Kwasy AHA: rodzaje i porównanie

Kwasy AHA: co to jest i jak działają?

Kwasy AHA (alfa-hydroksykwasy) to kwasy karboksylowe z grupą hydroksylową przy węglu alfa, czyli tuż obok grupy kwasowej. Potocznie nazywa się je kwasami owocowymi, bo kilka z nich występuje w owocach: cytrynowy w cytrusach, jabłkowy w jabłkach, winowy w winogronach, a migdałowy pozyskuje się z gorzkich migdałów. W kosmetykach najczęściej stosuje się kwas glikolowy i mlekowy.

AHA złuszczają, bo osłabiają spójność komórek warstwy rogowej i przyspieszają jej odnowę. Działają najsilniej w formie niezdysocjowanej, dlatego liczy się pH: według komitetu naukowego UE (SCCNFP) odnowa jest najszybsza przy pH 3, a produkty z AHA działają najmocniej przy pH 2,8-4,8. AHA dodaje się też tylko do regulacji pH; w CosIng wszystkie omawiane kwasy poza migdałowym mają funkcję buforującą.

Rodzaje kwasów AHA: czym się różnią?

Kwasy AHA różnią się wielkością cząsteczki i siłą działania, a najlepiej zbadane i najskuteczniejsze są kwas glikolowy i mlekowy. W badaniu z 1996 r., które porównało kwasy w równych stężeniach molowych, najlepiej działały kwas L-mlekowy i glikolowy, przy czym forma L kwasu mlekowego drażniła słabiej niż kwas glikolowy. Kwas cytrynowy i jabłkowy były mniej skuteczne i autorzy widzą je raczej jako dodatek do mieszanin. Kwas winowy w 8% kremie zmniejszał podrażnienie po teście z laurylosiarczanem sodu w porównaniu z podłożem i z kwasem glikolowym.

Kwas migdałowy, który ma w cząsteczce pierścień aromatyczny, bywa opisywany jako łagodniejszy i przydatny przy trądziku dzięki działaniu przeciwbakteryjnemu, ale dowody są niejednoznaczne. 45% peeling migdałowy był przy trądziku równie skuteczny jak 30% salicylowy i dawał mniej działań niepożądanych, za to w badaniu nad cieniami pod oczami 30% peeling migdałowy częściej podrażniał niż 30% mlekowy. Nie znaleźliśmy badań, które potwierdzałyby, że większa cząsteczka sama w sobie oznacza łagodniejsze działanie.

Jakie efekty dają kwasy AHA?

Najlepiej udokumentowanym efektem AHA jest umiarkowana poprawa skóry zniszczonej przez słońce. W 22-tygodniowym badaniu 74 kobiet kremy z 8% kwasem glikolowym lub L-mlekowym, stosowane dwa razy dziennie, poprawiły stan skóry twarzy o co najmniej jeden stopień u 76% i 71% osób, wobec 40% przy samym podłożu. Balsam z 25% AHA stosowany średnio 6 miesięcy pogrubił skórę przedramienia o ok. 25%.

Przy przebarwieniach AHA stosuje się głównie w peelingach gabinetowych. W badaniu z udziałem 90 osób z ostudą 35% peeling glikolowy co 2 tygodnie zmniejszył po 12 tygodniach wskaźnik MASI o 62%, ale pacjenci wcześniej stosowali leki: hydrochinon i tretynoinę. Krem z 8% kwasem L-mlekowym zmniejszał plamiste przebarwienia na przedramionach.

Przy trądziku dowody są słabe: przegląd Cochrane z 2020 r. znalazł dla kwasów owocowych tylko badania porównujące peeling glikolowy z salicylowo-migdałowym, z dowodami niskiej jakości. W mniejszych badaniach poprawę dawały peelingi gabinetowe, np. 35% glikolowy i salicylowo-migdałowy (20% i 10%), przy czym łączony był skuteczniejszy przy aktywnych zmianach i lepiej tolerowany.

Jakie stężenie kwasów AHA jest bezpieczne?

Nie ma jednej wartości ustalonej prawem: amerykański panel ekspertów CIR (Cosmetic Ingredient Review, działający w ramach samoregulacji przemysłu kosmetycznego) uznał kwas glikolowy i mlekowy za bezpieczne w kosmetykach do użytku domowego do 10% przy pH co najmniej 3,5, jeśli produkt chroni przed nadwrażliwością na słońce albo zaleca codzienną ochronę przeciwsłoneczną. Produkty gabinetowe CIR uznał za bezpieczne do 30% przy pH 3,0, przy krótkim kontakcie, dokładnym spłukaniu i aplikacji przez przeszkoloną osobę. Unijny komitet naukowy SCCNFP w stanowisku z 2000 r., kierując się ostrożnością, zasugerował niższe poziomy: kwas glikolowy do 4% przy pH co najmniej 3,8 i mlekowy do 2,5% przy pH co najmniej 5, z ostrzeżeniami o oczach i ochronie przed UV; w 2004 r. podtrzymał to stanowisko.

Stanowiska SCCNFP i CIR to oceny komitetów, a nie przepisy UE: w CosIng żaden z sześciu kwasów nie ma własnego wpisu w załącznikach rozporządzenia (WE) nr 1223/2009, więc w UE nie ma limitu ich stężenia; kwas cytrynowy figuruje tylko w mieszaninie z cytrynianem srebra jako konserwant (załącznik V, poz. 59). W badaniu rynku opisanym przez SCCNFP w 2000 r. produkty konsumenckie zawierały 1-26% kwasu glikolowego, 0,4-9% mlekowego i 0,2-4% cytrynowego, a gabinetowe 3-67% glikolowego. O podrażnieniu bardziej niż stężenie decyduje pH: 13% kwas glikolowy przy pH 4,4 drażnił mniej niż 8% przy pH 3,25.

Kwasy AHA a słońce: czy trzeba stosować filtr?

Tak, kwasy AHA zwiększają wrażliwość skóry na promieniowanie UV, dlatego w trakcie ich stosowania i przez tydzień po zakończeniu trzeba chronić skórę przed słońcem. W badaniu FDA 10% kwas glikolowy przy pH 3,5 nakładany przez 4 tygodnie zwiększył wrażliwość na zaczerwienienie po UV o 18% i średnio podwoił liczbę komórek uszkodzonych przez słońce; efekt ustąpił tydzień po odstawieniu.

Według SCCNFP także 2,5-4% kwas glikolowy przy pH 3,5 może zwiększać uszkodzenia posłoneczne i nie udało się wskazać stężenia bez takiego efektu. Amerykańska FDA w wytycznych z 2005 r. zaleca na kosmetykach z AHA ostrzeżenie: stosuj filtr, noś odzież ochronną i ograniczaj słońce w trakcie stosowania i przez tydzień po nim.

Jak stosować kwasy AHA na twarz?

Kwasy AHA na twarz najlepiej stosować zgodnie z instrukcją producenta, zaczynając od słabszych produktów, z dala od oczu i z codzienną ochroną przeciwsłoneczną.

FDA odnotowało w latach 1992-2004 114 zgłoszeń działań niepożądanych po kosmetykach z AHA, najczęściej pieczenie, wysypkę, obrzęk i zmiany zabarwienia; najpoważniejsze dotyczyły produktów najmocniej złuszczających. Nie ma badań nad miejscowym stosowaniem kwasu glikolowego w ciąży: przegląd z 2022 r. uznaje go za bezpieczny ze względu na minimalne wchłanianie, a AHA za dopuszczalne do 10% przy pH powyżej 3,5 (wady rozwojowe u zwierząt wiązano z dużymi dawkami podawanymi ogólnoustrojowo), a przegląd z 2026 r. zaleca odkładanie nieobowiązkowych zabiegów estetycznych na czas po porodzie, więc przed peelingiem w ciąży warto porozmawiać z lekarzem.

• Zacznij od słabszego produktu i zwiększaj moc stopniowo; tak przegląd z 2023 r. zaleca prowadzić peelingi z kwasem mlekowym, by uniknąć podrażnienia i przebarwień.
• Unikaj kontaktu z oczami (zalecenie SCCNFP).
• Chroń skórę przed słońcem codziennie i jeszcze tydzień po odstawieniu (zalecenie FDA).
• Mocne peelingi, np. 30-70% kwasu glikolowego, to zabiegi gabinetowe.

Porównanie kwasów AHA w kosmetykach

Jak rozpoznać w składzie INCI

Kwasy AHA rozpoznasz po nazwach INCI: Glycolic Acid, Lactic Acid, Mandelic Acid, Citric Acid, Malic Acid, Tartaric Acid; sole to m.in. Sodium Lactate i Sodium Glycolate. Sama obecność w składzie nie oznacza złuszczania: kwas cytrynowy, jabłkowy, winowy, a także glikolowy i mlekowy mają w CosIng funkcję buforującą, czyli mogą służyć tylko do regulacji pH.

Najczęstsze pytania

Kwas AHA: co to jest?

Kwasy AHA, czyli alfa-hydroksykwasy, to kwasy z grupą hydroksylową przy węglu alfa, nazywane potocznie kwasami owocowymi. Złuszczają naskórek, bo rozluźniają połączenia między komórkami warstwy rogowej. Najczęściej stosuje się kwas glikolowy i mlekowy, rzadziej migdałowy, cytrynowy, jabłkowy i winowy. Siła działania zależy od rodzaju kwasu, stężenia i pH produktu.

Jak stosować kwasy AHA na twarz?

Kwasy AHA na twarz stosuj zgodnie z instrukcją, zaczynając od słabszych produktów, z dala od oczu i z codzienną ochroną przeciwsłoneczną, także przez tydzień po odstawieniu. Amerykański panel CIR uznał za bezpieczne w domu do 10% kwasu glikolowego lub mlekowego przy pH co najmniej 3,5; mocniejsze peelingi należą do gabinetu. Najpoważniejsze zgłaszane reakcje, m.in. pieczenie i pęcherze, dotyczyły najmocniej złuszczających produktów.

Czy kwasy AHA pomagają na przebarwienia?

Kwasy AHA mogą zmniejszać przebarwienia, ale dowody dotyczą głównie peelingów gabinetowych. U osób z ostudą 35% peeling glikolowy zmniejszył wskaźnik MASI o 62% po 12 tygodniach, choć wcześniej stosowano leki. Krem z 8% kwasem L-mlekowym zmniejszał plamiste przebarwienia. Kluczowa jest ochrona przed słońcem, bo AHA zwiększają wrażliwość na UV.

Czy kwasy AHA pomagają na trądzik?

Dowody na działanie kwasów AHA w trądziku są słabe. Przegląd Cochrane z 2020 r. znalazł tylko porównanie dwóch peelingów, z dowodami niskiej jakości. W mniejszych badaniach poprawę dawały peelingi gabinetowe: 35% glikolowy, 45% migdałowy i salicylowo-migdałowy. Przy uporczywym trądziku warto skonsultować się z dermatologiem.

Peeling z 30% kwasów AHA: czy można go stosować w domu?

Według ocen ekspertów 30% to stężenie do gabinetu, nie do domu. Amerykański panel CIR uznał do 30% kwasu glikolowego lub mlekowego za bezpieczne tylko w produktach gabinetowych, przy krótkim kontakcie, dokładnym spłukaniu i aplikacji przez przeszkoloną osobę, a w domu do 10% przy pH co najmniej 3,5. To stanowisko komitetu, nie przepis: w UE te kwasy nie mają limitu stężenia. Chroń skórę przed słońcem.

Jakie efekty dają kwasy AHA?

Kwasy AHA złuszczają i wygładzają skórę oraz umiarkowanie poprawiają oznaki fotostarzenia. Kremy z 8% kwasem glikolowym lub mlekowym poprawiły stan skóry twarzy po 22 tygodniach u 71-76% kobiet, wobec 40% przy samym podłożu. Wyższe stężenia stosowane miesiącami pogrubiały skórę. Jednocześnie skóra staje się bardziej wrażliwa na słońce.

Co potwierdzają źródła

• AHA to kwasy karboksylowe z grupą hydroksylową przy węglu alfa; najczęściej glikolowy i mlekowy; złuszczają przez zmniejszenie spójności korneocytów i przyspieszenie odnowy; najskuteczniejsze w formie niezdysocjowanej, maksimum odnowy przy pH 3, zakres 2,8-4,8; stopień złuszczenia zależy od rodzaju, stężenia, pH i receptury; AHA używa się też do regulacji pH (funkcja buforująca w CosIng). S1 S3 S6
• Masy cząsteczkowe: glikolowy 76,05, mlekowy 90,08, jabłkowy 134,09, winowy 150,09, migdałowy 152,15, cytrynowy 192,12 g/mol; glikolowy to najmniejszy AHA, mlekowy ma dodatkową grupę metylową, jabłkowy i winowy są dikarboksylowe, cytrynowy trikarboksylowy, migdałowy aromatyczny i pozyskiwany z gorzkich migdałów; funkcje i brak wpisów w załącznikach wg CosIng. S29 S30 S31 S32 S33 S34 S22 S23 S24 S25 S26 S27 S5
• Przy równych stężeniach molowych najskuteczniejsze były L-mlekowy i glikolowy, L-mlekowy drażnił słabiej; cytrynowy i jabłkowy mniej skuteczne; 8% kwas winowy zmniejszał podrażnienie po SLS względem podłoża i kwasu glikolowego; cytrynowy i jabłkowy same nie wywoływały istotnego podrażnienia; kwas migdałowy opisywany jako mniej drażniący i przeciwbakteryjny, ale 30% peeling migdałowy częściej podrażniał niż 30% mlekowy; 45% migdałowy równie skuteczny jak 30% salicylowy przy trądziku. S7 S11 S12 S5 S13 S14
• 8% kwas glikolowy i 8% L-mlekowy przez 22 tygodnie: poprawa o co najmniej 1 stopień u 76% i 71% vs 40% (podłoże), L-mlekowy zmniejszał plamiste przebarwienia; 25% AHA przez ok. 6 miesięcy pogrubiło skórę o ok. 25%; w badaniach złuszczania stosowano 20% i 25% kwas cytrynowy. S8 S9 S10
• 35% peeling glikolowy w ostudzie: spadek MASI o 62% po 12 tygodniach, podobnie jak peeling salicylowo-migdałowy, po 4 tygodniach hydrochinonu i tretynoiny; w trądziku Cochrane: tylko porównanie peelingów, dowody niskiej jakości; peeling salicylowo-migdałowy skuteczniejszy i lepiej tolerowany niż 35% glikolowy. S15 S5 S17 S16
• CIR: do 10% glikolowego lub mlekowego przy pH co najmniej 3,5 z ochroną przed słońcem w produktach konsumenckich, do 30% przy pH 3,0 w gabinecie (przy krótkim kontakcie, spłukaniu i aplikacji przez przeszkoloną osobę); CIR to panel działający przy przemyśle kosmetycznym; SCCNFP 2000 ostrożnościowo: glikolowy do 4% przy pH co najmniej 3,8, mlekowy do 2,5% przy pH co najmniej 5, ostrzeżenia o oczach i UV, podtrzymane w 2004; rynek opisany w 2000 r.: konsumenckie glikolowy 1-26%, mlekowy 0,4-9%, cytrynowy 0,2-4%, gabinetowe glikolowy 3-67%; pH ważniejsze niż stężenie (13% przy pH 4,4 mniej drażniący niż 8% przy pH 3,25). Przegląd z 2023 r.: kwas glikolowy w produktach typowo 5-30%, w peelingach do 70%, mlekowy 5-10% i do 50%; stężenie w peelingach z kwasem mlekowym zwiększa się stopniowo; kwas cytrynowy może drażnić skórę wrażliwą; kwas mlekowy działa nawilżająco. S1 S2 S3 S5
• W CosIng brak wpisów w załącznikach dla sześciu AHA; mieszanina kwasu cytrynowego z cytrynianem srebra: załącznik V/59, maks. 0,2% (0,0024% srebra), nie w produktach do ust i oczu; CIR: kwas jabłkowy (2022) i cytrynowy (2014) bezpieczne, głównie regulatory pH. S22 S23 S24 S25 S26 S27 S28 S20 S21
• 10% kwas glikolowy przy pH 3,5 przez 4 tygodnie: wrażliwość na rumień +18%, liczba komórek oparzeniowych średnio dwukrotnie wyższa, powrót do normy po tygodniu; 2,5-4% przy pH 3,5 może obniżać MED, brak NOEL; FDA zaleca ostrzeżenie o słońcu na tydzień po stosowaniu; 114 zgłoszeń działań niepożądanych 1992-2004, najpoważniejsze po produktach najmocniej złuszczających. Ciąża: brak badań nad miejscowym kwasem glikolowym, uznawany za bezpieczny ze względu na minimalne wchłanianie, AHA do 10% przy pH powyżej 3,5 za dopuszczalne; wady rozwojowe u zwierząt po dużych dawkach ogólnoustrojowych; nieobowiązkowe zabiegi estetyczne odkłada się na czas po porodzie. S4 S3 S2 S1 S18 S19

Źródła

1. S1Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2000SCCNFP/0370/00: Position paper concerning the safety of alpha-hydroxy acids
2. S2Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2004SCCNFP/0799/04: Updated position paper concerning consumer safety of alpha-hydroxy acids
3. S3FDA · 2022FDA: Alpha Hydroxy Acids
4. S4Badanie · 2003Topical glycolic acid enhances photodamage by ultraviolet light.
5. S5Przegląd badań · 2023A Comprehensive Bibliographic Review Concerning the Efficacy of Organic Acids for Chemical Peels Treating Acne Vulgaris.
6. S6Przegląd badań · 2018Dual Effects of Alpha-Hydroxy Acids on the Skin.
7. S7Badanie · 1996Comparative effectiveness of alpha-hydroxy acids on skin properties.
8. S8Badanie · 1996Topical 8% glycolic acid and 8% L-lactic acid creams for the treatment of photodamaged skin. A double-blind vehicle-controlled clinical trial.
9. S9Badanie · 1996Effects of alpha-hydroxy acids on photoaged skin: a pilot clinical, histologic, and ultrastructural study.
10. S10Badanie · 1997Citric acid increases viable epidermal thickness and glycosaminoglycan content of sun-damaged skin.
11. S11Badanie · 1997Alpha hydroxyacids modulate stratum corneum barrier function.
12. S12Badanie · 2005Fruit acids do not enhance sodium lauryl sulphate-induced cumulative irritant contact dermatitis in vivo.
13. S13Badanie · 2025A Prospective Study Comparing Clinical Efficacy of 30% Mandelic Acid Peel Versus 30% Lactic Acid Peel in Periorbital Melanosis.
14. S14Badanie · 2020Comparative study of efficacy and safety of 45% mandelic acid versus 30% salicylic acid peels in mild-to-moderate acne vulgaris.
15. S15Badanie · 2016Comparative Evaluation of Efficacy and Tolerability of Glycolic Acid, Salicylic Mandelic Acid, and Phytic Acid Combination Peels in Melasma.
16. S16Badanie · 2009Glycolic acid peels versus salicylic-mandelic acid peels in active acne vulgaris and post-acne scarring and hyperpigmentation: a comparative study.
17. S17Przegląd badań · 2020Topical azelaic acid, salicylic acid, nicotinamide, sulphur, zinc and fruit acid (alpha-hydroxy acid) for acne.
18. S18Przegląd badań · 2022Skin Changes and Safety Profile of Topical Products During Pregnancy.
19. S19Przegląd badań · 2026Cosmetic Dermatology in Pregnancy and Lactation: A Risk-Benefit Framework for Clinical Practice.
20. S20Raport CIR · 2022Amended Safety Assessment of Malic Acid and Sodium Malate as Used in Cosmetics.
21. S21Raport CIR · 2014Safety Assessment of Citric Acid, Inorganic Citrate Salts, and Alkyl Citrate Esters as Used in Cosmetics.
22. S22Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: GLYCOLIC ACID
23. S23Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: LACTIC ACID
24. S24Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: MANDELIC ACID
25. S25Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CITRIC ACID
26. S26Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: MALIC ACID
27. S27Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: TARTARIC ACID
28. S28Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Citric acid (and) silver citrate (załącznik V, poz. 59)
29. S29Inne źródło · 2026PubChem: Glycolic acid (CID 757)
30. S30Inne źródło · 2026PubChem: Lactic acid (CID 612)
31. S31Inne źródło · 2026PubChem: Mandelic acid (CID 1292)
32. S32Inne źródło · 2026PubChem: Citric acid (CID 311)
33. S33Inne źródło · 2026PubChem: Malic acid (CID 525)
34. S34Inne źródło · 2026PubChem: Tartaric acid (CID 875)