Aminokwasy w kosmetykach

Aminokwasy w kosmetykach: co to jest i po co się je dodaje?

Aminokwasy dodaje się do kosmetyków przede wszystkim jako składniki kondycjonujące skórę i włosy, a część z nich także jako humektanty, czyli substancje wiążące wodę. Tak opisuje je panel ekspertów CIR w ocenie bezpieczeństwa alfa-aminokwasów z 2013 r. i baza CosIng: na przykład histydyna i kwas glutaminowy mają funkcję humektantu, a arginina, seryna i glicyna funkcję kondycjonowania skóry i włosów.

Organizm wbudowuje do białek 20 standardowych aminokwasów, w tym argininę, glicynę, serynę, histydynę i kwas glutaminowy. W kosmetykach spotyka się też związki pokrewne spoza tej dwudziestki: taurynę, PCA, czyli kwas piroglutaminowy, związek cyklu gamma-glutamylowego gromadzący się w warstwie rogowej, oraz karnozynę, dipeptyd beta-alanylo-L-histydynę.

Jak aminokwasy działają na skórę?

Aminokwasy nawilżają, bo są jednym z głównych składników naturalnego czynnika nawilżającego (NMF), czyli mieszaniny związków wiążących wodę w warstwie rogowej. NMF zawiera poza nimi m.in. mocznik, mleczany, PCA i elektrolity. Wolne aminokwasy powstają w naskórku z rozkładu filagryny, białka szczególnie bogatego w serynę i glicynę.

Z aminokwasów skóra wytwarza kolejne cząsteczki ochronne. Enzym arginaza przekształca argininę w mocznik, który nawilża powierzchnię skóry, a z histydyny powstaje kwas urokainowy, główna cząsteczka pochłaniająca UV w warstwie rogowej. Przy niedoborze filagryny tych cząsteczek jest mniej: w badaniu 24 zdrowych osób i 96 chorych na umiarkowane lub ciężkie atopowe zapalenie skóry poziom PCA i kwasu urokainowego był niższy u chorych i zależał od mutacji genu filagryny oraz nasilenia choroby.

Czy aminokwasy w kremie nawilżają skórę twarzy?

Aminokwasy w kremie mogą wspierać nawilżenie, ale dowody na działanie samych aminokwasów są słabe, bo badano głównie preparaty, w których są jednym z wielu składników. W tygodniowym badaniu 37 osób, które stosowały zestaw kosmetyków z zastrzeżoną mieszanką tauryny, argininy i glicyny na jednej połowie twarzy, zaczerwienienie i podrażnienie zmniejszyły się, a nawilżenie wzrosło w porównaniu z drugą, nieleczoną połową. Nie było kremu porównawczego bez aminokwasów, badanie prowadzili pracownicy firmy z branży kosmetycznej, a część wyników pochodzi z badań na hodowlach komórek.

Mocniejsze dowody dotyczą połączeń z mocznikiem. W 8-miesięcznym badaniu 50 osób z cukrzycą typu 2 i bardzo suchą skórą stóp krem z mocznikiem, argininą i karnozyną nawilżał lepiej niż krem z gliceryną, a wynik w skali suchości zmniejszył się o 91%. Nie da się jednak oddzielić w nim działania aminokwasów od działania mocznika. Starszy przegląd podaje, że kremy z co najmniej 2% mieszaniny PCA i PCA sodu poprawiają suchą skórę.

Arginina, glicyna, tauryna i karnozyna: co wiadomo o każdej?

Z tej grupy najwięcej danych z badań na ludziach dotyczy argininy, choć głównie past do zębów i kremu z mocznikiem; dla glicyny i tauryny wiedza pochodzi głównie z laboratorium.

• Arginina: w CosIng składnik antystatyczny i kondycjonujący skórę oraz włosy. W skórze jest źródłem mocznika. W pastach do zębów zmniejsza nadwrażliwość zębiny lepiej niż pasty placebo według metaanalizy 14 badań z 2013 r., przy umiarkowanej jakości dowodów.
• Glicyna: w CosIng składnik antystatyczny, buforujący i kondycjonujący. Co trzeci aminokwas w łańcuchu kolagenu to glicyna. W antyperspirantach występuje w kompleksach chlorowodorotlenku glinu i cyrkonu z glicyną. Badań klinicznych samej glicyny na skórze nie znaleźliśmy.
• Tauryna: w CosIng ma wyłącznie funkcję buforującą. Komórki naskórka gromadzą ją jako osmolit, czyli substancję chroniącą je przed odwodnieniem: przesuszenie skóry zwiększało jej ilość w komórkach, a w hodowlach chroniła je przed obumieraniem po stresie osmotycznym i UV. W skórze starszej i uszkodzonej przez słońce jest mniej transportera tauryny. To dane z badań eksperymentalnych; badań kremów z samą tauryną na ludziach nie znaleźliśmy.
• Karnozyna: w CosIng składnik kondycjonujący skórę. W badaniu z grupą placebo (124 osoby ze skórą wrażliwą) krem z 1% połączenia karnozyny z wyciągiem z różeńca górskiego stosowany przez 28 dni zmniejszał utratę wody i dyskomfort skóry; działania samej karnozyny nie oceniano.
• PCA sodu: składnik NMF i humektant, opisany szerzej w poradniku o humektantach.

Aminokwasy, peptydy i kolagen: czym się różnią?

Aminokwasy to pojedyncze cegiełki, peptydy to krótkie łańcuchy kilku aminokwasów, a białka, takie jak kolagen, to bardzo długie łańcuchy; wielkość cząsteczki wpływa na to, czy składnik przenika przez warstwę rogową. Karnozyna to dipeptyd, czyli peptyd złożony z dwóch aminokwasów. Kolagen to najobficiej występujące białko u zwierząt; jego potrójna helisa wymaga, by co trzecim aminokwasem była glicyna.

Według DermNet duże cząsteczki, takie jak kolagen i peptydy, nie przenikają przez warstwę rogową, a reklamy składników przeciwstarzeniowych mogą wprowadzać w błąd. Kolagen z kremu zostaje więc na powierzchni skóry i nie zastępuje kolagenu w skórze właściwej. Wolne aminokwasy są znacznie mniejsze, ale badań ich przenikania z kosmetyków nie znaleźliśmy.

Czy aminokwasy w kosmetykach są bezpieczne?

Aminokwasy w kosmetykach są uznawane za bezpieczne: panel ekspertów CIR stwierdził w 2013 r., że alfa-aminokwasy są bezpieczne w stosowanych stężeniach, opierając się głównie na danych o podrażnieniu i uczuleniu skóry. Tauryna i karnozyna nie są alfa-aminokwasami, więc ta ocena ich nie obejmuje. Arginina, glicyna, tauryna, karnozyna i PCA sodu nie mają limitów w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego UE. Dla PCA i jej soli CIR zaleca, by nie stosować ich w produktach, w których mogą powstawać N-nitrozoaminy.

Wpisy w załącznikach dotyczą nie samych aminokwasów, lecz związków z glicyną. W antyperspirantach kompleksy chlorowodorotlenku glinu i cyrkonu, także z glicyną, mogą stanowić do 20% produktu w przeliczeniu na bezwodną sól (5,4% w przeliczeniu na cyrkon), nie wolno ich stosować w aerozolach, a na opakowaniu musi być ostrzeżenie, by nie stosować ich na podrażnioną lub uszkodzoną skórę (załącznik III, poz. 50). Te same warunki obejmują kompleksy bez glicyny, więc ograniczenie nie wynika z obecności aminokwasu. Z kolei pochodna glicyny, hydroksymetyloglicynian sodu (Sodium Hydroxymethylglycinate), to konserwant uwalniający formaldehyd, dopuszczony w załączniku V (poz. 51) do 0,5%.

Aminokwasy i pokrewne związki w kosmetykach

Jak rozpoznać w składzie INCI

Nazwy INCI: Arginine, Glycine, Taurine, Serine, Alanine, Proline, Histidine, Lysine, Threonine, Glutamic Acid, Aspartic Acid, Sodium PCA, PCA, Arginine PCA, Carnosine. Mieszanki aminokwasów bywają też podawane razem z mocznikiem i mleczanem sodu jako kompleksy NMF.

Najczęstsze pytania

Co dają aminokwasy w kosmetykach na twarz?

Aminokwasy w kosmetykach na twarz działają głównie nawilżająco i kondycjonująco, bo są jednym z głównych składników naturalnego czynnika nawilżającego skóry (NMF). W kremach bywają łączone z mocznikiem, PCA sodu i mleczanami. Badania samych aminokwasów są nieliczne: w jednym badaniu 37 osób zestaw z mieszanką aminokwasów zmniejszał zaczerwienienie i zwiększał nawilżenie, ale była to zastrzeżona formuła, porównywana tylko z nieleczoną połową twarzy.

Czy aminokwasy nawilżają skórę?

Tak, aminokwasy wiążą wodę w warstwie rogowej, bo wraz z mocznikiem, PCA i mleczanami tworzą naturalny czynnik nawilżający (NMF). U chorych na umiarkowane lub ciężkie atopowe zapalenie skóry poziom składników NMF jest niższy. Kremy z aminokwasami badano jednak głównie w połączeniach, np. krem z mocznikiem, argininą i karnozyną nawilżał suchą skórę stóp lepiej niż krem z gliceryną.

Czym różnią się aminokwasy od peptydów?

Aminokwasy to pojedyncze cząsteczki, a peptydy to krótkie łańcuchy złożone z kilku aminokwasów. Karnozyna to dipeptyd z dwóch aminokwasów, a kolagen to bardzo długie białko, w którym co trzecim aminokwasem jest glicyna. Im większa cząsteczka, tym trudniej przenika przez warstwę rogową; według DermNet kolagen i duże peptydy jej nie pokonują.

Czy tauryna w kremie działa na skórę?

Nie wiadomo, bo badań kremów z samą tauryną na ludziach nie znaleźliśmy; była tylko jednym ze składników mieszanki w jednym badaniu. W badaniach eksperymentalnych komórki naskórka gromadziły taurynę, gdy skóra była przesuszona, a tauryna chroniła je przed obumieraniem po stresie osmotycznym i promieniowaniu UV. W skórze starszej i uszkodzonej przez słońce jest mniej transportera tauryny. W bazie CosIng tauryna ma tylko funkcję buforującą.

Czy aminokwasy w kosmetykach są bezpieczne?

Tak, panel ekspertów CIR uznał w 2013 r. alfa-aminokwasy za bezpieczne w kosmetykach w stosowanych stężeniach, a ocenę oparł głównie na danych o podrażnieniu i uczuleniu. Arginina, glicyna, tauryna, karnozyna i PCA sodu nie mają w UE limitów stężenia. Wpisy w załącznikach dotyczą związków z glicyną: kompleksów glinu i cyrkonu w antyperspirantach oraz konserwantu hydroksymetyloglicynianu sodu.

Co potwierdzają źródła

• Alfa-aminokwasy działają w kosmetykach głównie jako składniki kondycjonujące skórę i włosy i są bezpieczne w stosowanych stężeniach (CIR 2013). S9 S1 S2 S6 S7
• Wolne aminokwasy są jednym z głównych składników NMF; powstają z rozkładu filagryny bogatej w serynę i glicynę; NMF zawiera też mocznik, mleczany, PCA i elektrolity. S11 S10 S13
• Arginaza przekształca argininę w mocznik nawilżający skórę, histydyna jest źródłem kwasu urokainowego pochłaniającego UV, PCA jest związkiem cyklu gamma-glutamylowego; poziom PCA i kwasu urokainowego jest niższy w umiarkowanym i ciężkim AZS i zależy od mutacji filagryny oraz nasilenia choroby. S10 S12
• Zestaw z mieszanką tauryny, argininy i glicyny zmniejszał zaczerwienienie i zwiększał nawilżenie w porównaniu z nieleczoną połową twarzy (37 osób, 7 dni, autorzy z firmy kosmetycznej); krem z mocznikiem, argininą i karnozyną nawilżał lepiej niż krem glicerynowy (50 osób, 8 miesięcy, -91% w skali suchości); kremy z co najmniej 2% PCA i PCA sodu poprawiały suchą skórę. S13 S14 S15
• Tauryna jest osmolitem naskórka: gromadzi się przy przesuszeniu i chroni keratynocyty przed apoptozą; transporter tauryny jest zmniejszony w skórze fotostarzonej. S17 S18 S19 S3
• Krem z 1% kompleksu karnozyny i różeńca zmniejszał utratę wody i dyskomfort skóry wrażliwej w badaniu z grupą placebo (124 osoby, 28 dni); pasty z argininą zmniejszają nadwrażliwość zębiny. S20 S4 S16 S24
• Co trzeci aminokwas kolagenu to glicyna; kolagen i duże peptydy nie przenikają przez warstwę rogową. S21 S22
• Kompleksy glinu i cyrkonu z glicyną w antyperspirantach: do 20% (5,4% Zr), bez aerozoli, ostrzeżenie o skórze podrażnionej (zał. III, poz. 50); PCA nie w produktach tworzących N-nitrozoaminy; hydroksymetyloglicynian sodu w zał. V, poz. 51 do 0,5%; brak limitów dla argininy, glicyny, tauryny, karnozyny i PCA sodu. S8 S23 S25 S1 S2 S3 S4 S5

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: ARGININE
2. S2Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: GLYCINE
3. S3Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: TAURINE
4. S4Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CARNOSINE
5. S5Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SODIUM PCA
6. S6Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: HISTIDINE
7. S7Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: GLUTAMIC ACID
8. S8Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Aluminium zirconium chloride hydroxide complexes and the aluminium zirconium chloride hydroxide glycine complexes (załącznik III, poz. 50)
9. S9Raport CIR · 2013Safety assessment of α-amino acids as used in cosmetics.
10. S10Przegląd badań · 2025Amino Acid Metabolism of the Skin: Control by Specific Enzymes and Contribution to Protective Functions.
11. S11Przegląd badań · 2024Going Beyond Ceramides in Moisturizers: The Role of Natural Moisturizing Factors.
12. S12Badanie · 2011Levels of filaggrin degradation products are influenced by both filaggrin genotype and atopic dermatitis severity.
13. S13Badanie · 2022Amino acid complex (AAComplex) benefits in cosmetic products: In vitro and in vivo clinical studies.
14. S14Badanie · 2015Use of a urea, arginine and carnosine cream versus a standard emollient glycerol cream for treatment of severe xerosis of the feet in patients with type 2 diabetes: a randomized, 8 month, assessor-blinded, controlled trial.
15. S15Przegląd badań · 1981Pyrrolidone carboxylic acid and the skin.
16. S16Przegląd badań · 2013Arginine-containing toothpastes for dentin hypersensitivity: systematic review and meta-analysis.
17. S17Badanie · 2003Role of taurine accumulation in keratinocyte hydration.
18. S18Badanie · 2020Osmolyte transporter expression is reduced in photoaged human skin: Implications for skin hydration in aging.
19. S19Badanie · 2004The osmolyte strategy of normal human keratinocytes in maintaining cell homeostasis.
20. S20Badanie · 2008Neuroimmunomodulatory compound for sensitive skin care: in vitro and clinical assessment.
21. S21Przegląd badań · 2009Collagen structure and stability.
22. S22DermNet · 2022DermNet: Emollients and moisturisers
23. S23Raport CIR · 2019Safety Assessment of PCA (2-Pyrrolidone-5-Carboxylic Acid) and Its Salts as Used in Cosmetics.
24. S24Przegląd badań · 1998Carnosine, a protective, anti-ageing peptide?
25. S25Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Sodium hydroxymethylamino acetate (SODIUM HYDROXYMETHYLGLYCINATE), załącznik V, poz. 51