Kwas jabłkowy

Jak działa

Kwasy AHA osłabiają spójność komórek warstwy rogowej tuż nad warstwą ziarnistą, dzięki czemu zrogowaciały naskórek złuszcza się równiej. Kwas jabłkowy ma dwie grupy karboksylowe, a jego grupa hydroksylowa leży w pozycji alfa względem jednej z nich i w pozycji beta względem drugiej, dlatego bywa zaliczany zarówno do AHA, jak i do BHA. Jak przy innych AHA, siła działania zależy od stężenia, pH, czasu kontaktu i reszty składu produktu.

Jako złuszczacz kwas jabłkowy jest słabo zbadany. W porównawczym badaniu kosmetycznym, w którym kwasy podawano w równych stężeniach molowych, najlepiej wypadły kwas glikolowy i forma L(+) kwasu mlekowego: po 6 tygodniach poprawiały nawilżenie i drobne zmarszczki, a przy tym mniej szczypały. Kwas jabłkowy był mniej skuteczny i autorzy widzieli go raczej jako dodatek do mieszanek z kwasem glikolowym lub mlekowym; przegląd peelingów z 2023 r. także opisuje go jako słabszy złuszczacz niż kwas glikolowy. Z produktów spłukiwanych prawie nie wnika w skórę: w badaniu in vitro ponad 99% kwasu z szamponu usuwało się przy spłukiwaniu.

Dla kogo

• skóra szorstka i matowa, gdy kwas jabłkowy jest dodatkiem w produkcie z kwasem glikolowym lub mlekowym
• skóra, która dobrze znosi kwasy AHA (wrażliwa lepiej tolerowała kwas mlekowy L(+))

Stężenia

Najczęściej kwas jabłkowy występuje w niskich stężeniach jako regulator pH; w CosIng ma funkcję buforującą. Amerykański panel ekspertów CIR w 2001 r. uznał dane o stosowaniu go jako złuszczacza za niewystarczające, a w 2022 r. ocenił go jako bezpieczny w obecnych zastosowaniach i stężeniach (regulator pH, składnik zapachowy). W laboratoryjnym modelu ludzkiego naskórka roztwór 1 mol/l działał drażniąco, a dziesięciokrotnie słabszy nie. Limity CIR dla kwasu glikolowego i mlekowego (do 10% przy pH co najmniej 3,5) nie dotyczą kwasu jabłkowego. W CosIng kwas jabłkowy nie ma wpisu w załącznikach z ograniczeniami.

Jak zacząć

1. Jeśli wybierasz produkt złuszczający z mieszanką kwasów owocowych, zacznij od 2 wieczorów w tygodniu na suchą, nienaruszoną skórę.
2. Bez pieczenia i łuszczenia przez 2-3 tygodnie możesz przejść na co drugi wieczór. Gdy skóra szczypie, wybierz raczej kwas mlekowy.
3. Rano nakładaj filtr przeciwsłoneczny, także przez tydzień po odstawieniu produktu z AHA.

Możliwe skutki uboczne

W testach klinicznych kwas jabłkowy drażnił skórę, tym słabiej, im wyższe było pH produktu. Jak inne AHA może wywołać pieczenie, zaczerwienienie, świąd i obrzęk. W testach na zwierzętach silnie drażnił oczy. Opisano też reakcje nadwrażliwości: u pacjentów poddanych testom płatkowym z kwasem jabłkowym dieta bogata w kwas jabłkowy i cytrynowy wywoływała pokrzywkę i wyprysk kontaktowy. W 4-dniowym teście na ochotnikach sam kwas jabłkowy nie wywołał jednak istotnego podrażnienia. Przerwij stosowanie, jeśli pieczenie się utrzymuje albo pojawi się wysypka lub pęcherze.

Ciąża i karmienie

Kosmetyków z kwasem jabłkowym nie badano w ciąży. To naturalny metabolit komórek (cykl Krebsa), w badaniach na myszach, szczurach i królikach nie był toksyczny dla rozrodu, a z produktów spłukiwanych przenika do skóry w znikomej ilości. Mocne produkty złuszczające i peelingi w ciąży omów z lekarzem i pamiętaj o filtrze.

Najczęstsze pytania

Czy kwas jabłkowy uwrażliwia na słońce?

Badania prowadzono głównie z kwasem glikolowym: po 4 tygodniach skóra łatwiej się zaczerwieniała od UV, a efekt mijał tydzień po odstawieniu. FDA zaleca ostrzeżenie o ryzyku oparzeń na kosmetykach z AHA, więc przy produktach złuszczających stosuj filtr.

Czy kwas jabłkowy w szamponie jest problemem?

Raczej nie. W badaniu in vitro ponad 99% kwasu jabłkowego z szamponu usuwało się przy spłukiwaniu, a do żywego naskórka przenikało najwyżej 0,04% dawki.

Czy kwas jabłkowy pomoże na zmarszczki?

Nie ma na to dobrych dowodów. W badaniu porównawczym lepiej wypadły kwas glikolowy i mlekowy, a kwas jabłkowy uznano za mniej skuteczny.

Co potwierdzają źródła

• W kosmetykach kwas jabłkowy pełni głównie funkcję regulatora pH (buforującą); CIR w 2001 r. uznał dane o roli złuszczacza za niewystarczające, a w 2022 r. ocenił kwas jabłkowy jako bezpieczny w obecnych zastosowaniach i stężeniach. S1 S2 S9
• AHA, w tym kwas jabłkowy, osłabiają spójność komórek warstwy rogowej; siła działania zależy od stężenia, pH, czasu kontaktu i składu produktu. Kwas jabłkowy ma grupę hydroksylową w pozycji alfa i beta, występuje w owocach (jabłka, winogrona, cytrusy), a do kosmetyków jest zwykle syntetyzowany. S3 S5 S10
• Przy równych stężeniach molowych kwas jabłkowy był mniej skuteczny niż glikolowy i mlekowy L(+), które mniej szczypały skórę wrażliwą; w peelingach jest składnikiem pomocniczym, słabszym od kwasu glikolowego. S4 S10
• Kwas jabłkowy drażnił skórę w testach klinicznych, słabiej przy wyższym pH; silnie drażnił oczy w testach na zwierzętach; u pacjentów poddanych testom płatkowym z kwasem jabłkowym opisano pokrzywkę i wyprysk kontaktowy po diecie bogatej w kwas jabłkowy i cytrynowy; nie był toksyczny dla rozrodu u myszy, szczurów i królików. S2 S3
• Podrażnienie zależy od stężenia: w modelu naskórka drażnił roztwór 1 mol/l, a 0,1 mol/l nie; w 4-dniowym teście na ochotnikach sam kwas jabłkowy nie wywołał istotnego podrażnienia. S7 S8
• Z szamponu ponad 99% kwasu jabłkowego usuwało się przy spłukiwaniu, a do żywego naskórka przenikało najwyżej 0,04%. S6
• AHA zwiększają wrażliwość skóry na UV (badania z kwasem glikolowym), efekt ustępuje tydzień po odstawieniu; FDA zaleca ostrzeżenie o ryzyku oparzeń i ochronę przeciwsłoneczną. S5

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: MALIC ACID
2. S2Raport CIR · 2001Final report on the safety assessment of Malic Acid and Sodium Malate.
3. S3Przegląd badań · 2018Dual Effects of Alpha-Hydroxy Acids on the Skin.
4. S4Badanie · 1996Comparative effectiveness of alpha-hydroxy acids on skin properties.
5. S5FDA · 2022FDA: Alpha Hydroxy Acids
6. S6Badanie · 2011Negligible penetration of incidental amounts of alpha-hydroxy acid from rinse-off personal care products in human skin using an in vitro static diffusion cell model.
7. S7Badanie · 2022Evaluation of Skin Irritation of Acids Commonly Used in Cleaners in 3D-Reconstructed Human Epidermis Model, KeraSkin(TM).
8. S8Badanie · 2005Fruit acids do not enhance sodium lauryl sulphate-induced cumulative irritant contact dermatitis in vivo.
9. S9Raport CIR · 2022Amended Safety Assessment of Malic Acid and Sodium Malate as Used in Cosmetics.
10. S10Przegląd badań · 2023A Comprehensive Bibliographic Review Concerning the Efficacy of Organic Acids for Chemical Peels Treating Acne Vulgaris.

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.