PCA sodu
INCI: Sodium PCA · inaczej: sól sodowa kwasu pirolidonokarboksylowego, piroglutaminian sodu, NaPCA
PCA sodu to sól sodowa kwasu pirolidonokarboksylowego (PCA), jednej z substancji, z których skóra sama buduje naturalny czynnik nawilżający, tzw. NMF. W kosmetykach pełni rolę humektantu: przyciąga i zatrzymuje wodę w warstwie rogowej. Zwykle jest jednym z kilku składników nawilżających w tonikach, serum i kremach, a nie samodzielną gwiazdą formuły.
Jak działa
PCA powstaje w warstwie rogowej z rozkładu filagryny, białka, które w dojrzewających komórkach naskórka rozpada się na wolne aminokwasy i ich pochodne, w tym PCA i kwas urokanowy. Razem z mleczanem, mocznikiem i solami mineralnymi tworzą one NMF, mieszaninę substancji wiążących wodę, która odpowiada za elastyczność warstwy rogowej i prawidłowe złuszczanie. U osób z mutacjami genu filagryny i z umiarkowanym lub ciężkim atopowym zapaleniem skóry (AZS) poziom PCA w naskórku jest wyraźnie niższy, a obniżony bywa też w łagodnym AZS.
Najmocniejsze dane o samym PCA sodu są stare. W przeglądzie z 1981 r. autorzy podsumowali osiem lat badań własnego laboratorium nad kremami i emulsjami z PCA: preparaty z co najmniej 2% mieszaniny PCA i PCA sodu poprawiały stan suchej skóry, ale tylko w dobrze dobranym podłożu, bo same roztwory wodne nie działały. Nowsze prace są ostrożniejsze. U dorosłych z łagodnym AZS sprawdzano miejscowo składniki NMF, których brakowało w ich naskórku, i wyraźnie zwiększył nawilżenie tylko mleczan potasu. Badania laboratoryjne na wyizolowanej warstwie rogowej dają niejednoznaczny obraz: w jednym PCA, w przeciwieństwie do mocznika i gliceryny, nie zmieniał ruchliwości lipidów i białek, a w nowszym, po wypłukaniu NMF, przywracał ją podobnie jak mocznik i mleczan potasu. Najrozsądniej traktować PCA sodu jako element kompozycji nawilżającej, a nie składnik o samodzielnie udowodnionym działaniu.
Dla kogo
- cera sucha i odwodniona
- cera tłusta i mieszana, która potrzebuje nawilżenia bez tłustej warstwy
- skóra ze skłonnością do AZS, jako składnik emolientów dobranych z lekarzem
- włosy: w odżywkach, bo CosIng opisuje go także jako składnik antystatyczny i kondycjonujący włosy
Stężenia
W przeglądzie z 1981 r. poprawę suchej skóry dawały preparaty z co najmniej 2% mieszaniny PCA i PCA sodu w odpowiednim podłożu. Nowszych badań porównujących różne stężenia nie znaleźliśmy, a producenci rzadko podają zawartość. Panel ekspertów CIR uznał PCA i jej sole za bezpieczne w stężeniach obecnie stosowanych w kosmetykach, z zastrzeżeniem, że nie powinny trafiać do produktów, w których mogą powstawać związki N-nitrozowe.
Jak zacząć
- Szukaj PCA sodu w produktach nawilżających; najlepiej, gdy towarzyszą mu inne humektanty, np. gliceryna lub mocznik, i składniki bariery, np. ceramidy.
- Nakładaj kosmetyk na oczyszczoną, lekko wilgotną skórę, a przy suchej cerze przykryj go kremem, który ogranicza odparowanie wody.
- Jeśli mimo regularnej pielęgnacji skóra pozostaje sucha, szorstka i swędzi, nie zwiększaj liczby produktów, tylko skonsultuj się z dermatologiem.
Możliwe skutki uboczne
Dane o drażnieniu są skąpe, ale wskazują na niewielki potencjał drażniący. W małym badaniu z 1989 r. roztwory od 6,25 do 50% nałożone 13 zdrowym osobom wywołały reakcję tylko na skórze pleców u 3 osób, a na czole, policzku i szyi nie dały zaczerwienienia ani wzrostu przepływu krwi. Jeśli po nałożeniu kosmetyku pojawia się pieczenie, zaczerwienienie lub wysypka, które nie mijają, odstaw produkt.
Ciąża i karmienie
Nie ma badań poświęconych stosowaniu PCA sodu w ciąży i podczas karmienia. PCA jest naturalnym składnikiem warstwy rogowej, a panel CIR uznał PCA i jej sole za bezpieczne w kosmetykach w obecnych warunkach stosowania. Jeśli masz wątpliwości co do konkretnego produktu, zapytaj lekarza prowadzącego.
Najczęstsze pytania
Czym PCA sodu różni się od cynku PCA?
To sole tego samego kwasu PCA. PCA sodu stosuje się jako humektant, a w cynku PCA chodzi przede wszystkim o cynk; opisujemy go w osobnym haśle.
Czy PCA sodu zapycha pory?
Nie znaleźliśmy danych, które by na to wskazywały. To sól rozpuszczalna w wodzie, która nie zostawia tłustej warstwy.
Czy PCA sodu wystarczy przy AZS?
Nie. U osób z AZS poziom PCA w naskórku bywa obniżony, ale kosmetyk nawilżający tylko wspiera leczenie. Emolienty i leki dobiera lekarz.
Rola PCA w naturalnym czynniku nawilżającym jest dobrze opisana. Dowody na skuteczność samego PCA sodu w kosmetyku pochodzą jednak głównie z przeglądu z 1981 r., a nowsze badania nie potwierdziły wyraźnego efektu samego PCA. Większość współczesnych prac dotyczy kremów z wieloma składnikami naraz, więc nie da się z nich wyodrębnić udziału PCA sodu.
Co potwierdzają źródła
- PCA powstaje w warstwie rogowej z rozkładu filagryny i należy do głównych składników NMF, obok aminokwasów, mleczanu, mocznika i soli. S3 S4
- Poziom PCA w naskórku jest obniżony przy mutacjach filagryny i w AZS, także łagodnym. S4 S5
- Preparaty z co najmniej 2% PCA i PCA sodu poprawiały stan suchej skóry tylko w odpowiednim podłożu; roztwory wodne nie działały. S7
- U dorosłych z łagodnym AZS spośród miejscowo nałożonych składników NMF wyraźnie zwiększył nawilżenie tylko mleczan potasu. S5
- Wyniki laboratoryjne dla PCA są niejednoznaczne: bez wpływu na ruchliwość składników warstwy rogowej w jednym badaniu, przywrócenie jej po wypłukaniu NMF w nowszym. S6 S9
- Roztwory 6,25-50% PCA sodu wywołały reakcję tylko na plecach u 3 z 13 osób, bez reakcji na twarzy i szyi. S8
- Panel CIR uznał PCA i jej sole za bezpieczne w obecnych warunkach stosowania, z wyłączeniem produktów, w których mogą powstawać związki N-nitrozowe. S2
- W CosIng PCA sodu ma funkcje humektantu, antystatyczną oraz kondycjonującą skórę i włosy. S1
Źródła
- S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SODIUM PCA
- S2Raport CIR · 2019Safety Assessment of PCA (2-Pyrrolidone-5-Carboxylic Acid) and Its Salts as Used in Cosmetics
- S3Przegląd badań · 2024Going Beyond Ceramides in Moisturizers: The Role of Natural Moisturizing Factors
- S4Badanie · 2011Levels of filaggrin degradation products are influenced by both filaggrin genotype and atopic dermatitis severity
- S5Badanie · 2012Decreased lactate and potassium levels in natural moisturizing factor from the stratum corneum of mild atopic dermatitis patients are involved with the reduced hydration state
- S6Badanie · 2014Stratum corneum molecular mobility in the presence of natural moisturizers
- S7Przegląd badań · 1981Pyrrolidone carboxylic acid and the skin
- S8Badanie · 1989Immediate contact reactions to benzoic acid and the sodium salt of pyrrolidone carboxylic acid. Comparison of various skin sites
- S9Badanie · 2021Extraction of natural moisturizing factor from the stratum corneum and its implication on skin molecular mobility
Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.
„PCA sodu to syntetyczny dodatek obcy dla skóry.”
PCA jest jednym z głównych składników naturalnego czynnika nawilżającego, który powstaje w naskórku z rozkładu filagryny. W kosmetyku występuje w postaci soli sodowej.
„Skoro PCA jest w skórze, krem z PCA sodu odbuduje NMF i zlikwiduje suchość.”
Dowody na działanie samego PCA sodu są skromne, a w badaniu u osób z łagodnym AZS wyraźnie nawilżył tylko jeden z badanych składników NMF, mleczan potasu. PCA sodu pomaga jako część dobrze skomponowanego kremu, a uporczywa suchość wymaga diagnozy.
Podobne składniki
Informacje ogólne na podstawie literatury dermatologicznej i kosmetologicznej, nie porada medyczna. Przy chorobach skóry, w ciąży i przy przyjmowaniu leków skonsultuj pielęgnację z lekarzem.