Silikony w kosmetykach: nazwy, działanie i czy szkodzą

Co to są silikony w kosmetykach?

Silikony, czyli siloksany, to syntetyczne związki zbudowane z powtarzających się wiązań krzem-tlen (-Si-O-), do których przyłączone są grupy organiczne, najczęściej metylowe. Mogą tworzyć łańcuchy proste (dimetykon, czyli polidimetylosiloksan), pierścienie (np. cyklopentasiloksan) lub struktury przestrzenne (silseskwioksany). Według przeglądu z 2023 r. są jednym z kluczowych składników kremów nawilżających, filtrów przeciwsłonecznych, kosmetyków kolorowych i szamponów, a najstarszym i najczęściej stosowanym silikonem jest dimetykon.

W kosmetykach silikony pełnią głównie funkcje pielęgnacyjne i technologiczne. W bazie CosIng dimetykon ma funkcje zmiękczającą (emolient), kondycjonującą i ochronną dla skóry oraz przeciwpieniącą, a panel CIR podaje, że dimetykony i metykony stosuje się w stężeniach do 15%. Według przeglądu z 2023 r. silikony ułatwiają rozprowadzanie pigmentów w makijażu, zmniejszają tłustość kremów z filtrem UV, a emulgatory silikonowe poprawiają ich wodoodporność; w antyperspirantach ułatwiają aplikację i zmniejszają lepkość chlorohydratu glinu.

Silikony w kosmetykach: nazwy w składzie

Silikony najłatwiej rozpoznać w składzie INCI po końcówkach „-methicone” i „-siloxane” oraz po słowach „silsesquioxane” i „Polysilicone”; w bazie CosIng jest blisko 700 aktywnych nazw INCI z tymi członami. Najczęściej spotykane to Dimethicone, Dimethiconol, Amodimethicone, Phenyl Trimethicone, Cyclopentasiloxane, Cyclohexasiloxane i Dimethicone Crosspolymer, a także silikony z łańcuchami polieterowymi, np. PEG-10 Dimethicone.

Przegląd z 2025 r. dzieli silikony stosowane we włosach według rozpuszczalności i lotności. Nierozpuszczalne w wodzie, np. dimetykon i amodimetykon, tworzą trwały film kondycjonujący, ale mogą się odkładać; rozpuszczalne w wodzie, np. kopoliole dimetykonu, czyli silikony polieterowe, łatwiej się spłukują; lotne, np. cyklopentasiloksan, odparowują i nie zostawiają osadu. Według SCCS cyklopentasiloksan (D5) odparowuje ze skóry i włosów w ciągu 4-12 godzin od nałożenia.

Szkodliwe silikony w kosmetykach: które budzą zastrzeżenia?

Silikony stosowane w kosmetykach są uznawane za bezpieczne dla zdrowia, a zastrzeżenia dotyczą głównie cyklicznego D4 i, w mniejszym stopniu, D5 w aerozolach. Panel CIR ustalił w 2003 r., że dimetykon nie wchłania się przez skórę ani z przewodu pokarmowego, w większości badań na królikach był minimalnie drażniący, a w teście na 83 ochotnikach w stężeniu 5% nie uczulał; nie był też genotoksyczny, a w badaniach na myszach nie był rakotwórczy. W ocenie z 2011 r. ten sam panel uznał cykliczne siloksany (D4-D7 i cyklometykon) za bezpieczne w obecnych praktykach stosowania: wchłaniają się minimalnie, a dostępne dane nie wskazują na potencjał drażniący ani uczulający.

Wyjątkiem jest oktametylocyklotetrasiloksan (D4, w składzie Cyclotetrasiloxane). Jest sklasyfikowany jako działający szkodliwie na rozrodczość i od 2019 r. figuruje w załączniku II, czyli wykazie substancji zakazanych w kosmetykach (poz. 1388, rozporządzenie 2019/831). Według CosIng zakaz obejmuje też cyklometykon (Cyclomethicone), jeśli zawiera D4. SCCS w opinii przyjętej w 2015 r. (wersja końcowa 2016 r.) uznał D5 za bezpieczny w kosmetykach w zgłoszonych stężeniach z wyjątkiem aerozoli do stylizacji włosów i filtrów UV w sprayu, bo przy wdychaniu stężenie D5 w powietrzu mogłoby przekroczyć wartość uznaną za bezpieczną; zalecił też, by zanieczyszczenie D4 w D5 było jak najmniejsze. Ta opinia nie obejmowała produktów do higieny jamy ustnej ani wpływu D5 na środowisko.

Czy silikony są zakazane w UE?

Nie, silikony jako grupa nie są w UE zakazane: dimetykon i inne silikony liniowe nie mają w CosIng wpisu w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, a z powodów zdrowotnych zakazany w kosmetykach jest tylko D4 (załącznik II, poz. 1388). Trzy silikony cykliczne, D4, D5 (Cyclopentasiloxane) i D6 (Cyclohexasiloxane), ogranicza dodatkowo rozporządzenie REACH o chemikaliach (załącznik XVII, poz. 70). To przepis środowiskowy, nie kosmetyczny: komitet państw członkowskich przy ECHA uznał 13 czerwca 2018 r. D4, D5 i D6 za substancje wzbudzające szczególnie duże obawy, bardzo trwałe i wykazujące bardzo dużą zdolność do bioakumulacji (vPvB), a D4 także za trwały, bioakumulujący się i toksyczny (PBT). Komitet RAC uznał, że głównym źródłem uwalniania tych substancji do środowiska są różne zastosowania w kosmetykach.

Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/1328 zakazuje wprowadzania do obrotu D4, D5 i D6 jako takich, jako składników innych substancji i w mieszaninach w stężeniu równym 0,1% wagowo lub wyższym. W kosmetykach spłukiwanych wodą to ograniczenie dla D4 i D5 obowiązuje od 31 stycznia 2020 r. (wprowadziło je wcześniejsze rozporządzenie 2018/35). Dla wszystkich pozostałych kosmetyków, czyli D4 i D5 w produktach niespłukiwanych, np. kremach, podkładach i antyperspirantach, oraz D6 we wszystkich kosmetykach, ograniczenie zacznie obowiązywać po 6 czerwca 2027 r. Nie wynika ono z oceny bezpieczeństwa dla skóry, tylko z ryzyka uwalniania tych substancji do wód i powietrza.

Silikony w kosmetykach do twarzy: czy zapychają pory?

Dostępne źródła nie wskazują, by silikony w kremach do twarzy zapychały pory. Popularne silikony nie tworzą szczelnej warstwy: w badaniu na 26 ochotniczkach trzy typowe silikony po 15 minutach obniżały przeznaskórkową utratę wody (TEWL), ale wynik nie różnił się istotnie od skóry nieposmarowanej, podczas gdy wazelina tworzyła warstwę okluzyjną i nawilżała skórę przez ponad 4 godziny. Same silikony nie nawilżały, natomiast kremy z 10% silikonu nawilżały skórę bez wpływu na TEWL.

Przegląd z 2023 r. opisuje dimetykon jako niekomedogenny i hipoalergiczny składnik, który dobrze sprawdza się w lekach i kosmetykach dla cery trądzikowej, bo nawilża bez tłustego połysku. W analizie 52 kremów nawilżających dla cery trądzikowej ponad połowa zawierała dimetykon, glicerynę lub oba te składniki. W przejrzanych źródłach nie znaleźliśmy badań klinicznych komedogenności silikonów, więc ta ocena opiera się na przeglądach.

Czy silikony szkodzą włosom?

Silikony zwykle nie szkodzą włosom, tylko je chronią, ale nierozpuszczalne w wodzie silikony mogą się na nich odkładać przy długim stosowaniu. Według przeglądu z 2025 r. tworzą na łodydze włosa film, który zmniejsza tarcie przy czesaniu i układaniu na gorąco, ogranicza utratę wilgoci, nadaje połysk i zmniejsza puszenie się; u włosów rozjaśnianych i farbowanych zmniejszają łamliwość. Amodimetykon, silikon z grupami aminowymi, dzięki oddziaływaniom elektrostatycznym wiąże się wybiórczo z najbardziej uszkodzonymi fragmentami włosa.

Osad tworzą głównie silikony nierozpuszczalne w wodzie, np. dimetykon, zwłaszcza na włosach cienkich i przetłuszczających się. Usuwają go szampony oczyszczające z silniejszymi detergentami, ale zbyt częste ich używanie może przesuszać włosy i uszkadzać łuskę. Autorzy przeglądu radzą przeplatać produkty z silikonami i bez nich, a do cienkich włosów wybierać silikony lotne lub rozpuszczalne w wodzie, które nie obciążają.

Najczęstsze silikony w kosmetykach: rodzaje i status w UE (wg CosIng, rozporządzenia kosmetycznego i rozporządzenia REACH 2024/1328)

Jak rozpoznać w składzie INCI

Silikony w składzie INCI rozpoznasz po końcówkach -methicone (Dimethicone, Amodimethicone, Phenyl Trimethicone, Caprylyl Methicone, Cetyl Dimethicone, Stearyl Dimethicone), -conol (Dimethiconol) i -siloxane (Cyclopentasiloxane, Cyclohexasiloxane, Disiloxane, Trisiloxane) oraz po nazwach Dimethicone Crosspolymer, Dimethicone/Vinyl Dimethicone Crosspolymer, Trimethylsiloxysilicate, Polysilicone-11 i silsesquioxane. Silikony polieterowe mają w nazwie PEG lub PPG, np. PEG-10 Dimethicone, PEG-12 Dimethicone, Bis-PEG/PPG-14/14 Dimethicone. Szkielet siloksanowy mają też filtry UV Drometrizole Trisiloxane i Polysilicone-15. Zakazany w UE: Cyclotetrasiloxane (D4).

Najczęstsze pytania

Jakie są nazwy silikonów w kosmetykach?

Silikony w składzie INCI mają najczęściej końcówki -methicone lub -siloxane, np. Dimethicone, Amodimethicone, Phenyl Trimethicone, Cyclopentasiloxane czy Cyclohexasiloxane. Do silikonów należą też Dimethiconol, Dimethicone Crosspolymer, Trimethylsiloxysilicate, Polysilicone-11 i związki z członem silsesquioxane. Nazwy z PEG lub PPG, np. PEG-10 Dimethicone, oznaczają silikony polieterowe, które łatwiej się spłukują.

Które silikony w kosmetykach są szkodliwe?

Za szkodliwy dla zdrowia uznano w UE tylko cykliczny D4 (Cyclotetrasiloxane): jest sklasyfikowany jako działający szkodliwie na rozrodczość i od 2019 r. zakazany w kosmetykach (załącznik II, poz. 1388). D5 jest bezpieczny dla zdrowia według SCCS i CIR, z wyjątkiem aerozoli do stylizacji włosów i filtrów w sprayu według SCCS, a D6 według CIR. Oba są jednak trwałe w środowisku, dlatego ogranicza je środowiskowe rozporządzenie REACH.

Czy silikony w kosmetykach do twarzy zapychają pory?

Według dostępnych źródeł raczej nie: typowe silikony nie tworzą szczelnej warstwy, a w badaniu na 26 osobach utrata wody przez naskórek po ich nałożeniu nie różniła się istotnie od skóry nieposmarowanej. Przeglądy dermatologiczne opisują dimetykon jako niekomedogenny i polecają go w kremach dla cery trądzikowej. Badań klinicznych komedogenności silikonów nie znaleźliśmy, więc przy skłonności do zaskórników obserwuj reakcję skóry.

Czy silikony będą zakazane w kosmetykach od 2027 roku?

Nie wszystkie. Po 6 czerwca 2027 r. nie będzie można wprowadzać do obrotu kosmetyków niespłukiwanych zawierających 0,1% lub więcej cyklicznych silikonów D4, D5 lub D6 ani kosmetyków spłukiwanych z D6; D4 i D5 w produktach spłukiwanych są ograniczone od 2020 r. Podstawą jest rozporządzenie REACH 2024/1328, czyli przepis środowiskowy, nie kosmetyczny. Dimetykonu i innych silikonów liniowych to ograniczenie nie dotyczy.

Czy silikony szkodzą włosom?

Zwykle nie: według przeglądu z 2025 r. silikony chronią włosy, bo tworzą film, który zmniejsza tarcie przy czesaniu i układaniu na gorąco, ogranicza puszenie i nadaje połysk, a u włosów rozjaśnianych zmniejsza łamliwość. Nierozpuszczalne w wodzie silikony, np. dimetykon, mogą się jednak odkładać, zwłaszcza na włosach cienkich i przetłuszczających się, dlatego warto przeplatać produkty z silikonami i bez nich.

Jak zmyć silikony z włosów?

Silikony nierozpuszczalne w wodzie usuwa szampon oczyszczający z silniejszymi detergentami, np. z siarczanami, używany od czasu do czasu. Według przeglądu z 2025 r. zbyt częste oczyszczanie może przesuszać włosy i uszkadzać ich łuskę, więc lepiej stosować je okresowo. Silikony lotne, np. cyklopentasiloksan, same odparowują, a silikony polieterowe łatwo się spłukują.

Co potwierdzają źródła

• Silikony to związki z wiązaniem -Si-O- i grupami organicznymi; struktury liniowe, cykliczne i przestrzenne; obecne w kremach, filtrach, kosmetykach kolorowych i szamponach; dimetykon najstarszy i najczęściej stosowany; w antyperspirantach, makijażu i filtrach poprawiają aplikację, zmniejszają tłustość i zwiększają wodoodporność. S16
• Dimetykon ma w CosIng funkcje emolientu, kondycjonującą, ochronną i przeciwpieniącą; dimetykony stosuje się do 15%; nie wchłania się przez skórę ani z przewodu pokarmowego; minimalnie drażniący; 5% nie uczulał 83 ochotników; niegenotoksyczny, nierakotwórczy. S1 S12
• Cykliczne siloksany (D4-D7, cyklometykon) wchłaniają się minimalnie, dane nie wskazują potencjału drażniącego ani uczulającego (CIR 2011); SCCS 2010: D4 i D5 bez ryzyka dla zdrowia w kosmetykach; SCCS/1549/15 (2015/2016): D5 bezpieczny poza aerozolami do stylizacji włosów i filtrami w sprayu, odparowuje w 4-12 h, zanieczyszczenie D4 minimalizować. S13 S11 S10
• D4 zakazany w kosmetykach (załącznik II, poz. 1388, rozporządzenie 2019/831 dotyczące substancji CMR); Cyclomethicone zawierający D4 objęty tym zakazem. S4 S9 S5 S10
• REACH 2024/1328 (załącznik XVII, poz. 70, przepis środowiskowy): D4, D5, D6 od 0,1% wagowo; spłukiwane kosmetyki (D4, D5) od 31.01.2020, pozostałe kosmetyki po 6.06.2027; MSC 13.06.2018: D4, D5, D6 SVHC vPvB, D4 PBT; RAC: kosmetyki głównym źródłem uwolnień. S8 S5
• Trzy typowe silikony nie były okluzyjne: TEWL po ich nałożeniu nie różnił się istotnie od kontroli (26 ochotniczek), wazelina okluzyjna; kremy z 10% silikonu nawilżały bez wpływu na TEWL; dimetykon opisywany jako niekomedogenny i hipoalergiczny; ponad połowa z 52 kremów dla cery trądzikowej zawierała dimetykon i/lub glicerynę. S14 S16 S17
• We włosach silikony zmniejszają tarcie, ograniczają utratę wilgoci i łamliwość, dają połysk; amodimetykon wiąże się elektrostatycznie z najbardziej uszkodzonymi miejscami; nierozpuszczalne silikony mogą się odkładać, ich usuwanie silnymi detergentami może przesuszać; podział na nierozpuszczalne, rozpuszczalne i lotne. S15 S16 S6 S7

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: DIMETHICONE
2. S2Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CYCLOPENTASILOXANE
3. S3Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CYCLOHEXASILOXANE
4. S4Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: Octamethylcyclotetrasiloxane; D4 (załącznik II, poz. 1388)
5. S5Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: CYCLOMETHICONE
6. S6Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: AMODIMETHICONE
7. S7Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PHENYL TRIMETHICONE
8. S8Prawo UE (EUR-Lex) · 2024Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/1328 z dnia 16 maja 2024 r. zmieniające załącznik XVII do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 (REACH) w odniesieniu do oktametylocyklotetrasiloksanu (D4), dekametylocyklopentasiloksanu (D5) i dodekametylocykloheksasiloksanu (D6)
9. S9Prawo UE (EUR-Lex) · 2019Rozporządzenie Komisji (UE) 2019/831 z dnia 22 maja 2019 r. zmieniające załączniki II, III i V do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 dotyczącego produktów kosmetycznych
10. S10Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2016SCCS: Opinion on decamethylcyclopentasiloxane (cyclopentasiloxane, D5) in cosmetic products, SCCS/1549/15
11. S11Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2010SCCS: Opinion on Cyclomethicone, Octamethylcyclotetrasiloxane (Cyclotetrasiloxane, D4) and Decamethylcyclopentasiloxane (Cyclopentasiloxane, D5), SCCS/1241/10
12. S12Raport CIR · 2003Final report on the safety assessment of stearoxy dimethicone, dimethicone, methicone, amino bispropyl dimethicone, aminopropyl dimethicone, amodimethicone, amodimethicone hydroxystearate, behenoxy dimethicone, C24-28 alkyl methicone, C30-45 alkyl methicone, C30-45 alkyl dimethicone, cetearyl methicone, cetyl dimethicone, dimethoxysilyl ethylenediaminopropyl dimethicone, hexyl methicone, hydroxypropyldimethicone, stearamidopropyl dimethicone, stearyl dimethicone, stearyl methicone, and vinyldimethicone.
13. S13Raport CIR · 2011Safety assessment of cyclomethicone, cyclotetrasiloxane, cyclopentasiloxane, cyclohexasiloxane, and cycloheptasiloxane.
14. S14Badanie · 2014Silicones as nonocclusive topical agents.
15. S15Przegląd badań · 2025With or without Silicones? A Comprehensive Review of Their Role in Hair Care.
16. S16Przegląd badań · 2023Silicone in Dermatology: An Update.
17. S17Przegląd badań · 2014Moisturizers for Acne: What are their Constituents?