Lanolina

Jak działa

Lanolina to złożona mieszanina: w ponad 80% składa się z estrów o dużej masie cząsteczkowej, a resztę stanowią alkohole alifatyczne, kwasy tłuszczowe, sterole i węglowodory. Wytwarzają ją gruczoły łojowe owiec, a surowiec z wełny oczyszcza się i rafinuje. Jako emolient wypełnia szczeliny w zewnętrznej warstwie naskórka, wygładzając go, a jej tłusta warstwa ogranicza odparowywanie wody. Według przeglądu z 2017 r. lanolina obniża przeznaskórkową utratę wody (TEWL) o około 20-30%, czyli wyraźnie słabiej niż wazelina, która już w stężeniu 5% zmniejsza ją o ponad 98%.

Lanolina działa więc głównie fizycznie: zmiękcza i chroni skórę. Stosuje się ją w kremach do rąk, kremach ochronnych, emolientach, pomadkach, a także w wielu maściach leczniczych, w których pełni rolę emulgatora. Wolne alkohole lanolinowe uważa się za główną przyczynę uczuleń, dlatego stopień oczyszczenia surowca ma znaczenie.

Dla kogo

• skóra bardzo sucha i szorstka, np. łokcie, kolana, pięty
• spierzchnięte usta i dłonie
• osoby szukające bogatego, tłustego emolientu
• nie dla osób z potwierdzoną alergią na lanolinę

Stężenia

Nie ma jednej typowej wartości: lanolina bywa jednym z wielu składników kremów, maści i pomadek, a w badaniach preparatów na brodawki sutkowe stosowano samą lanolinę. W USA lanolina w stężeniu 12,5-50% jest zatwierdzoną substancją czynną leków bez recepty chroniących skórę. W bazie CosIng ma m.in. funkcje emolientu, emulgatora i składnika kondycjonującego skórę i włosy; nie figuruje w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc nie ma dla niej osobnego limitu UE.

Jak zacząć

1. Przy wrażliwej lub uszkodzonej skórze najpierw nałóż produkt na niewielki fragment skóry przez kilka dni.
2. Nakładaj cienką warstwę na suche miejsca, najlepiej po kąpieli, gdy skóra jest jeszcze lekko wilgotna.
3. Na usta i pięty możesz nakładać ją kilka razy dziennie; jeśli pojawi się świąd, zaczerwienienie lub obrzęk, odstaw produkt.

Możliwe skutki uboczne

Najważniejsze ryzyko to kontaktowe zapalenie skóry: zaczerwienienie, świąd, obrzęk lub pęcherzyki po godzinach lub dniach od użycia. Częściej niż alergia zdarzają się reakcje z podrażnienia; możliwa jest też pokrzywka kontaktowa. Ryzyko uczulenia rośnie przy uszkodzonej skórze: owrzodzeniach podudzi, wyprysku zastoinowym, atopowym zapaleniu skóry i zmianach w okolicy odbytu i narządów płciowych. Przy takiej reakcji odstaw produkt; alergię potwierdza dermatolog testami płatkowymi.

Ciąża i karmienie

Lanolina jest powszechnie stosowana przez kobiety karmiące na brodawki sutkowe i w tej roli badano ją klinicznie. Nie znaleźliśmy danych wskazujących na szkodliwość w ciąży, ale nie znaleźliśmy też badań poświęconych tej grupie. Osoby uczulone na lanolinę powinny jej unikać także w tym okresie; przy wątpliwościach lekarz lub położna.

Najczęstsze pytania

Skąd pochodzi lanolina i czy jest wegańska?

Lanolinę pozyskuje się z wełny owczej, oczyszczając łój, którym owce natłuszczają runo. Jest pochodzenia zwierzęcego, więc nie jest składnikiem wegańskim.

Jak rozpoznać lanolinę w składzie?

Szukaj nazw Lanolin, Lanolin Alcohol, Adeps Lanae, wool wax, wool fat lub wool alcohols. Osoby uczulone powinny sprawdzać też leki i maści, bo lanolina występuje w wielu preparatach farmaceutycznych.

Czy alkohol lanolinowy to to samo co lanolina?

To jej frakcja. Wolne alkohole lanolinowe uważa się za główne alergeny, ale stopień oczyszczenia ma znaczenie: w badaniu 499 pacjentów po zabiegach w gabinecie maść z wysoko oczyszczonym alkoholem lanolinowym nie wywołała ani jednego przypadku alergii.

Czy lanolina nadaje się na usta?

Tak, często występuje w pomadkach i balsamach do ust, a jej tłusta warstwa ogranicza utratę wody. Jeśli pojawi się pieczenie, świąd lub obrzęk warg, odstaw produkt i skonsultuj się z dermatologiem.

Co potwierdzają źródła

• Lanolina to mieszanina estrów o dużej masie cząsteczkowej (ponad 80%), alkoholi, kwasów tłuszczowych, steroli i węglowodorów z wydzieliny gruczołów łojowych owiec; wolne alkohole są głównymi alergenami. S2 S4
• Lanolina jako emolient wypełnia szczeliny w warstwie rogowej i obniża TEWL o około 20-30%, słabiej niż wazelina (ponad 98% przy stężeniu 5%). S11 S4
• Uczulenie na lanolinę ma około 0,4% populacji europejskiej i 1,7-3,3% pacjentów z zapaleniem skóry poddanych testom płatkowym. S3 S2
• Ryzyko uczulenia rośnie przy wyprysku zastoinowym, owrzodzeniach podudzi, AZS i zmianach w okolicy odbytu i narządów płciowych; reakcje z podrażnienia zdarzają się częściej niż alergia, możliwa jest pokrzywka kontaktowa, a lanolina występuje w kremach do rąk, emolientach, pomadkach i maściach. S2 S3
• Kremy z lanoliną stosowane przez 4 tygodnie nie wywołały ani nie nasiliły zapalenia skóry u 12 ochotników z dodatnim testem płatkowym; testy płatkowe bywają fałszywie dodatnie i ujemne. S5 S6
• Brak wystarczających dowodów, że lanolina łagodzi ból brodawek przy karmieniu lepiej niż brak środka lub pokarm. S7 S8
• Lanolina pełni funkcję emolientu i emulgatora; w USA w stężeniu 12,5-50% jest substancją czynną leków OTC chroniących skórę. S1 S9
• W badaniu 499 pacjentów maść z wysoko oczyszczonym alkoholem lanolinowym nie wywołała alergii kontaktowej. S10

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: LANOLIN
2. S2DermNet · 2023DermNet: Contact reactions to lanolin
3. S3Przegląd badań · 2023Lanolin.
4. S4Przegląd badań · 2017The Role of Moisturizers in Addressing Various Kinds of Dermatitis: A Review.
5. S5Badanie · 2021Clinical relevance of positive patch test reactions to lanolin: A ROAT study.
6. S6Przegląd badań · 1996The lanolin paradox.
7. S7Przegląd badań · 2014Interventions for treating painful nipples among breastfeeding women.
8. S8Przegląd badań · 2026Efficacy and Safety of Topical Application of Breast Milk Compared with Lanolin for Reducing Nipple Cracks and Pain in Breastfeeding Mothers: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials.
9. S9FDA · 202621 CFR 347.10 Skin protectant active ingredients
10. S10Badanie · 2019The Low Prevalence of Allergic Contact Dermatitis Using a Petrolatum Ointment Containing Lanolin Alcohol.
11. S11DermNet · 2022DermNet: Emollients and moisturisers

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.