Alkohole tłuszczowe w kosmetykach

Co to są alkohole tłuszczowe?

Alkohole tłuszczowe to związki z długim, zwykle nierozgałęzionym łańcuchem węglowym zakończonym grupą hydroksylową (-OH), spokrewnione z kwasami tłuszczowymi. Alkohol cetylowy ma 16 atomów węgla i powstaje m.in. przez redukcję kwasu palmitynowego, a stearylowy ma 18 atomów węgla. W temperaturze pokojowej alkohol cetylowy jest białym, woskowatym ciałem stałym, nierozpuszczalnym w wodzie, a rozpuszczalnym w rozpuszczalnikach organicznych, np. w eterze. Oba występują też naturalnie, np. w herbacie (Camellia sinensis).

W bazie CosIng alkohol cetylowy, stearylowy i cetearylowy mają m.in. funkcje emolientu, stabilizatora emulsji, regulatora lepkości, środka zmętniającego i wzmacniającego pianę. Żaden z nich nie ma wpisu w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc w UE nie obowiązuje dla nich limit stężenia.

Jaką funkcję pełni alkohol cetylowy w kosmetykach?

Alkohol cetylowy przede wszystkim nadaje kremom gęstość i stabilność, a przy okazji działa jak emolient, czyli zmiękcza i wygładza skórę. W kremach typu olej w wodzie łączy się z emulgatorem i wodą w tzw. lamelarną sieć żelową: warstwowe struktury, które usztywniają fazę wodną i utrzymują krople oleju w zawieszeniu. Badania struktury kremów pokazały, że to ta sieć, a nie same krople oleju, odpowiada za półstałą konsystencję.

Rodzaj alkoholu ma znaczenie dla trwałości kremu. W badaniu modelowych układów z polisorbatem 60 mieszanina alkoholu cetylowego i stearylowego dawała gęstsze układy niż sam alkohol cetylowy, który podczas przechowywania w 25°C częściej krystalizował, co rozbijało strukturę. W odżywkach do włosów alkohole tłuszczowe tworzą podobne żele z kationowymi substancjami kondycjonującymi, a ich konsystencja (granica płynięcia) wpływała w badaniu na łatwość rozczesywania mokrych włosów.

Alkohol cetylowy, stearylowy czy cetearylowy: czym się różnią?

Alkohole tłuszczowe różnią się głównie długością łańcucha: cetylowy ma 16 atomów węgla, stearylowy 18, a cetearylowy (Cetearyl Alcohol) jest mieszaniną alkoholi C16-18. Według przeglądu oceny ryzyka przygotowanego dla przemysłu dłuższy łańcuch oznacza mniejsze ryzyko podrażnienia. Alkohol behenylowy (Behenyl Alcohol) ma 22 atomy węgla; jako dokozanol jest też w USA lekiem bez recepty na opryszczkę wargową.

W składzie łatwo pomylić alkohole tłuszczowe z pochodnymi o podobnych nazwach. Ceteareth-20 to alkohole C16-18 połączone z tlenkiem etylenu, czyli emulgator i substancja myjąca, a Cetearyl Glucoside to emulgator z glukozą. Alkohol lanolinowy (Lanolin Alcohol) pochodzi z hydrolizy lanoliny i jest osobnym alergenem: u pacjentów z owrzodzeniami podudzi uczulał częściej (7,8%) niż alkohol cetearylowy (4,4%).

Czy alkohole tłuszczowe wysuszają skórę jak alkohol etylowy?

Alkohole tłuszczowe o długim łańcuchu nie działają jak alkohol etylowy: mają funkcję emolientu, a ich zdolność do podrażniania maleje wraz z długością łańcucha. Tę skalę podaje przegląd oceny ryzyka przygotowany dla przemysłu (2009): alkohole C6-C11 uznano w nim za drażniące, C12-C16 za słabo drażniące, a C18 i dłuższe za niedrażniące. Niezależnych badań porównujących drażnienie alkoholi o różnej długości łańcucha na skórze ludzi nie znaleźliśmy. Alkohol etylowy to inna substancja: w CosIng (Alcohol, Alcohol Denat.) ma m.in. funkcje rozpuszczalnika, środka przeciwdrobnoustrojowego i ściągającego.

Krótsze alkohole tłuszczowe mogą drażnić. W badaniu na szczurach roztwory wodno-etanolowe z 5% alkoholu laurylowego (C12) lub mirystylowego (C14) zwiększały utratę wody przez naskórek i zaczerwienienie, przy czym skóra szczurów reaguje zwykle silniej niż ludzka.

Czy alkohol cetylowy może uczulać?

Alkohol cetylowy, stearylowy i cetearylowy uczulają rzadko, ale opisano takie przypadki, głównie po kremach i maściach leczniczych. W przeglądzie oceny ryzyka przygotowanym dla przemysłu długołańcuchowe alkohole uznano za nieuczulające, a niemiecka komisja MAK na podstawie dostępnych danych nie spodziewa się działania uczulającego alkoholi C12-18. W latach 2013-2019 opisano 7 osób z alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry od alkoholu stearylowego w lekach stosowanych na skórę; dwie z trzech przetestowanych reagowały też na alkohol cetylowy.

Uczulenia kontaktowe są częste u osób z przewlekłymi owrzodzeniami podudzi i wypryskiem zastoinowym, leczonych preparatami miejscowymi. W niemieckiej sieci IVDK (5264 takich pacjentów, lata 2003-2014) dodatni test na alkohol cetearylowy miało 4,4%. W 208 kosmetykach reklamowanych jako hipoalergiczne alkohol cetearylowy był najczęściej obecnym alergenem z brytyjskiej serii podstawowej w produktach pozostawianych na skórze. Osoba z potwierdzoną alergią powinna szukać w składzie nazw Cetyl Alcohol, Stearyl Alcohol i Cetearyl Alcohol.

Czy alkohol cetylowy jest bezpieczny w ciąży?

Nie ma sygnałów, by alkohol cetylowy w kosmetykach szkodził w ciąży, choć nie badano go specjalnie u kobiet w ciąży. Przygotowany dla przemysłu przegląd oceny ryzyka długołańcuchowych alkoholi stwierdził niską toksyczność, brak działania genotoksycznego i brak wpływu na rozrodczość oraz rozwój płodu w badaniach na zwierzętach. Według niemieckiej komisji MAK alkohole C12-18 nie przenikają przez skórę w ilościach istotnych toksykologicznie, ale dla samej mieszaniny C12-18 nie wykonano badań wpływu na rozwój płodu. W razie wątpliwości warto zapytać lekarza.

Najczęstsze alkohole tłuszczowe i pokrewne składniki w INCI

Jak rozpoznać w składzie INCI

Alkohole tłuszczowe w INCI: Cetyl Alcohol, Stearyl Alcohol, Cetearyl Alcohol, Behenyl Alcohol, Myristyl Alcohol, Lauryl Alcohol, C12-15 Alcohols, C20-22 Alcohols, Arachidyl Alcohol. Nienasycone lub rozgałęzione alkohole o funkcji emolientu: Oleyl Alcohol, Octyldodecanol, Isostearyl Alcohol. Nie mylić z Alcohol i Alcohol Denat. (alkohol etylowy).

Najczęstsze pytania

Alkohol cetylowy w kosmetykach: co to jest?

Alkohol cetylowy (INCI: Cetyl Alcohol) to alkohol tłuszczowy z 16 atomami węgla, biała woskowata substancja nierozpuszczalna w wodzie. W kosmetykach służy jako zagęstnik, stabilizator emulsji i emolient zmiękczający skórę. Mimo nazwy nie jest alkoholem etylowym i nie działa jak on. W UE nie ma limitu jego stężenia w kosmetykach.

Jaką funkcję pełni alkohol cetylowy w kosmetykach?

Alkohol cetylowy przede wszystkim zagęszcza i stabilizuje kremy, balsamy i odżywki do włosów. Razem z emulgatorem i wodą tworzy lamelarną sieć żelową, która nadaje kremowi półstałą konsystencję i utrzymuje krople oleju w zawieszeniu. CosIng wymienia też funkcje emolientu, środka zmętniającego, wzmacniającego pianę i regulującego lepkość.

Alkohol cetylowy: jak go rozpoznać w składzie INCI?

Alkohol cetylowy występuje w składzie INCI jako Cetyl Alcohol, a w mieszaninie ze stearylowym jako Cetearyl Alcohol. Pokrewny alkohol stearylowy to Stearyl Alcohol. Ceteareth-20 to inny składnik: alkohole C16-18 połączone z tlenkiem etylenu, które działają jako emulgator i substancja myjąca.

Czy alkohol cetylowy jest bezpieczny w ciąży?

Nie ma sygnałów, by alkohol cetylowy w kosmetykach szkodził w ciąży, choć nie badano go specjalnie u kobiet w ciąży. Według przeglądu przygotowanego dla przemysłu w badaniach na zwierzętach długołańcuchowe alkohole nie wpływały na rozrodczość ani rozwój płodu, a według komisji MAK alkohole C12-18 nie przenikają przez skórę w ilościach istotnych toksykologicznie. Przy wątpliwościach warto zapytać lekarza.

Alkohol stearylowy w kosmetykach: czym różni się od cetylowego?

Alkohol stearylowy różni się od cetylowego dłuższym łańcuchem: ma 18 atomów węgla zamiast 16. Pełni podobne funkcje, czyli zagęszcza, stabilizuje emulsje i zmiękcza skórę, a CosIng podaje dla niego dodatkowo funkcję natłuszczającą. Mieszanina obu to alkohol cetearylowy, który w badaniu dawał stabilniejsze układy niż sam alkohol cetylowy.

Czy alkohol cetylowy wysusza skórę?

Alkohol cetylowy nie jest składnikiem wysuszającym: w CosIng ma funkcję emolientu, a nie rozpuszczalnika jak alkohol etylowy. W przeglądzie oceny ryzyka przygotowanym dla przemysłu alkohole tłuszczowe o długości łańcucha C12-C16 uznano za słabo drażniące, a C18 i dłuższe za niedrażniące. Silniej drażnić mogą krótsze alkohole, C6-C11.

Co potwierdzają źródła

• Alkohol cetylowy to alkohol tłuszczowy C16 (m.in. z redukcji kwasu palmitynowego), biała woskowata substancja nierozpuszczalna w wodzie; stearylowy to C18, behenylowy C22 (jako dokozanol lek na opryszczkę), a cetearylowy to mieszanina alkoholi C16-18. S8 S9 S10 S3
• W CosIng alkohole cetylowy, stearylowy i cetearylowy mają funkcje emolientu, stabilizatora emulsji, regulatora lepkości, środka zmętniającego i wzmacniającego pianę; Ceteareth-20 to etoksylowane alkohole C16-18 (emulgator), Alcohol Denat. to alkohol etylowy (rozpuszczalnik, przeciwdrobnoustrojowy, ściągający). S1 S2 S3 S4 S5 S6 S7 S20 S21 S22 S23
• Półstałą konsystencję kremów O/W nadaje lamelarna sieć żelowa z alkoholu cetylowego i emulgatora; układy z alkoholem cetostearylowym były gęstsze i stabilniejsze niż z cetylowym, który krystalizował w 25°C; w odżywkach granica płynięcia żeli z alkoholami tłuszczowymi wpływała na rozczesywanie. S13 S14 S15
• Według przeglądu oceny ryzyka przygotowanego dla przemysłu (2009) drażnienie zależy od długości łańcucha: C6-C11 drażniące, C12-C16 słabo drażniące, C18 i dłuższe niedrażniące; 5% alkoholu laurylowego i mirystylowego zwiększało u szczurów TEWL i rumień. S11 S16
• Opisano 7 przypadków alergii na alkohol stearylowy w lekach na skórę (2 z 3 osób reagowały też na cetylowy); u 5264 pacjentów z owrzodzeniami podudzi lub wypryskiem zastoinowym 4,4% miało dodatni test na alkohol cetearylowy; był to najczęściej obecny alergen serii podstawowej w niespłukiwanych kosmetykach hipoalergicznych; alkohol lanolinowy uczulał w tej grupie częściej (7,8%). S17 S18 S19
• Według przeglądu przygotowanego dla przemysłu długołańcuchowe alkohole mają niską toksyczność, nie są genotoksyczne, nie wpływają na rozrodczość i rozwój i nie uczulają; według komisji MAK alkohole C12-18 nie przenikają przez skórę w ilościach istotnych toksykologicznie, nie oczekuje się działania uczulającego, ale brak badań rozwojowych dla mieszaniny C12-18. S11 S12

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CETYL ALCOHOL
2. S2Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: STEARYL ALCOHOL
3. S3Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CETEARYL ALCOHOL
4. S4Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: BEHENYL ALCOHOL
5. S5Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CETEARETH-20
6. S6Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: LANOLIN ALCOHOL
7. S7Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ALCOHOL DENAT.
8. S8Inne źródło · 2026PubChem: Cetyl Alcohol (CID 2682)
9. S9Inne źródło · 2026PubChem: Stearyl Alcohol (CID 8221)
10. S10Inne źródło · 2026PubChem: Behenyl Alcohol (CID 12620)
11. S11Przegląd badań · 2009Human health risk assessment of long chain alcohols.
12. S12Przegląd badań · 2026Fatty alcohols, C12-18: MAK Value Documentation - Translation of the German version from 2024.
13. S13Badanie · 2004Structure and rheology of semisolid o/w creams containing cetyl alcohol/non-ionic surfactant mixed emulsifier and different polymers.
14. S14Badanie · 2021Investigating the influence of excipient batch variation on the structure, consistency and physical stability of polysorbate 60-based topical vehicles.
15. S15Badanie · 2020Microstructure design of CTAC:FA and BTAC:FA lamellar gels for optimized rheological performance utilizing automated formulation platform.
16. S16Badanie · 2002Skin permeation enhancement effect and skin irritation of saturated fatty alcohols.
17. S17Badanie · 2022Seven cases of contact dermatitis due to stearyl alcohol contained in topical medications.
18. S18Badanie · 2017The current spectrum of contact sensitization in patients with chronic leg ulcers or stasis dermatitis - new data from the Information Network of Departments of Dermatology (IVDK).
19. S19Badanie · 2024Do hypoallergenic skincare products contain fewer potential contact allergens?
20. S20Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CETEARYL GLUCOSIDE
21. S21Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: LAURYL ALCOHOL
22. S22Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: MYRISTYL ALCOHOL
23. S23Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ALCOHOL