się szczególnie skuteczny przy trądziku, ale autorzy podkreślają, że skuteczność i bezpieczeństwo olejków eterycznych w pielęgnacji skóry wymagają dłuższych badań klinicznych.

Olejki eteryczne na włosy: co mówią badania?

Najlepiej zbadany jest olejek rozmarynowy, ale dowody pochodzą z pojedynczych badań. U 100 osób z łysieniem androgenowym olejek rozmarynowy po 6 miesiącach zwiększył liczbę włosów podobnie jak minoksydyl 2%, a świąd skóry głowy występował przy nim rzadziej; po 3 miesiącach żadna grupa nie miała istotnej poprawy. W badaniu z udziałem 86 osób z łysieniem plackowatym codzienne wcieranie mieszanki olejków tymiankowego, rozmarynowego, lawendowego i cedrowego w oleju jojoba i z pestek winogron dało po 7 miesiącach poprawę u 44% osób, a samych olejów bazowych u 15%.

Olejek miętowy w stężeniu 3% przyspieszał wzrost sierści u myszy, ale to wynik badania na zwierzętach, nie na ludziach. Nie znaleźliśmy badań klinicznych nad olejkiem goździkowym na porost włosów; według opinii SCCS/1459/11 olejki z goździkowca zawierają 75-92% eugenolu, uznanego alergenu kontaktowego. Na skórę głowy olejki także nakłada się rozcieńczone.

Czy olejki eteryczne uczulają?

Tak, wiele olejków eterycznych to uznane alergeny kontaktowe. Komitet SCCS w opinii SCCS/1459/11 zaliczył do nich 28 ekstraktów naturalnych, m.in. olejki ylang-ylang, cedrowy, bergamotowy, cytrynowy, pomarańczowy, eukaliptusowy, goździkowy, lawendowy, miętowy, geraniowy, paczuli, różany i sandałowy, a 8 ekstraktów uznał za szczególnie ryzykowne. Odsetek osób uczulonych na alergeny zapachowe w UE szacuje się na 1-9%. W przeglądzie opisów przypadków najczęstszym działaniem niepożądanym aromaterapii było zapalenie skóry, a działania niepożądane najczęściej wywoływały olejki lawendowy, miętowy, z drzewa herbacianego i ylang-ylang.

Od rozporządzenia Komisji (UE) 2023/1545 w składzie kosmetyku trzeba wymieniać osobno 56 dodatkowych alergenów zapachowych, w tym wiele olejków eterycznych, gdy ich stężenie przekracza 0,001% w produktach pozostawianych na skórze lub 0,01% w spłukiwanych. Okres przejściowy jeszcze trwa: produkty bez nowego oznakowania można było wprowadzać do obrotu do 31 lipca 2026 r., a udostępniać na rynku można je do 31 lipca 2028 r. Numery wpisów dla popularnych olejków podajemy w tabeli.

Olejki cytrusowe i słońce: czym grożą furokumaryny?

Olejki wytłaczane ze skórek cytrusów mogą zawierać furokumaryny, które po naświetleniu promieniowaniem UVA uszkadzają skórę (fitofotodermatoza). Według SCCS olejki ze skórek cytrusów, poza destylowanym olejkiem z limonki, otrzymuje się przez wytłaczanie i zawierają one niewielkie ilości nielotnych związków, w tym furokumaryn; w olejku bergamotowym bergapten stanowi 0,18-0,38%. To nie alergia, lecz bezpośrednie działanie toksyczne: po 24-48 godzinach skóra czerwienieje, często pojawiają się pęcherze, a przebarwienia mogą utrzymywać się latami.

W UE furokumaryny są zakazane (załącznik II, poz. 358) z wyjątkiem ich naturalnej zawartości w użytych olejkach, a w produktach przeciwsłonecznych i brązujących muszą stanowić mniej niż 1 mg/kg. CosIng łączy ten wpis m.in. z olejkiem grejpfrutowym, olejkami cytrynowymi (ze skórki i z liści) oraz olejkami z limonki. Olejków cytrusowych nie nakładaj więc na skórę, która będzie wystawiona na słońce.

Olejki eteryczne w ciąży i u dzieci: na co uważać?

W ciąży nie stosuj olejków eterycznych bez konsultacji z lekarzem, bo ich składniki, jako małe i rozpuszczalne w tłuszczach cząsteczki, mogą przenikać przez łożysko. Przegląd o toksyczności rozrodczej olejków zaleca unikać w ciąży olejków bogatych w kamforę (stanowi ona 5-22% olejku rozmarynowego) oraz, w każdej postaci, olejków z anetolem, np. anyżowego. Nie znaleźliśmy badań nad olejkiem tymiankowym w ciąży; przegląd wymienia olejek z tymianku cytrynowego wśród olejków bogatych w cytral, które uznaje za teratogenne i których wewnętrzne stosowanie w ciąży zaleca ograniczać.

U dzieci największym zagrożeniem jest połknięcie olejku. Do centrum toksykologicznego w Toronto w ciągu 16 miesięcy zgłoszono 251 dzieci, które połknęły olejek eteryczny lub produkt z nim; dwoje miało drgawki, a w przeglądzie literatury opisano jeden zgon. Opisano też 8 chłopców z ginekomastią i 4 dziewczynki z przedwczesnym rozwojem piersi po stosowaniu produktów z olejkiem lawendowym lub z drzewa herbacianego; zmiany cofnęły się po odstawieniu, ale związku przyczynowego nie udowodniono.

Popularne olejki eteryczne: główne składniki, alergeny i ograniczenia w UE (wg CosIng, SCCS/1459/11 i SCCP/1155/08)

Jak rozpoznać w składzie INCI

Olejki eteryczne zapisuje się łacińską nazwą rośliny i jej części z dopiskiem Oil, np. Lavandula Angustifolia Oil, Rosmarinus Officinalis Leaf Oil, Melaleuca Alternifolia Leaf Oil, Citrus Limon Peel Oil, Mentha Piperita Oil, Eucalyptus Globulus Leaf Oil, Cananga Odorata Flower Oil. Olejek dodany dla zapachu może też kryć się pod słowem Parfum. Składniki olejków będące alergenami, np. Limonene, Linalool, Citral, Eugenol, trzeba wymienić osobno powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych.

Najczęstsze pytania

Olejek eteryczny: co to jest?

Olejek eteryczny to lotna, intensywnie pachnąca mieszanina związków, głównie terpenów, pozyskiwana z roślin przez destylację z parą wodną, a ze skórek cytrusów przez wytłaczanie. Zawiera zwykle 100-250 składników. W kosmetykach pełni głównie funkcję zapachową, a w składzie INCI ma łacińską nazwę rośliny z dopiskiem Oil. Wiele olejków to uznane alergeny kontaktowe.

Olejek zapachowy a eteryczny: czym się różnią?

Olejek eteryczny pozyskuje się z jednej rośliny, a olejek zapachowy to zwykle kompozycja zapachowa, która może zawierać substancje syntetyczne i naturalne. W składzie kosmetyku kompozycje zapachowe i ich surowce oznacza się słowem Parfum. Oba mogą zawierać alergeny, np. limonen czy linalol, które trzeba wymienić w składzie powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych.

Jak stosować olejki eteryczne?

Olejki eteryczne stosuje się rozcieńczone, w gotowym kosmetyku lub w oleju roślinnym, nigdy w czystej postaci na skórę. Komitet SCCP uznał, że podrażniać może nawet preparat z 5% olejku z drzewa herbacianego. Trzymaj olejki szczelnie zamknięte, bo utlenione silniej uczulają, a cytrusowych nie nakładaj przed wyjściem na słońce. Chroń je przed dziećmi: połknięcie bywa groźne.

Czy można nakładać olejek eteryczny na twarz?

Na twarz olejek eteryczny można nakładać tylko rozcieńczony, najlepiej w gotowym kosmetyku, i z ostrożnością przy skórze wrażliwej lub skłonnej do alergii. W przeglądzie systematycznym z 2025 r. olejek z drzewa herbacianego okazał się szczególnie skuteczny przy trądziku, ale autorzy podkreślają, że olejki eteryczne wymagają dłuższych badań klinicznych. Przy zaczerwienieniu, świądzie lub wysypce przerwij stosowanie.

Czy olejek goździkowy działa na włosy?

Nie wiadomo: nie znaleźliśmy badań klinicznych, które potwierdzałyby, że olejek goździkowy przyspiesza wzrost włosów. Według opinii SCCS/1459/11 olejki z goździkowca zawierają 75-92% eugenolu, uznanego alergenu kontaktowego, a sam olejek jest w UE alergenem zapachowym z załącznika III (poz. 356). Spośród olejków na włosy najlepiej zbadano rozmarynowy: w jednym badaniu po 6 miesiącach działał podobnie jak minoksydyl 2%.

Czy można stosować olejki eteryczne w ciąży?

W ciąży olejki eteryczne lepiej stosować tylko po konsultacji z lekarzem, bo ich składniki mogą przenikać przez łożysko. Przegląd o toksyczności rozrodczej zaleca unikać olejków bogatych w kamforę i olejków z anetolem, np. anyżowego. Badań nad olejkiem tymiankowym w ciąży nie znaleźliśmy. Gotowy kosmetyk z niewielką ilością olejku jako zapachu to mniejsza ekspozycja niż czysty olejek.

Co potwierdzają źródła

• Olejki eteryczne otrzymuje się przez destylację z parą wodną lub wodą, olejki ze skórek cytrusów (poza destylowanym olejkiem z limonki) przez wytłaczanie; zawierają one też nielotne związki, w tym furokumaryny; kompozycje zapachowe i ich surowce oznacza się w składzie jako Parfum; oleje roślinne to oleje tłuste złożone z glicerydów. S1 S2 S19 S20 S50
• Olejki zawierają zwykle 100-250 składników (lawendowy, geraniowy, rozmarynowy 450-500), głównie terpeny; limonen w 97%, beta-kariofilen w 98% olejków; w wielu olejkach 2-5 składników stanowi ponad 50-60%; alergię opisano na 80 olejków; utlenianie (starzenie) wytwarza silniej uczulające wodoronadtlenki. S5 S4 S6
• SCCS uznał 28 ekstraktów naturalnych za alergeny kontaktowe u ludzi (8 wysokiego ryzyka); uczulonych na alergeny zapachowe w UE 1-9%; rozporządzenie 2023/1545 wprowadza osobne oznakowanie 56 dodatkowych alergenów powyżej 0,001%/0,01%, okres przejściowy do 31.07.2026 i 31.07.2028. S1 S2
• Najczęstszym skutkiem ubocznym aromaterapii jest zapalenie skóry, a działania niepożądane najczęściej wywoływały olejki lawendowy, miętowy, z drzewa herbacianego i ylang-ylang; uczulenie na utleniony linalol 7,0% i limonen 5,1% z 5773 pacjentów z zapaleniem skóry. S7 S9
• SCCP: nierozcieńczony olejek z drzewa herbacianego jako produkt nie jest bezpieczny; podrażniać może czysty olejek i preparaty 5%; kosmetyki do skóry do 1,25%, do włosów do 2%; skład wg ISO 4730: terpinen-4-ol 30-48%, gamma-terpinen 10-28%, alfa-terpinen 5-13%, 1,8-cyneol do 15%; najwięcej opisanych alergii spośród olejków, głównie po czystym olejku; utleniony silniej uczula; nadreprezentacja reakcji na inne olejki. S3 S8
• Olejek rozmarynowy po 6 miesiącach zwiększał liczbę włosów podobnie jak minoksydyl 2% (100 osób), świąd rzadziej niż przy minoksydylu; mieszanka olejków w łysieniu plackowatym: poprawa 44% vs 15% (86 osób); olejek miętowy 3% działał u myszy; przegląd 70 badań z 2025 r.: olejek z drzewa herbacianego szczególnie skuteczny przy trądziku, potrzebne dłuższe badania. S11 S12 S13 S10
• Furokumaryny z UVA wywołują fototoksyczną reakcję (nie alergię) po 24-48 h, z pęcherzami i przebarwieniami trwającymi latami; olejek bergamotowy zawiera 0,18-0,38% bergaptenu; zał. II poz. 358: zakaz poza naturalną zawartością w olejkach, w produktach przeciwsłonecznych i brązujących poniżej 1 mg/kg; CosIng łączy ten wpis m.in. z olejkami grejpfrutowym (S29) i cytrynowym ze skórki (S26). S17 S6 S1 S18 S29 S26
• Składniki olejków mogą przenikać przez łożysko; unikać w ciąży olejków bogatych w kamforę i z anetolem; 251 dzieci połknęło olejek lub produkt z nim (2 z drgawkami, 1 zgon w literaturze); 8 chłopców z ginekomastią i 4 dziewczynki z przedwczesnym rozwojem piersi po olejku lawendowym lub z drzewa herbacianego, bez dowodu przyczynowości. S14 S16 S15
• Wpisy CosIng w załączniku III dla olejków lawendowego, goździkowego, różanego, cytrynowego, pomarańczowego, bergamotowego, eukaliptusowego, miętowego, ylang-ylang, geraniowego, sandałowego, cedrowych i paczuli (próg 0,001%/0,01%); brak wpisów dla olejków rozmarynowego, z drzewa herbacianego, kadzidłowego, tymiankowego i z oregano; składy wg SCCS/1459/11 (olejki z goździkowca: 75-92% eugenolu) i dla olejku z drzewa herbacianego wg SCCP/1155/08. S21 S22 S23 S24 S25 S26 S27 S28 S30 S31 S32 S33 S34 S35 S36 S37 S38 S39 S40 S41 S42 S43 S44 S45 S46 S47 S48 S49 S1 S3

Źródła

1. S1Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2012SCCS: Opinion on fragrance allergens in cosmetic products, SCCS/1459/11
2. S2Prawo UE (EUR-Lex) · 2023Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 z dnia 26 lipca 2023 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 w odniesieniu do oznakowania alergenów zapachowych w produktach kosmetycznych
3. S3Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2008SCCP: Opinion on tea tree oil, SCCP/1155/08
4. S4Przegląd badań · 2016Essential Oils, Part I: Introduction.
5. S5Przegląd badań · 2016Essential Oils, Part III: Chemical Composition.
6. S6Przegląd badań · 2021Art of Prevention: Essential Oils - Natural Products Not Necessarily Safe.
7. S7Przegląd badań · 2012Adverse effects of aromatherapy: a systematic review of case reports and case series.
8. S8Przegląd badań · 2016Tea tree oil: contact allergy and chemical composition.
9. S9Badanie · 2022Contact allergy to oxidized linalool and oxidized limonene: Patch testing in consecutive patients with dermatitis.
10. S10Przegląd badań · 2025Evaluating efficacy, safety, and innovation in skin care applications of essential oils: a systematic review.
11. S11Badanie · 2015Rosemary oil vs minoxidil 2% for the treatment of androgenetic alopecia: a randomized comparative trial.
12. S12Badanie · 1998Randomized trial of aromatherapy. Successful treatment for alopecia areata.
13. S13Badanie · 2014Peppermint Oil Promotes Hair Growth without Toxic Signs.
14. S14Przegląd badań · 2021Maternal Reproductive Toxicity of Some Essential Oils and Their Constituents.
15. S15Przegląd badań · 2023Are Prepubertal Gynaecomastia and Premature Thelarche Linked to Topical Lavender and Tea Tree Oil Use?
16. S16Badanie · 2001Unintentional exposure of young children to camphor and eucalyptus oils.
17. S17DermNet · 2026DermNet: Phytophotodermatitis
18. S18Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Furocoumarines (załącznik II, poz. 358)
19. S19Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PARFUM
20. S20Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: VITIS VINIFERA SEED OIL
21. S21Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ROSMARINUS OFFICINALIS LEAF OIL
22. S22Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: LAVANDULA ANGUSTIFOLIA OIL (załącznik III, poz. 360)
23. S23Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: EUGENIA CARYOPHYLLUS BUD OIL (załącznik III, poz. 356)
24. S24Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ROSA DAMASCENA FLOWER OIL (załącznik III, poz. 366)
25. S25Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: MELALEUCA ALTERNIFOLIA LEAF OIL
26. S26Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CITRUS LIMON PEEL OIL (załącznik III, poz. 353)
27. S27Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CITRUS AURANTIUM DULCIS PEEL OIL (załącznik III, poz. 351)
28. S28Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CITRUS AURANTIUM BERGAMIA PEEL OIL (załącznik III, poz. 352)
29. S29Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CITRUS PARADISI PEEL OIL (załącznik II, poz. 358)
30. S30Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: EUCALYPTUS GLOBULUS LEAF OIL (załącznik III, poz. 355)
31. S31Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: MENTHA PIPERITA OIL (załącznik III, poz. 361)
32. S32Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CANANGA ODORATA FLOWER OIL (załącznik III, poz. 347)
33. S33Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: BOSWELLIA CARTERII OIL
34. S34Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PELARGONIUM GRAVEOLENS FLOWER OIL (załącznik III, poz. 364)
35. S35Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SANTALUM ALBUM OIL (załącznik III, poz. 367)
36. S36Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CEDRUS ATLANTICA WOOD OIL (załącznik III, poz. 122)
37. S37Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: JUNIPERUS VIRGINIANA OIL (załącznik III, poz. 358)
38. S38Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: THYMUS VULGARIS OIL
39. S39Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ORIGANUM VULGARE LEAF OIL
40. S40Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: POGOSTEMON CABLIN OIL (załącznik III, poz. 365)
41. S41Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Eugenol (załącznik III, poz. 71)
42. S42Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Menthol (załącznik III, poz. 338)
43. S43Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Santalol (załącznik III, poz. 341)
44. S44Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Alpha-Terpinene (załącznik III, poz. 131)
45. S45Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Limonene (załącznik III, poz. 88)
46. S46Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Linalool (załącznik III, poz. 84)
47. S47Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Citral (załącznik III, poz. 70)
48. S48Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Camphor (załącznik III, poz. 331)
49. S49Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Pinene (załącznik III, poz. 371)
50. S50Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SIMMONDSIA CHINENSIS SEED OIL