Ichtiol

Jak działa

Ichtiol hamuje wzrost bakterii Gram-dodatnich: w badaniu laboratoryjnym bituminosulfonian sodu działał na gronkowca złocistego, także opornego na metycylinę, na paciorkowce i na Cutibacterium acnes, a słabiej na bakterie Gram-ujemne. Działa też przeciwzapalnie: w komórkach odpornościowych ograniczał wytwarzanie mediatorów zapalenia, m.in. przez hamowanie enzymów 5-lipoksygenazy i kalikreiny 5, ważnych w trądziku różowatym. Badania in vitro potwierdziły też działanie przeciwgrzybicze.

U ludzi dowody są nieliczne i stare. U 20 ochotników 4% jasnego ichtiolu po 23 godzinach zmniejszał rumień po UVB istotnie lepiej niż podłoże i bez istotnej różnicy wobec 0,5% hydrokortyzonu. W badaniu 91 osób z trądzikiem grudkowo-krostkowym dodanie 0,5% jasnego ichtiolu do antybiotyku chloramfenikolu silniej zmniejszało wydzielanie łoju niż sam antybiotyk. Nowoczesnych badań klinicznych samego ichtiolu w kosmetykach brakuje.

Dla kogo

• cera tłusta i skłonna do trądziku: kosmetyki z jasnym ichtiolem jako dodatek do pielęgnacji
• pojedyncze czyraki, wyprysk lub trądzik: maść ichtiolowa jako lek, stosowana zgodnie z ulotką albo zaleceniem lekarza lub farmaceuty
• NIE: otwarte rany, znacznie uszkodzona skóra, okolice oczu i błon śluzowych

Stężenia

W CosIng ichtamol (ICHTHAMMOL) ma funkcję przeciwdrobnoustrojową, a ICTASOL (sól sodowa, tzw. ichtiol jasny) przeciwłojotokową i przeciwdrobnoustrojową; żaden nie figuruje w załącznikach rozporządzenia 1223/2009, więc w UE nie ma limitu stężenia. W badaniach stosowano 0,5% jasnego ichtiolu w płynie na trądzik oraz 2% i 4% w teście z UVB (istotne działanie przeciwzapalne opisano dla 4%). Maść ichtiolowa zawiera 10% ichtamolu i jest lekiem; w Polsce zarejestrowane są też maści łączące ichtiol z tlenkiem cynku.

Jak zacząć

1. Ustal, czy masz kosmetyk (INCI: Ichthammol lub Ictasol), czy lek (maść ichtiolowa z ulotką); leku używaj zgodnie z ulotką albo zaleceniem lekarza.
2. Nakładaj cienko i miejscowo na zmiany, najlepiej wieczorem: ciemna maść brudzi ubrania.
3. Jeśli zmian przybywa, bolą albo nie ustępują, idź do dermatologa.

Możliwe skutki uboczne

Ichtiol jest zwykle dobrze tolerowany, ale niekiedy podrażnia skórę; wtedy przerwij stosowanie. Może też uczulać: opisano przypadek uogólnionego alergicznego kontaktowego zapalenia skóry u osoby z wypryskiem zastoinowym, uczulonej na kilka substancji, w tym na ichtiol. Maść ichtiolowa zawiera też lanolinę, która może wywołać kontaktowe zapalenie skóry. Nie stosuj jej na otwarte rany ani znacznie uszkodzoną skórę i nie dopuszczaj do kontaktu z oczami i błonami śluzowymi.

Ciąża i karmienie

Brak danych o stosowaniu ichtiolu w ciąży i podczas karmienia piersią. Ulotka maści ichtiolowej zaleca, by kobieta w ciąży, karmiąca lub planująca ciążę poradziła się lekarza przed jej użyciem. Tak samo postępuj z kosmetykami z ichtiolem na większe powierzchnie skóry.

Najczęstsze pytania

Jak działa ichtiol?

Przeciwbakteryjnie, przeciwzapalnie i ściągająco. W badaniach laboratoryjnych hamował wzrost gronkowców, paciorkowców i bakterii Cutibacterium acnes oraz ograniczał wytwarzanie mediatorów zapalenia. U ochotników 4% jasnego ichtiolu zmniejszał rumień po UVB podobnie jak 0,5% hydrokortyzonu. Maść ichtiolowa ułatwia też odchodzenie ropy z czyraków, co jest jednym ze wskazań leku.

Czy ichtiol pomaga na trądzik?

Może pomagać, ale dowody są słabe. Trądzik jest jednym ze wskazań maści ichtiolowej jako środka bakteriostatycznego. W badaniu 91 osób z trądzikiem 0,5% jasnego ichtiolu w połączeniu z antybiotykiem silniej zmniejszało wydzielanie łoju niż sam antybiotyk. Badań samego ichtiolu w kosmetykach brakuje, więc przy trądziku umiarkowanym lub ciężkim idź do dermatologa.

Czym różni się maść ichtiolowa od kosmetyku z ichtiolem?

Maść ichtiolowa jest lekiem: zawiera 10% ichtamolu, ma zarejestrowane wskazania (wyprysk, czyraczność, trądzik) i ulotkę z przeciwwskazaniami. Kosmetyk z ichtiolem, oznaczonym w INCI jako Ichthammol lub Ictasol, ma tylko pielęgnować skórę, np. tłustą, i nie może obiecywać leczenia. Lek stosuj zgodnie z ulotką albo zaleceniem lekarza.

Czy ichtiol można stosować w ciąży?

Nie ma danych, które by to rozstrzygały. Ulotka maści ichtiolowej podaje brak danych dla ciąży i karmienia piersią i zaleca konsultację z lekarzem przed użyciem. Badań kosmetyków z ichtiolem u kobiet w ciąży też nie znaleźliśmy, dlatego przed stosowaniem w tym czasie porozmawiaj z lekarzem.

Czy ichtiol to to samo co dziegieć lub smoła węglowa?

Nie. Ichtiol to sulfonowany olej łupkowy bogaty w siarkę, a dziegieć i smoły węglowe to inne surowce. Smoły z węgla są w kosmetykach w UE zakazane (załącznik II, wpis 420), natomiast ichtiol w CosIng nie ma żadnych ograniczeń i ma funkcję przeciwdrobnoustrojową. Łączy je głównie ciemna barwa, a nie skład czy pochodzenie.

Co potwierdzają źródła

• Ichtamol (bituminosulfonian amonu) pochodzi z oleju łupkowego i od ponad stu lat jest stosowany w łuszczycy, wyprysku, łojotokowym zapaleniu skóry, owrzodzeniach i czyrakach; in vitro działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo. S4 S5
• Maść ichtiolowa z 10% ichtamolu jest lekiem zarejestrowanym w Polsce, wskazanym w wyprysku, czyraczności i trądziku; przeciwwskazana na otwarte rany, może podrażniać skórę, a w ciąży wymaga konsultacji z lekarzem. Zarejestrowane są też maści łączące bituminosulfonian amonu z tlenkiem cynku. S3 S13
• W CosIng ICHTHAMMOL ma funkcję przeciwdrobnoustrojową, a ICTASOL (sól sodowa, ichtiol jasny) przeciwłojotokową i przeciwdrobnoustrojową; brak wpisów w załącznikach. Smoły węglowe są zakazane (załącznik II, wpis 420). S1 S2 S11 S12
• Bituminosulfonian sodu hamował in vitro wzrost gronkowców (także MRSA), paciorkowców i Cutibacterium acnes, słabiej bakterii Gram-ujemnych; hamował 5-lipoksygenazę i kalikreinę 5 w neutrofilach. S6 S7
• U 20 ochotników 4% jasnego ichtiolu zmniejszał rumień po UVB istotnie lepiej niż podłoże i bez istotnej różnicy wobec 0,5% hydrokortyzonu (badanie z randomizacją pól i podwójnie ślepą próbą). S8
• U 91 osób z trądzikiem połączenie 1% chloramfenikolu i 0,5% jasnego ichtiolu silniej zmniejszało wydzielanie łoju niż sam chloramfenikol. S9
• Opisano przypadek uogólnionego alergicznego kontaktowego zapalenia skóry u osoby z wypryskiem zastoinowym uczulonej na kilka substancji, w tym ichtiol (praca bez streszczenia, przywołana tylko jako opis przypadku). S10

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ICHTHAMMOL
2. S2Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ICTASOL
3. S3Inne źródło · 2026Rejestr Produktów Leczniczych: ulotka, Maść ichtiolowa 10% (Ichthammoli unguentum)
4. S4Przegląd badań · 2010Ichthammol revisited.
5. S5Przegląd badań · 2000[Anti-inflammatory, antibacterial and antimycotic effects of dark sulfonated shale oil (ichthammol)].
6. S6Badanie · 2020In Vitro Activity of Sodium Bituminosulfonate: Susceptibility Data for the Revival of an Old Antimicrobial.
7. S7Badanie · 2021Sodium Bituminosulfonate Used to Treat Rosacea Modulates Generation of Inflammatory Mediators by Primary Human Neutrophils.
8. S8Badanie · 1998Anti-inflammatory action of pale sulfonated shale oil (ICHTHYOL pale) in UVB erythema test.
9. S9Badanie · 1998Antibacterial and sebosuppressive efficacy of a combination of chloramphenicol and pale sulfonated shale oil. Multicentre, randomized, vehicle-controlled, double-blind study on 91 acne patients with acne papulopustulosa (Plewig and Kligman's grade II-III).
10. S10Badanie · 2024Generalized allergic contact dermatitis from polysensitization to strong (nitrofurazone) and weak (ichthammol, polyethylene glycol) contact sensitizers in a patient with stasis dermatitis.
11. S11Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Crude and refined coal tars (załącznik II, wpis 420)
12. S12Inne źródło · 2026PubChem: Ictasol (SID 49978611)
13. S13Inne źródło · 2026Rejestr Produktów Leczniczych: produkty z substancją Ammonii bituminosulfonas

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 12 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.