Kwas cytrynowy

Jak działa

Cząsteczka ma trzy grupy karboksylowe i grupę hydroksylową położoną w pozycji alfa względem jednej z nich i beta względem pozostałych, dlatego kwas cytrynowy zalicza się zarówno do AHA, jak i do BHA. W recepturach najczęściej ustala pH i wiąże jony metali (działanie chelatujące), bywa też stosowany jako przeciwutleniacz. Jak inne AHA może osłabiać spójność komórek warstwy rogowej tuż nad warstwą ziarnistą, ale to, czy produkt złuszcza, zależy od stężenia kwasu, pH i reszty składu.

Dowody działania na skórę pochodzą z kilku małych badań z wysokimi stężeniami. Po 3 miesiącach stosowania balsamu z 20% kwasu cytrynowego żywy naskórek był grubszy, a w skórze właściwej przybyło glikozaminoglikanów. W pilotażowym badaniu balsamy z 25% kwasu glikolowego, mlekowego lub cytrynowego stosowane na przedramię średnio 6 miesięcy pogrubiały skórę o około 25% bez cech zapalenia (wyniki podano łącznie dla trzech kwasów). Po 6 tygodniach kwas cytrynowy zwiększał ilość kolagenu typu I w górnej warstwie skóry właściwej, ale melaniny w naskórku było mniej po kwasie glikolowym i mlekowym niż po cytrynowym.

Dla kogo

• każdy rodzaj skóry, gdy kwas cytrynowy tylko reguluje pH: panel CIR uznał go za bezpieczny w obecnych zastosowaniach
• skóra szorstka lub z oznakami fotostarzenia, dobrze znosząca AHA, gdy kwas cytrynowy jest częścią produktu złuszczającego

Stężenia

Sam kwas cytrynowy nie ma w CosIng limitu stężenia ani wpisu jako konserwant. W załączniku V (konserwanty, pozycja 59) wpisana jest mieszanina „citric acid (and) silver citrate”, czyli kwas cytrynowy z cytrynianem srebra: maksymalnie 0,2%, co odpowiada 0,0024% srebra; nie wolno jej stosować w produktach do jamy ustnej ani do oczu. Konserwuje w niej stabilizowany kompleks srebra. W badaniach złuszczania stosowano 20-25% kwasu cytrynowego. Panel CIR (2014) uznał go za bezpieczny w obecnych zastosowaniach i stężeniach; limity CIR dla kwasu glikolowego i mlekowego (do 10% przy pH co najmniej 3,5) go nie dotyczą.

Jak zacząć

1. Środków ostrożności wymagają produkty złuszczające, a nie kosmetyki, w których kwas cytrynowy tylko reguluje pH.
2. Produkt złuszczający z AHA zacznij od 2 wieczorów w tygodniu; bez pieczenia przez 2-3 tygodnie przejdź na co drugi wieczór.
3. Rano nakładaj filtr przeciwsłoneczny, także przez tydzień po odstawieniu produktu z AHA.

Możliwe skutki uboczne

Produkty z AHA mogą wywołać pieczenie, świąd i obrzęk. FDA notowało po nich także wysypkę, zmiany zabarwienia i pęcherze, a poważniejsze reakcje najczęściej po produktach najsilniej złuszczających. W 4-dniowym teście na ochotnikach sam kwas cytrynowy nakładany dwa razy dziennie nie wywołał istotnego podrażnienia. Przerwij stosowanie, jeśli pieczenie się utrzymuje albo pojawi się wysypka lub pęcherze.

Ciąża i karmienie

Kosmetyków z kwasem cytrynowym nie badano w ciąży. Jako dodatek do żywności ma w USA status substancji uznanej za bezpieczną (GRAS), ale to nie zastępuje badań kosmetyków w ciąży. Mocne produkty złuszczające w ciąży omów z lekarzem i pamiętaj o filtrze.

Najczęstsze pytania

Czy kwas cytrynowy odmładza skórę?

Są tylko małe badania z balsamami o stężeniu 20-25%, w których po 3-6 miesiącach naskórek był grubszy. Brakuje nowszych badań klinicznych samego kwasu cytrynowego.

Czy kwas cytrynowy rozjaśnia przebarwienia?

Nie ma na to dobrych dowodów. Krem z 8% kwasu glikolowego i 2% cytrynowego zmniejszał przebarwienia po 12 tygodniach, ale efektu nie da się przypisać kwasowi cytrynowemu.

Czy kwas cytrynowy uwrażliwia na słońce?

Badano to głównie z kwasem glikolowym: po 4 tygodniach skóra o 18% łatwiej czerwieniała od UV, a efekt mijał tydzień po odstawieniu. FDA zaleca przy AHA filtr.

Co potwierdzają źródła

• W kosmetykach kwas cytrynowy pełni funkcje buforującą (regulator pH), chelatującą i zapachową; panel CIR w 2014 r. uznał go za bezpieczny w obecnych zastosowaniach i stężeniach, a jako dodatek do żywności ma status GRAS. S1 S2
• Wpis V/59 dotyczy mieszaniny citric acid (and) silver citrate: maks. 0,2%, co odpowiada 0,0024% srebra, nie w produktach do jamy ustnej i do oczu; działanie konserwujące opiera się na stabilizowanym kompleksie srebra. S1 S3
• Grupa hydroksylowa kwasu cytrynowego leży w pozycji alfa względem jednej grupy karboksylowej i beta względem pozostałych (AHA i BHA); kwas występuje w owocach, przemysłowo powstaje głównie przez fermentację z Aspergillus niger, a w recepturach bywa przeciwutleniaczem. S5 S6 S12
• AHA osłabiają spójność komórek warstwy rogowej nad warstwą ziarnistą; stopień złuszczania zależy od rodzaju i stężenia kwasu, pH i reszty składu, a AHA bywają używane tylko do regulacji pH. S4 S5
• Balsam z 20% kwasu cytrynowego po 3 miesiącach zwiększył grubość żywego naskórka i ilość glikozaminoglikanów w skórze właściwej; balsamy z 25% AHA (w tym cytrynowego) średnio po 6 miesiącach pogrubiły skórę o ok. 25% bez stanu zapalnego. S7 S8
• Po 6 tygodniach kwas cytrynowy zwiększał ilość kolagenu typu I w górnej skórze właściwej, ale melaniny w naskórku było mniej po kwasie glikolowym i mlekowym niż po cytrynowym; krem z 8% kwasu glikolowego i 2% cytrynowego zmniejszał przebarwienia po 12 tygodniach. S9 S11
• Sam kwas cytrynowy nakładany dwa razy dziennie przez 4 dni nie wywołał istotnego podrażnienia; produkty z AHA mogą powodować pieczenie, świąd i obrzęk, a FDA notowało też wysypkę, zmiany zabarwienia i pęcherze, poważniejsze reakcje najczęściej po produktach najsilniej złuszczających. S10 S5 S4
• AHA zwiększają wrażliwość skóry na UV (po 4 tygodniach o 18% w badaniach z kwasem glikolowym), efekt mija tydzień po odstawieniu; FDA zaleca filtr i ostrzeżenie o ryzyku oparzeń. S4

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CITRIC ACID
2. S2Raport CIR · 2014Safety Assessment of Citric Acid, Inorganic Citrate Salts, and Alkyl Citrate Esters as Used in Cosmetics.
3. S3Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2009SCCP: Opinion on citric acid (and) silver citrate
4. S4FDA · 2022FDA: Alpha Hydroxy Acids
5. S5Przegląd badań · 2018Dual Effects of Alpha-Hydroxy Acids on the Skin.
6. S6Przegląd badań · 2010Applications of hydroxy acids: classification, mechanisms, and photoactivity.
7. S7Badanie · 1997Citric acid increases viable epidermal thickness and glycosaminoglycan content of sun-damaged skin.
8. S8Badanie · 1996Effects of alpha-hydroxy acids on photoaged skin: a pilot clinical, histologic, and ultrastructural study.
9. S9Badanie · 2006Effects of alpha-hydroxy acids on the human skin of Japanese subjects: the rationale for chemical peeling.
10. S10Badanie · 2005Fruit acids do not enhance sodium lauryl sulphate-induced cumulative irritant contact dermatitis in vivo.
11. S11Badanie · 2015An Evaluation of Efficacy and Tolerability of Novel Enzyme Exfoliation Versus Glycolic Acid in Photodamage Treatment.
12. S12Przegląd badań · 2020Citric acid from Aspergillus niger: a comprehensive overview.

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.