Ziemia okrzemkowa

Jak działa

Okrzemki budują pancerzyki z dwutlenku krzemu, które przez tysiące lat osadzały się na dnie jezior, rzek i mórz. Wydobyty osad składa się głównie z krzemionki bezpostaciowej (niekrystalicznej). Na rynku są trzy postaci: naturalna, kalcynowana i kalcynowana z topnikiem. Podgrzewanie przekształca część krzemionki bezpostaciowej w krystaliczny krystobalit, więc postaci kalcynowane mogą zawierać go dużo.

Cząstki krzemionki działają mechanicznie i fizycznie, a nie biologicznie. W CosIng ziemia okrzemkowa ma funkcje ścierną, przeciwzbrylającą, wypełniającą i zmętniającą, a panel CIR wymienia także funkcję chłonną. W praktyce proszek ściera martwy naskórek w peelingach mechanicznych albo jako składnik chłonny wiąże wodę i tłuszcz w produkcie, a jako środek zmętniający czyni produkt nieprzezroczystym. Badań klinicznych, które mierzyłyby wpływ ziemi okrzemkowej na skórę, np. na wydzielanie sebum czy wygląd porów, nie znaleźliśmy.

Najlepiej udokumentowane ryzyko dotyczy wdychania pyłu. U pracowników zakładów przetwarzających ziemię okrzemkową wieloletnie wdychanie krystalicznej krzemionki zwiększało ryzyko pylicy krzemowej i innych chorób płuc. W badaniu in vitro 19 próbek z całego świata toksyczność zależała jednak od złoża i obróbki, a sama zawartość krystalicznej krzemionki jej nie przesądzała. W kosmetykach w formie kremu czy pasty pył nie powstaje, dlatego ostrożności wymagają głównie produkty sypkie.

Dla kogo

• cera tłusta i mieszana jako składnik chłonny w maskach i peelingach (wpływu na wydzielanie sebum nie badano)
• osoby szukające peelingu mechanicznego z naturalnym materiałem ściernym
• nie dla skóry z ranami, aktywnym stanem zapalnym lub po zabiegach złuszczających

Stężenia

W CosIng ziemia okrzemkowa (Diatomaceous Earth) ma funkcje ścierną, przeciwzbrylającą, wypełniającą i zmętniającą; nie ma jej w załącznikach rozporządzenia 1223/2009, więc prawo UE nie określa limitu stężenia. Panel CIR w 2026 r. uznał ją za bezpieczną w kosmetykach w obecnych zastosowaniach i stężeniach. Typowych stężeń w gotowych produktach dostępne nam źródła nie podają.

Jak zacząć

1. Peeling z ziemią okrzemkową nakładaj na wilgotną skórę i masuj delikatnie, bez mocnego tarcia.
2. Omijaj okolice oczu i nie stosuj peelingu na skórę uszkodzoną ani podrażnioną.
3. Produktów sypkich nie rozpylaj przy twarzy i nie wdychaj pyłu.
4. Po peelingu nałóż krem nawilżający.

Możliwe skutki uboczne

Jako materiał ścierny może podrażnić skórę przy mocnym tarciu. EFSA, oceniając ziemię okrzemkową jako dodatek paszowy, uznała, że postać naturalna i kalcynowana z topnikiem nie podrażniają skóry, ale wszystkie postaci drażnią oczy i należy je traktować jako potencjalnie uczulające skórę i drogi oddechowe. Opisano pojedyncze przypadki ziarniniaków wokół pancerzyków okrzemek w jamie ustnej (po wycisku dentystycznym) i w tkance podskórnej (droga nieznana) oraz przypadki alergicznego kontaktowego zapalenia skóry przypisywanego okrzemkom.

Ciąża i karmienie

Nie znaleźliśmy badań nad kosmetykami z ziemią okrzemkową w ciąży. Panel CIR uznał ją za bezpieczną w kosmetykach; unikaj wdychania pyłu z produktów sypkich. Przyjmowanie doustne omów z lekarzem.

Najczęstsze pytania

Co to jest ziemia okrzemkowa?

To skała osadowa ze skamieniałych pancerzyków okrzemek, jednokomórkowych glonów, zbudowanych z krzemionki. Po wydobyciu i rozdrobnieniu tworzy drobny proszek, w większości z krzemionki bezpostaciowej, czyli niekrystalicznej. W składzie kosmetyków występuje jako Diatomaceous Earth i pełni funkcję materiału ściernego, wypełniacza, środka przeciwzbrylającego i zmętniającego.

Jakie właściwości ma ziemia okrzemkowa w kosmetykach?

Głównie techniczne: ściera martwy naskórek w peelingach, chłonie wodę i tłuszcz, wypełnia produkt i czyni go nieprzezroczystym. Takie funkcje podają unijna baza CosIng i amerykański panel CIR. Badań klinicznych, które potwierdzałyby, że ziemia okrzemkowa poprawia stan skóry, np. zmniejsza przetłuszczanie, nie znaleźliśmy.

Jak stosować ziemię okrzemkową na skórę?

Najlepiej w gotowym kosmetyku, np. peelingu lub masce. Nakładaj go na wilgotną skórę, masuj delikatnie, omijaj oczy i nie stosuj na rany ani podrażnienia. Przy produktach sypkich unikaj wdychania pyłu, bo długotrwałe wdychanie krzemionki krystalicznej szkodzi płucom, co udokumentowano u pracowników przemysłowych.

Czy ziemia okrzemkowa to to samo co krzemionka?

Nie do końca. Ziemia okrzemkowa składa się głównie z krzemionki bezpostaciowej, ale jest naturalną skałą z domieszkami innych minerałów. Po prażeniu część krzemionki przechodzi w krystaliczny krystobalit. W składzie kosmetyku ma osobną nazwę INCI, Diatomaceous Earth, inną niż krzemionka (Silica).

Czy kosmetyki z ziemią okrzemkową można stosować w ciąży?

Nie ma badań nad takimi kosmetykami w ciąży. Panel CIR uznał ziemię okrzemkową za bezpieczną w kosmetykach, a główne udokumentowane ryzyko to wdychanie pyłu, którego warto unikać zawsze. Przyjmowanie ziemi okrzemkowej doustnie w ciąży to inna sprawa i wymaga rozmowy z lekarzem.

Co potwierdzają źródła

• Ziemia okrzemkowa nie ma wpisu w załącznikach rozporządzenia 1223/2009; funkcje w CosIng: ścierna, przeciwzbrylająca, wypełniająca, zmętniająca. S1
• Panel CIR (2026) uznał ziemię okrzemkową za bezpieczną w kosmetykach w obecnych zastosowaniach i stężeniach; wymienia też funkcję chłonną. S2
• Ziemia okrzemkowa to głównie krzemionka bezpostaciowa ze skamieniałych pancerzyków okrzemek; występuje w postaci naturalnej, kalcynowanej i kalcynowanej z topnikiem. S3 S9
• Podgrzewanie przekształca krzemionkę bezpostaciową w krystaliczny krystobalit. S5 S7
• Wieloletnie wdychanie pyłu z krystaliczną krzemionką u pracowników przemysłu ziemi okrzemkowej zwiększa ryzyko pylicy krzemowej i chorób płuc. S6 S4
• Toksyczność próbek in vitro zależy od złoża i obróbki; sama zawartość krystalicznej krzemionki jej nie przesądza. S7
• Według EFSA postać naturalna i kalcynowana z topnikiem nie podrażniają skóry, ale wszystkie postaci drażnią oczy i należy je traktować jako potencjalnie uczulające. S3
• Opisano pojedyncze ziarniniaki wokół pancerzyków okrzemek (jama ustna po wycisku dentystycznym, tkanka podskórna) oraz przypadki alergicznego kontaktowego zapalenia skóry przypisywanego okrzemkom. S8 S9

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: DIATOMACEOUS EARTH
2. S2Raport CIR · 2026Safety Assessment of Diatomaceous Earth as Used in Cosmetics.
3. S3Inne źródło · 2025Safety and efficacy of a feed additive consisting of Kieselguhr (diatomaceous earth) for all animal species (Imerys France).
4. S4Przegląd badań · 2002Health hazards due to the inhalation of amorphous silica.
5. S5Badanie · 1997Lung cancer incidence among an Icelandic cohort exposed to diatomaceous earth and cristobalite.
6. S6Badanie · 2002Exposure to crystalline silica, silicosis, and lung disease other than cancer in diatomaceous earth industry workers: a quantitative risk assessment.
7. S7Badanie · 2015The global variability of diatomaceous earth toxicity: a physicochemical and in vitro investigation.
8. S8Badanie · 2021A case of oral foreign-body granuloma due to diatoms.
9. S9Badanie · 2021It's elemental! Siliceous diatom frustules producing sarcoid-like granulomas in the subcutis.

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 12 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.