Kwasy PHA: najłagodniejsze złuszczanie

Kwas PHA: co to jest?

Kwasy PHA to polihydroksykwasy, czyli kwasy karboksylowe z co najmniej dwiema grupami hydroksylowymi, z których przynajmniej jedna leży w pozycji alfa, tak jak w kwasach AHA. Przeglądy opisują je jako nową generację kwasów AHA. Najpopularniejszym PHA w kosmetykach jest glukonolakton.

Odmianą PHA są kwasy bionowe (aldobionowe), w których do cząsteczki PHA przyłączona jest dodatkowo cząsteczka cukru. Przykładem jest kwas laktobionowy: chemicznie to kwas glukonowy połączony z galaktozą, otrzymywany przez chemiczne lub biologiczne utlenianie laktozy, czyli cukru mlecznego. Kwas glukonowy również spełnia definicję PHA, ale w bazie CosIng figuruje jako składnik chelatujący i zapachowy, a nie pielęgnacyjny.

Jak działają kwasy PHA na skórę?

Kwasy PHA złuszczają i wygładzają naskórek podobnie jak AHA, a do tego działają jak humektanty, czyli wiążą wodę, i wzmacniają barierę naskórka. Przeglądy przypisują im też działanie przeciwutleniające i chelatujące (wiązanie jonów metali), a kwasom bionowym hamowanie metaloproteinaz, enzymów rozkładających kolagen. Ochronę przed skutkami UV, wiązaną z tymi właściwościami, pokazano dla glukonolaktonu w modelu laboratoryjnym.

Wzmocnienie bariery sprawdzono u 11 zdrowych osób: po 4 tygodniach stosowania na skórę ramion i przedramion dwa razy dziennie kremu z 8% glukonolaktonem skóra po teście drażniącym z detergentem (SLS) traciła mniej wody niż po kremie bez kwasu i po 8% kwasie glikolowym, a zaczerwienienie po podrażnieniu było istotnie mniejsze. Glukonolakton rozpuszczony w wodzie w temperaturze pokojowej sam stopniowo przechodzi w kwas glukonowy, a roztwór robi się bardziej kwaśny; można się więc spodziewać, że w wodnych kosmetykach z glukonolaktonem powstaje też kwas glukonowy.

Kwasy PHA a AHA: czym się różnią?

Kwasy PHA dają podobne efekty jak AHA, ale są lepiej tolerowane i mają większe cząsteczki: glukonolakton ma masę cząsteczkową 178 g/mol, kwas laktobionowy 358 g/mol, a kwas glikolowy, najmniejszy z AHA, tylko 76 g/mol. Bezpośrednio porównało je 12-tygodniowe badanie pielęgnacji z glukonolaktonem i z kwasem glikolowym: obie poprawiły oznaki fotostarzenia, mierzone m.in. na odlewach zmarszczek wokół oczu i w ocenie lekarskiej.

Kwas glikolowy był w tym badaniu lepszy tylko w dwóch parametrach po 12 tygodniach: ziemistości cery (poprawa o 17,1% wobec 12,4%) i sprężystości skóry (13,5% wobec 10,2%). Szczypanie i pieczenie były natomiast istotnie silniejsze w grupie AHA zarówno po 6, jak i po 12 tygodniach. Podobny wynik dało porównanie u 77 zdrowych ochotników: kosmetyki z kwasem laktobionowym nie podrażniały i nie osłabiały bariery, w przeciwieństwie do odpowiadających im preparatów z kwasem glikolowym.

Czy kwasy PHA uwrażliwiają skórę na słońce?

Nie ma dowodów, że kwasy PHA uwrażliwiają skórę na słońce tak jak kwas glikolowy, ale dane są skąpe i dotyczą głównie glukonolaktonu. U 11 ochotników po miesiącu stosowania preparatu z 8% kwasem glikolowym liczba komórek oparzeniowych po naświetleniu istotnie wzrosła, a po 8% glukonolaktonie nie. W laboratoryjnym modelu fotostarzenia glukonolakton chronił komórki skóry przed zmianami wywołanymi przez UV nawet w 50%, co autorzy wiążą z wiązaniem metali i wychwytywaniem wolnych rodników.

Przy kwasie glikolowym efekt jest wyraźny: w badaniach FDA po 4 tygodniach stosowania kremu z AHA wrażliwość skóry na zaczerwienienie od UV wzrosła o 18%, a wrażliwość na uszkodzenia komórek przez UV średnio się podwoiła; tydzień po odstawieniu różnic już nie było. Badanie glukonolaktonu było jednak małe, a dla kwasu laktobionowego, który część prac zalicza do AHA, podobnych pomiarów nie znaleźliśmy. Rozsądnie jest więc stosować filtr także przy kosmetykach z PHA.

Kwasy PHA na twarz: dla kogo?

Kwasy PHA są przede wszystkim dla osób, którym klasyczne AHA szczypią: przeglądy opisują je jako dobrze znoszone przez skórę wrażliwą, z trądzikiem różowatym i z atopowym zapaleniem skóry, a także po zabiegach kosmetycznych. Przegląd o kwasie laktobionowym wymienia też cerę naczynkową. Badań klinicznych prowadzonych właśnie w tych grupach znaleźliśmy jednak niewiele.

W badaniu 150 osób z łagodnym lub umiarkowanym trądzikiem, z grupą placebo, zarówno płyn z 14% glukonolaktonem, jak i płyn z 5% nadtlenkiem benzoilu istotnie zmniejszały liczbę zmian zapalnych i niezapalnych, a glukonolakton dawał mniej działań niepożądanych. W badaniu 200 osób z łagodnym rumieniem w przebiegu trądziku różowatego serum na bazie 5% glukonolaktonu stosowane przez 30 dni (100 osób) zmniejszało zaczerwienienie, ale słabiej niż jeden zabieg światłem IPL (100 osób); badanie nie miało grupy nieleczonej. Peelingi z kwasem laktobionowym w dwóch badaniach poprawiały nawilżenie skóry.

Jakie stężenie kwasów PHA i jak je stosować?

W badaniach kosmetyków do codziennej pielęgnacji stosowano 5-14% glukonolaktonu i 5-10% kwasu laktobionowego, a w peelingach gabinetowych 10-40%. Krem z 8% glukonolaktonem nakładano dwa razy dziennie, emulsję z 6% kwasem laktobionowym, która nie podrażniała, autorzy proponują jako alternatywę dla kwasów AHA o małych cząsteczkach, a emulsja z 10% obniżała pH skóry i nie podrażniała nawet po 24 godzinach pod opatrunkiem okluzyjnym.

W dwóch małych badaniach peelingów wyższe stężenie nie dało przewagi. Po 8 cotygodniowych zabiegach kwasem laktobionowym (10 osób) nawilżenie poprawiło się przy 10% i 30%, bez istotnej różnicy między stężeniami, a po 3 zabiegach glukonolaktonem (16 kobiet) obniżało się pH skóry, w części miejsc także utrata wody przez naskórek, bez różnic między 10% a 30%. U kobiet w wieku 50-60 lat seria 5 zabiegów 40% kwasem laktobionowym, połączona z kremem nawilżającym, zwiększała nawilżenie, czego nie dał 40% kwas migdałowy. Przy kwasach warto też unikać okolic oczu i stosować ochronę przeciwsłoneczną: oba ostrzeżenia dla AHA zalecił unijny komitet naukowy, a ochronę przed słońcem także FDA.

Czy kwasy PHA są bezpieczne? Przepisy UE

Glukonolakton, najpopularniejszy kwas PHA, amerykański panel ekspertów CIR w 2026 r. uznał za bezpieczny w obecnie stosowanych stężeniach, a w UE omawiane kwasy PHA nie mają limitów stężenia. Glukonolakton, kwas laktobionowy i kwas glukonowy nie figurują w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego (WE) nr 1223/2009. Ocena CIR nie objęła kwasu glukonowego ani kwasu laktobionowego, a dla czterech pokrewnych laktonów panel uznał dane za niewystarczające.

Kwas glikolowy także nie ma wpisu w załącznikach, ale unijny komitet naukowy SCCNFP w 2000 r., stanowiskiem podtrzymanym w 2004 r., ostrożnościowo zasugerował do 4% przy pH co najmniej 3,8 oraz ostrzeżenia o kontakcie z oczami i ochronie przed UV. Według FDA panel CIR uznaje kwas glikolowy za bezpieczny do 10% przy pH co najmniej 3,5, z ochroną przed słońcem. Nie znaleźliśmy badań kwasów PHA w ciąży ani podczas karmienia, więc w tym czasie decyzję warto omówić z lekarzem prowadzącym. Do FDA zgłaszano przy kosmetykach z AHA m.in. pieczenie, wysypkę, obrzęk i przebarwienia, a poważniejsze reakcje dotyczyły głównie produktów najmocniej złuszczających; przy pieczeniu, które nie mija, lub wysypce produkt z kwasem lepiej odstawić.

Kwasy PHA w porównaniu z kwasem glikolowym (AHA)

Jak rozpoznać w składzie INCI

Nazwy INCI kwasów PHA w składzie: Gluconolactone (glukonolakton), Lactobionic Acid (kwas laktobionowy), Gluconic Acid (kwas glukonowy); pokrewny kwas bionowy to Maltobionic Acid. Kwas glikolowy, z którym porównuje się PHA, to w składzie Glycolic Acid.

Najczęstsze pytania

Kwas PHA: co to jest?

Kwas PHA to polihydroksykwas, czyli kwas z co najmniej dwiema grupami hydroksylowymi, z których jedna leży w pozycji alfa, jak w kwasach AHA. Do PHA należą glukonolakton, kwas glukonowy i kwas laktobionowy, który jako PHA połączony z cukrem nazywany jest kwasem bionowym. Złuszczają podobnie jak AHA, ale łagodniej, i dodatkowo wiążą wodę.

Jakie jest działanie kwasów PHA?

Kwasy PHA złuszczają i wygładzają naskórek, nawilżają jak humektanty i wzmacniają barierę skóry. W badaniu 11 osób po 4 tygodniach stosowania kremu z 8% glukonolaktonem skóra podrażniona detergentem traciła mniej wody niż po kremie bez kwasu i po kremie z kwasem glikolowym. Przeglądy przypisują PHA także działanie przeciwutleniające; ochronę przed skutkami UV pokazano dla glukonolaktonu w modelu laboratoryjnym.

Czy kwasy PHA na twarz nadają się do skóry wrażliwej?

Tak, kwasy PHA są uznawane za dobrze tolerowane przez skórę wrażliwą i to jest ich główna zaleta. W 12-tygodniowym badaniu szczypanie i pieczenie były istotnie silniejsze po kwasie glikolowym niż po glukonolaktonie, a kwas laktobionowy w porównaniu u 77 osób nie podrażniał. Przeglądy opisują PHA jako zgodne ze skórą z trądzikiem różowatym i atopowym zapaleniem skóry, choć badań w tych grupach jest mało.

Kwasy PHA czy AHA: co wybrać?

Przy skórze wrażliwej rozsądniejszym wyborem są kwasy PHA, bo w badaniach słabiej szczypały i piekły, a dawały zbliżone efekty. W bezpośrednim porównaniu kwas glikolowy był nieco lepszy tylko w ziemistości cery i sprężystości, kosztem częstszego szczypania i pieczenia. Kwas glikolowy wyraźnie zwiększa też wrażliwość na UV, a glukonolakton w jednym małym badaniu jej nie zwiększał.

Jakie stężenie kwasów PHA jest skuteczne?

W badaniach kosmetyków do domu stosowano 5-14% glukonolaktonu i 5-10% kwasu laktobionowego, a peelingi gabinetowe miały 10-40%. W dwóch małych badaniach peelingów wyższe stężenie nie dawało przewagi: kwas laktobionowy 10% i 30% oraz glukonolakton 10% i 30% działały podobnie. Prawo UE nie wyznacza dla kwasów PHA limitu stężenia.

Czy kwasy PHA można stosować w ciąży?

Nie znaleźliśmy badań nad stosowaniem kwasów PHA w ciąży ani podczas karmienia piersią, więc ich bezpieczeństwa w tym okresie nie da się ocenić na podstawie badań. W UE nie mają limitów stężenia, a w badaniach na dorosłych rzadziej podrażniały niż kwas glikolowy. Przed włączeniem kosmetyku z kwasami w ciąży lub podczas karmienia porozmawiaj z lekarzem prowadzącym.

Co potwierdzają źródła

• PHA to kwasy z co najmniej dwiema grupami hydroksylowymi (jedna w pozycji alfa), nowa generacja AHA; kwasy bionowe to PHA z przyłączoną cząsteczką cukru; najpopularniejszym PHA jest glukonolakton; kwas laktobionowy (galaktozylo-kwas glukonowy) powstaje przez utlenianie laktozy; pokrewny kwas bionowy to kwas maltobionowy. S8 S6 S2 S21 S30
• PHA dają efekty AHA bez typowego podrażnienia czuciowego, działają jak humektanty, wzmacniają barierę, działają przeciwutleniająco i chelatująco; kwasy bionowe hamują metaloproteinazy; nadają się do skóry wrażliwej, z trądzikiem różowatym, AZS i po zabiegach. S6 S7 S16
• 8% glukonolakton 2 razy dziennie przez 4 tygodnie zmniejszył utratę wody i zaczerwienienie po teście z SLS w porównaniu z podłożem i 8% kwasem glikolowym (11 osób). S10
• 12 tygodni pielęgnacji z glukonolaktonem dało poprawę fotostarzenia zbliżoną do kwasu glikolowego (AHA lepszy tylko w ziemistości 17,1% vs 12,4% i sprężystości 13,5% vs 10,2%), a szczypanie i pieczenie były istotnie częstsze po AHA; kwas laktobionowy u 77 osób nie podrażniał i nie osłabiał bariery w przeciwieństwie do kwasu glikolowego. S9 S14
• 8% glukonolakton przez miesiąc nie zwiększył liczby komórek oparzeniowych po UV, a 8% kwas glikolowy zwiększył (11 osób); in vitro glukonolakton chronił do 50% przed skutkami UV; kwas glikolowy zwiększa wrażliwość na UV (o 18% dla rumienia, dwukrotnie dla uszkodzeń komórek), odwracalnie w ciągu tygodnia. S11 S8 S22 S25
• 14% glukonolakton i 5% nadtlenek benzoilu istotnie zmniejszały liczbę zmian trądzikowych, a glukonolakton dawał mniej działań niepożądanych (150 osób, z grupą placebo); 5% serum z glukonolaktonem przez 30 dni zmniejszało łagodny rumień w trądziku różowatym, słabiej niż IPL (200 osób). S12 S13
• W emulsjach badano 6-10% kwasu laktobionowego (10% obniżało pH bez podrażnienia po 24 h okluzji); peelingi 10% i 30% kwasu laktobionowego oraz 10% i 30% glukonolaktonu działały podobnie; 40% kwas laktobionowy zwiększał nawilżenie u kobiet 50-60 lat, kwas migdałowy nie. S14 S15 S17 S18 S19
• Glukonolakton, kwas laktobionowy, kwas glukonowy i kwas glikolowy nie mają wpisów w załącznikach CosIng; CIR 2026: glukonolakton bezpieczny; SCCNFP ostrożnościowo kwas glikolowy do 4% przy pH co najmniej 3,8 z ostrzeżeniami; CIR: AHA do 10% przy pH co najmniej 3,5 z ochroną przed słońcem. S1 S2 S3 S4 S5 S23 S22

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: GLUCONOLACTONE
2. S2Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: LACTOBIONIC ACID
3. S3Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: GLUCONIC ACID
4. S4Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: GLYCOLIC ACID
5. S5Raport CIR · 2026Safety Assessment of Glycolactones as Used in Cosmetics.
6. S6Przegląd badań · 2004The use of polyhydroxy acids (PHAs) in photoaged skin.
7. S7Przegląd badań · 2009Clinical and cosmeceutical uses of hydroxyacids.
8. S8Przegląd badań · 2010Applications of hydroxy acids: classification, mechanisms, and photoactivity.
9. S9Badanie · 2004A polyhydroxy acid skin care regimen provides antiaging effects comparable to an alpha-hydroxyacid regimen.
10. S10Badanie · 1997Alpha hydroxyacids modulate stratum corneum barrier function.
11. S11Badanie · 2004The polyhydroxy acid gluconolactone protects against ultraviolet radiation in an in vitro model of cutaneous photoaging.
12. S12Badanie · 1992A comparative study of gluconolactone versus benzoyl peroxide in the treatment of acne.
13. S13Badanie · 2025Comparison of Efficacy and Willingness to a 5% Gluconolactone-Based Topical Serum and Intense Pulsed Light in Mild Erythema of Rosacea: A Paired Control Study.
14. S14Badanie · 2010Lactobionic acid in a natural alkylpolyglucoside-based vehicle: assessing safety and efficacy aspects in comparison to glycolic acid.
15. S15Badanie · 2019A 10% Lactobionic acid-containing moisturizer reduces skin surface pH without irritation-An in vivo/in vitro study.
16. S16Przegląd badań · 2019Lactic and lactobionic acids as typically moisturizing compounds.
17. S17Badanie · 2018Comparative evaluation of skin moisture after topical application of 10% and 30% lactobionic acid.
18. S18Badanie · 2023Evaluation of the effects of 10% and 30% gluconolactone chemical peel on sebum, pH, and TEWL.
19. S19Badanie · 2025Influence of Lactobionic Acid on Hydration and Elasticity Parameters in Women Aged 30-40 and 50-60 Years in Comparison to Mandelic Acid.
20. S20Badanie · 1997Tastes, structure and solution properties of D-glucono-1,5-lactone.
21. S21Przegląd badań · 2025Chemical Versus Biological Approaches to the Synthesis of Lactobionic Acid: A Review.
22. S22FDA · 2022FDA: Alpha Hydroxy Acids
23. S23Opinia SCCS (komitet naukowy UE) · 2004SCCNFP/0799/04: Updated position paper concerning consumer safety of alpha-hydroxy acids
24. S24Badanie · 1996Topical 8% glycolic acid and 8% L-lactic acid creams for the treatment of photodamaged skin. A double-blind vehicle-controlled clinical trial.
25. S25Badanie · 2009The effects of topically applied glycolic acid and salicylic acid on ultraviolet radiation-induced erythema, DNA damage and sunburn cell formation in human skin.
26. S26Inne źródło · 2026PubChem: Gluconolactone (CID 7027)
27. S27Inne źródło · 2026PubChem: Lactobionic acid (CID 7314)
28. S28Inne źródło · 2026PubChem: Gluconic acid (CID 10690)
29. S29Inne źródło · 2026PubChem: Glycolic acid (CID 757)
30. S30Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: MALTOBIONIC ACID