Żeń-szeń

Jak działa

Ginsenozydy to saponiny triterpenowe, dzielone według budowy m.in. na pochodne protopanaksadiolu i protopanaksatriolu. W badaniach laboratoryjnych zwiększały ilość kolagenu i kwasu hialuronowego, działały przeciwutleniająco i hamowały tworzenie melaniny. Wyciąg z fermentowanego czarnego żeń-szenia w testach laboratoryjnych hamował kolagenazę (MMP-1) i tyrozynazę. Z czerwonego żeń-szenia, czyli korzenia poddanego parowaniu, wyodrębniono panaksynol i panaksydol, które w laboratorium hamowały bakterie trądzikowe.

Badania na ludziach są nieliczne i małe. U 23 osób krem z wyciągiem z żeń-szenia modyfikowanego enzymatycznie zmniejszał w porównaniu z placebo szorstkość skóry i zmarszczki wokół oczu. W innym badaniu 23 osoby nakładały krem z 1% fermentowanego czarnego żeń-szenia na połowę twarzy 2 razy dziennie: po 8 tygodniach zmarszczki wokół oczu były mniej widoczne, a skóra jaśniejsza niż po kremie kontrolnym. U 20 osób z trądzikiem krem z 0,3% frakcji czerwonego żeń-szenia przez 4 tygodnie zmniejszał zaczerwienienie i ilość utlenionego sebum, ale badanie nie miało grupy kontrolnej (opisano tylko leczonych), więc nie wiadomo, ile z tej poprawy to zasługa kremu.

Dla kogo

• skóra dojrzała z drobnymi zmarszczkami, jako uzupełnienie pielęgnacji (dowody słabe)
• skóra skłonna do trądziku, jako składnik wspierający, a nie zamiennik leczenia (dowody wstępne, jedno badanie bez grupy kontrolnej)
• skóra głowy przy przerzedzeniu włosów, wyłącznie w preparatach złożonych (dowody słabe)
• nie dla osób uczulonych na żeń-szeń

Stężenia

W badaniach na skórze stosowano krem z 1% fermentowanego wyciągu z żeń-szenia oraz krem z 3 mg/g (0,3%) frakcji z czerwonego żeń-szenia. Ogólnie przyjętych stężeń nie znaleźliśmy, a badane wyciągi były przetworzone (fermentowane, modyfikowane enzymatycznie, frakcje). W bazie CosIng PANAX GINSENG ROOT EXTRACT ma funkcje: emolient, kondycjonowanie włosów, ochrona skóry i działanie tonizujące; nie figuruje w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc prawo UE nie wyznacza limitu stężenia.

Jak zacząć

1. W składzie INCI szukaj nazwy Panax Ginseng Root Extract.
2. Stosuj krem z żeń-szeniem 2 razy dziennie, tak jak w badaniach; pierwsze zmiany oceniano po 4 tygodniach (trądzik) i 8 tygodniach (zmarszczki).
3. Przy trądziku traktuj żeń-szeń jako dodatek do pielęgnacji; gdy zmiany się nasilają, idź do dermatologa.

Możliwe skutki uboczne

W badaniach kremu i płynu z żeń-szeniem, w których oceniano bezpieczeństwo, nie odnotowano miejscowych działań niepożądanych. Po przyjmowaniu doustnym EMA wymienia m.in. reakcje nadwrażliwości (pokrzywka, swędzenie). Żeń-szeń zawiera falkarynol (panaksynol), związek drażniący skórę, który w próbach skórnych nasilał reakcję na histaminę. Przy pieczeniu, swędzeniu lub wysypce przerwij stosowanie.

Ciąża i karmienie

Monografia EMA dla leków roślinnych z korzenia żeń-szenia, przyjmowanych doustnie, podaje, że bezpieczeństwa w ciąży i podczas karmienia nie ustalono, więc z braku danych ich stosowanie w tym okresie nie jest zalecane. Badań kosmetyków z żeń-szeniem w ciąży nie znaleźliśmy, a prawo UE nie przewiduje dla wyciągu ograniczeń ani ostrzeżeń. Przy wątpliwościach zapytaj lekarza.

Najczęstsze pytania

Co to jest żeń-szeń?

To korzeń rośliny Panax ginseng, znany też jako żeń-szeń koreański lub azjatycki. Jego głównymi składnikami czynnymi są ginsenozydy, czyli saponiny triterpenowe. W lecznictwie EMA uznaje go za tradycyjny lek roślinny przy zmęczeniu i osłabieniu, a w kosmetykach wyciąg z korzenia pełni funkcje kondycjonującą, ochronną i tonizującą.

Jak działa żeń-szeń na skórę?

Głównie przeciwutleniająco i przeciwstarzeniowo, ale dowody są słabe. W laboratorium ginsenozydy i wyciągi z żeń-szenia zwiększały wytwarzanie kolagenu oraz hamowały kolagenazę i tyrozynazę. U ludzi w dwóch badaniach po 23 osoby kremy z przetworzonym wyciągiem z żeń-szenia zmniejszały zmarszczki wokół oczu, a w jednym także rozjaśniały skórę po 8 tygodniach stosowania 2 razy dziennie.

Czy żeń-szeń na twarz pomaga przy trądziku?

Być może, ale dowody są wstępne. Frakcja z czerwonego żeń-szenia z panaksynolem i panaksydolem hamowała w laboratorium bakterie trądzikowe porównywalnie z nadtlenkiem benzoilu. U 20 osób krem z 0,3% tej frakcji przez 4 tygodnie zmniejszał zaczerwienienie i utlenione sebum, ale badanie nie miało grupy kontrolnej.

Czym jest czerwony żeń-szeń?

To korzeń Panax ginseng poddany parowaniu. Monografia EMA wymienia osobno przetwory z żeń-szenia białego i czerwonego, w tym proszek i wyciągi. W kosmetykach z czerwonego żeń-szenia pozyskano m.in. frakcję badaną przy trądziku, a z fermentowanego czarnego żeń-szenia krem badany przy zmarszczkach.

Czy żeń-szeń indyjski to to samo co żeń-szeń koreański?

Nie. Żeń-szeniem indyjskim nazywa się ashwagandhę (Withania somnifera), a syberyjskim Eleutherococcus senticosus. To inne rośliny o innym składzie, nawet jeśli w nazwie handlowej pojawia się słowo żeń-szeń, a ginsenozydy opisywane w badaniach pochodzą z Panax ginseng. W składzie kosmetyku prawdziwy żeń-szeń rozpoznasz po nazwie INCI Panax Ginseng Root Extract.

Czy kosmetyki z żeń-szeniem można stosować w ciąży?

Nie ma badań kosmetyków z żeń-szeniem w ciąży. Doustnych leków z korzenia żeń-szenia EMA nie zaleca w ciąży i podczas karmienia, bo brakuje danych o bezpieczeństwie. Prawo UE nie przewiduje ograniczeń dla wyciągu w kosmetykach, ale przy wątpliwościach warto zapytać lekarza prowadzącego ciążę.

Co potwierdzają źródła

• Ginsenozydy to saponiny triterpenowe (pochodne protopanaksadiolu i protopanaksatriolu), które w laboratorium zwiększały wytwarzanie kolagenu i kwasu hialuronowego, działały przeciwutleniająco i hamowały tworzenie melaniny. S3 S4
• U 23 osób krem z wyciągiem z żeń-szenia modyfikowanego enzymatycznie zmniejszał w porównaniu z placebo szorstkość skóry i zmarszczki wokół oczu, bez działań niepożądanych. S5
• Krem z 1% fermentowanego czarnego żeń-szenia 2 razy dziennie przez 8 tygodni zmniejszał zmarszczki wokół oczu i rozjaśniał skórę; w testach laboratoryjnych hamował MMP-1 i tyrozynazę. S6
• Krem z 3 mg/g frakcji czerwonego żeń-szenia (panaksynol, panaksydol) przez 4 tygodnie łagodził trądzik u 20 osób, w badaniu bez grupy kontrolnej. S7
• Przy łysieniu androgenowym żeń-szeń badano tylko w mieszaninie z biochaniną A i tetrapeptydem, porównywalnej z 3% minoksydylem po 24 tygodniach. S8
• EMA nie zaleca doustnych leków z żeń-szenia w ciąży i podczas karmienia z powodu braku danych; po stosowaniu doustnym opisywano nadwrażliwość (pokrzywka, swędzenie). S2
• Żeń-szeń zawiera falkarynol (panaksynol), drażniący skórę związek nasilający reakcję na histaminę w próbach skórnych. S9
• Czerwony żeń-szeń to parowany korzeń Panax ginseng; żeń-szeń indyjski to Withania somnifera, a syberyjski Eleutherococcus senticosus. S2 S10 S11 S12

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PANAX GINSENG ROOT EXTRACT
2. S2Inne źródło · 2024EMA/HMPC: European Union herbal monograph on Panax ginseng C.A.Mey., radix (Revision 1)
3. S3Przegląd badań · 2017Ginseng in Dermatology: A Review.
4. S4Przegląd badań · 2023Effect of anti-skin disorders of ginsenosides- A Systematic Review.
5. S5Badanie · 2015Efficacy and Safety of Enzyme-Modified Panax ginseng for Anti-Wrinkle Therapy in Healthy Skin: A Single-Center, Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study.
6. S6Badanie · 2020Effects of anti-wrinkle and skin-whitening fermented black ginseng on human subjects and underlying mechanism of action.
7. S7Badanie · 2019Anti-acne properties of hydrophobic fraction of red ginseng (Panax ginseng C.A. Meyer) and its active components.
8. S8Badanie · 2020An Herbal Extract Combination (Biochanin A, Acetyl tetrapeptide-3, and Ginseng Extracts) versus 3% Minoxidil Solution for the Treatment of Androgenetic Alopecia: A 24-week, Prospective, Randomized, Triple-blind, Controlled Trial.
9. S9Badanie · 2010Falcarinol is a covalent cannabinoid CB1 receptor antagonist and induces pro-allergic effects in skin.
10. S10Badanie · 2014Efficacy and safety of Korean red ginseng for cold hypersensitivity in the hands and feet: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial.
11. S11Badanie · 2022Protective Effects of Withagenin A Diglucoside from Indian Ginseng (Withania somnifera) against Human Dermal Fibroblast Damaged by TNF-α Stimulation.
12. S12Badanie · 2016TLC profiling, nutritional and pharmacological properties of Siberian ginseng (Eleutherococcus senticosus) cultivated in Poland.

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 12 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.