Bentonit

Jak działa

Montmorylonit ma budowę warstwową: między warstwy krzemianu glinu wnikają woda i jony, dlatego bentonit pęcznieje i łatwo wymienia kationy. Dzięki dużej powierzchni wiąże tłuszcz: używano go nawet w badaniach naukowych do pomiaru wydzielania sebum, które wchłaniało się w warstwę glinki. W laboratorium bentonit sodowy wiązał też gronkowce i ograniczał ich szkodliwe działanie na komórki naskórka, choć sam nie działał bakteriobójczo ani przeciwzapalnie; w mysim modelu AZS żel z bentonitem dał tylko niewielki efekt.

Dowodów klinicznych jest mało. W badaniu bez grupy kontrolnej, finansowanym przez producenta, maseczka z kaolinem, bentonitem i innymi składnikami stosowana dwa razy w tygodniu przez 4 tygodnie u 75 dorosłych z cerą tłustą lub mieszaną zmniejszyła ilość sebum i liczbę zmian trądzikowych, ale nie zmieniła wielkości porów. W randomizowanym badaniu u 100 niemowląt z pieluszkowym zapaleniem skóry krem z bentonitem działał szybciej niż krem z nagietkiem. Przegląd z 2024 r. opiera się na badaniach na komórkach i zwierzętach oraz wstępnych próbach klinicznych i wskazuje, że potrzebne są większe badania randomizowane.

Dla kogo

• cera tłusta i mieszana, w maseczkach oczyszczających
• okolica pieluszkowa niemowląt, w produktach do tego przeznaczonych (jedno badanie)

Stężenia

W CosIng bentonit ma funkcje pochłaniającą, wypełniającą, stabilizującą emulsję i regulującą lepkość. W załączniku IV (barwniki dopuszczone, pozycja 119) CosIng łączy go z wpisem „naturalny uwodniony krzemian glinu” (CI 77004, barwa biała), zawierającym jako zanieczyszczenia m.in. węglany wapnia, magnezu lub żelaza, piasek kwarcowy i mikę. Wpis nie podaje maksymalnego stężenia ani warunków stosowania. Panel CIR w 2026 r. uznał bentonit za bezpieczny w obecnych zastosowaniach i stężeniach, z wyjątkiem produktów, które można przypadkowo wdychać: na ich ocenę brakuje danych. Typowych stężeń nie podajemy, bo nie znaleźliśmy ich w źródłach.

Jak zacząć

1. Maseczkę z bentonitem nakładaj na oczyszczoną skórę 1-2 razy w tygodniu (w badaniu: dwa razy w tygodniu przez 4 tygodnie).
2. Zmyj ją zgodnie z instrukcją i nałóż krem nawilżający.
3. Glinkę w proszku rozrabiaj ostrożnie, tak by nie wdychać pyłu, i chroń oczy.

Możliwe skutki uboczne

Na skórze bentonit może wywołać podrażnienie i świąd, czasem zaczerwienienie i obrzęk, a w oczach łagodne podrażnienie. Największym ryzykiem jest wdychanie pyłu: szkodliwość zależy od zawartości krystalicznej krzemionki (kwarcu), a w badaniach na zwierzętach glinki i krzemiany łatwo wywoływały zmiany toksyczne po wdychaniu. Przerwij stosowanie, jeśli pojawi się pieczenie, wysypka lub silne zaczerwienienie.

Ciąża i karmienie

Nie znaleźliśmy badań kosmetyków z bentonitem w ciąży. W przejrzanych źródłach nie znaleźliśmy przesłanek, by unikać maseczek z glinką, ale przy wątpliwościach zapytaj lekarza. Unikaj wdychania pyłu.

Najczęstsze pytania

Czy bentonit zmniejsza przetłuszczanie się skóry?

Wiąże tłuszcz, a maseczka z bentonitem i kaolinem zmniejszyła ilość sebum po 4 tygodniach. Badanie nie miało grupy kontrolnej i sfinansował je producent, więc dowody są słabe.

Czy bentonit pomaga na odparzenia pieluszkowe?

W jednym randomizowanym badaniu u 100 niemowląt w ciągu 3 dni zmiany ustąpiły całkowicie u 86% dzieci smarowanych kremem z bentonitem i u 52% smarowanych kremem z nagietkiem. Gdy zmiany się utrzymują, idź do pediatry.

Czym różni się bentonit od kaolinu w ocenie bezpieczeństwa?

Panel CIR w 2026 r. uznał kaolin za bezpieczny bez zastrzeżenia dotyczącego wdychania, a bentonit za bezpieczny z wyjątkiem produktów, które można przypadkowo wdychać, bo brakuje danych.

Co potwierdzają źródła

• Bentonit ma w CosIng funkcje pochłaniającą, wypełniającą, stabilizującą emulsję i regulującą lepkość; wpis IV/119 (CI 77004, naturalny uwodniony krzemian glinu) nie podaje maksymalnego stężenia ani warunków. S1
• Bentonit powstaje z popiołu wulkanicznego i składa się głównie z montmorylonitu, który pęcznieje i ma dużą zdolność wymiany kationów; może zawierać kwarc i inne zanieczyszczenia zależne od złoża. S4 S5
• Bentonit wiąże tłuszcze powierzchni skóry (używano go do pomiaru wydzielania sebum), a w laboratorium wiązał gronkowce bez własnego działania bakteriobójczego i przeciwzapalnego; w mysim modelu AZS żel z bentonitem dał tylko niewielki efekt. S9 S8 S5
• Maseczka z kaolinem, bentonitem i innymi składnikami, stosowana 2 razy w tygodniu przez 4 tygodnie u 75 dorosłych, zmniejszyła sebum i zmiany trądzikowe bez zmiany wielkości porów; badanie bez grupy kontrolnej, finansowane przez producenta. S7
• W randomizowanym badaniu u 100 niemowląt krem z bentonitem leczył pieluszkowe zapalenie skóry szybciej niż krem z nagietkiem (86% vs 52% wyleczonych w 3 dni). S6
• Panel CIR (2026) uznał bentonit za bezpieczny w obecnych zastosowaniach, z wyjątkiem produktów, które można przypadkowo wdychać (brak danych); kaolin uznano za bezpieczny bez tego zastrzeżenia. S3
• Glinki i krzemiany łatwo wywołują zmiany toksyczne po wdychaniu u zwierząt, a szkodliwość pyłu bentonitu zależy od krystalicznej krzemionki; na skórze możliwe podrażnienie, świąd, zaczerwienienie i obrzęk. S2 S4
• Większość danych o korzyściach bentonitu dla skóry pochodzi z badań in vitro, na zwierzętach i wstępnych prób klinicznych; potrzebne są większe badania randomizowane. S5

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: BENTONITE
2. S2Raport CIR · 2003Final report on the safety assessment of aluminum silicate, calcium silicate, magnesium aluminum silicate, magnesium silicate, magnesium trisilicate, sodium magnesium silicate, zirconium silicate, attapulgite, bentonite, Fuller's earth, hectorite, kaolin, lithium magnesium silicate, lithium magnesium sodium silicate, montmorillonite, pyrophyllite, and zeolite.
3. S3Raport CIR · 2026Amended Safety Assessment of Naturally-Sourced Clays as Used in Cosmetics.
4. S4Przegląd badań · 2024Bentonite in Korea: A Resource and Research Focus for Biomedical and Cosmetic Industries.
5. S5Przegląd badań · 2024The potential cutaneous benefits of bentonites and montmorillonites.
6. S6Badanie · 2015Comparing the effects of Bentonite & Calendula on the improvement of infantile diaper dermatitis: A randomized controlled trial.
7. S7Badanie · 2023Comprehensive assessment of the efficacy and safety of a clay mask in oily and acne skin.
8. S8Badanie · 2026Preventive effect of bentonite against pyoderma via direct binding capability of staphylococci.
9. S9Badanie · 1983Effect of oral 13-cis-retinoic acid at three dose levels on sustainable rates of sebum secretion and on acne.

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.