Enzymy w kosmetykach i peeling enzymatyczny

Peeling enzymatyczny: co to jest i jak działa?

Peeling enzymatyczny złuszcza naskórek dzięki proteazom, czyli enzymom, które rozcinają białka łączące martwe komórki warstwy rogowej. Naśladuje w ten sposób naturalne złuszczanie: skóra sama pozbywa się zewnętrznych komórek, gdy jej własne enzymy, głównie kalikreiny, rozłożą korneodesmosomy, czyli białkowe „nity” spinające komórki. W tym procesie uczestniczą też proteazy cysteinowe podobne do papainy.

W badaniu na skórze przesuszonej mydłem enzymy białkowe, w tym papaina, szybko zmniejszały widoczne łuszczenie, a analiza skóry po enzymie bakteryjnym pokazała rozkład połączeń między zbitymi komórkami. Przegląd z 2022 r. potwierdza, że proteazy mogą złuszczać skórę, ale znalazł tylko 11 prac na ten temat i niewiele badań klinicznych; autorzy uznali, że przed zaleceniem tej metody potrzebne są solidniejsze badania na ludziach.

Jakie enzymy są w kosmetykach?

Do złuszczania stosuje się m.in. papainę, bromelainę, keratynazy i proteazy pochodzenia mikrobiologicznego. Bromelaina i subtylizyna mają w bazie CosIng funkcję keratolityczną, a papaina funkcje antystatyczną i kondycjonującą. Żaden z tych enzymów nie ma w UE wpisu w załącznikach rozporządzenia kosmetycznego, więc nie obowiązuje dla nich limit stężenia.

Nie każdy enzym w składzie służy złuszczaniu. Dysmutaza ponadtlenkowa ma w CosIng funkcję przeciwutleniającą, lipaza rozkłada tłuszcze (triglicerydy), a lizozym jest opisany jako składnik kondycjonujący skórę. Ten poradnik dotyczy głównie enzymów złuszczających.

Czy peeling enzymatyczny naprawdę działa?

Peeling enzymatyczny działa tylko wtedy, gdy enzym zachował aktywność, a to w gotowych kosmetykach nie jest regułą. W badaniu z 2022 r. sprawdzono 11 peelingów reklamowanych jako enzymatyczne: tylko 2 miały aktywność wystarczającą do złuszczania, 3 śladową, a w 6 nie wykryto jej wcale. Najwyższą aktywność zmierzono dla porównania w miąższu ananasa.

Siła działania zależy od stężenia enzymu, pH, temperatury i czasu kontaktu. W badaniu laboratoryjnym papaina w stężeniu 2 mg/ml rozkładała keratynę i kolagen silniej niż 0,1 mg/ml, a najwięcej białek rozłożyła po 240 minutach. W 26°C zachowywała co najmniej 50% aktywności, a w kwaśnym pH 4,5 co najmniej 40%. W mikroskopie elektronowym na skórze świńskiej widać było złuszczanie.

Peeling enzymatyczny czy kwasowy albo mechaniczny?

Peeling enzymatyczny rozkłada białka spajające komórki, kwasowy złuszcza dzięki kwasom, np. AHA, a mechaniczny ściera naskórek tarciem drobinek; badań porównujących te metody na ludziach nie znaleźliśmy. Kwasy AHA, np. glikolowy i mlekowy, są dużo lepiej zbadane: siła złuszczania zależy od rodzaju kwasu, jego stężenia i pH produktu.

Kwasy AHA zwiększają wrażliwość na słońce: po 4 tygodniach stosowania kremu z AHA skłonność do zaczerwienienia od UV wzrosła u ochotników o 18%, a efekt ustępował w ciągu tygodnia po odstawieniu. Panel CIR uznaje produkty z kwasem glikolowym lub mlekowym za bezpieczne przy stężeniu do 10% i pH co najmniej 3,5 oraz ochronie przed słońcem. Podobnych danych o fotouwrażliwieniu po enzymach nie znaleźliśmy. W modelu ludzkiego naskórka hodowanego w laboratorium keratynaza złuszczała łagodniej niż metoda chemiczna, ale to wynik in vitro.

Jak stosować peeling enzymatyczny?

Peeling enzymatyczny stosuje się zgodnie z instrukcją producenta, bo czas kontaktu i forma produktu (maska, proszek do rozrobienia z wodą, żel) różnią się między recepturami, a badania nie ustaliły optymalnej częstotliwości. W badaniu na skórze przesuszonej skuteczny był wodny roztwór enzymu pozostawiony pod opatrunkiem albo nałożony bez okluzji i przykryty potem kremem nawilżającym.

Nie znaleźliśmy badań porównujących nakładanie peelingu enzymatycznego na suchą i na wilgotną skórę. W badaniach enzymy działały w roztworach wodnych, a ich aktywność rosła z czasem kontaktu i spadała w niższej temperaturze. Przy pierwszym użyciu warto sprawdzić produkt na małym fragmencie skóry, a przy pieczeniu, swędzeniu lub pokrzywce od razu go zmyć.

Czy peeling enzymatyczny pomaga na trądzik i przebarwienia?

Dowody na działanie peelingów enzymatycznych przy trądziku są słabe, a przy przebarwieniach nie znaleźliśmy żadnych badań. W otwartym badaniu bez grupy kontrolnej 98 osób z łagodnym i umiarkowanym trądzikiem przez 12 tygodni stosowało żel z 2% papainy, retinolem i estrem retinoidu; nasilenie trądziku zmniejszyło się średnio o 41%, ale efektu nie da się przypisać samej papainie. Łagodną lub umiarkowaną suchość, łuszczenie, rumień lub pieczenie miało 15,3% osób.

Bromelaina z łupin ananasa hamowała w laboratorium wzrost gronkowca złocistego i bakterii związanych z trądzikiem, ale w tym badaniu nie sprawdzano działania na skórze ludzi. W leczeniu przebarwień i trądziku stosuje się zabiegowe peelingi kwasowe, np. z kwasem glikolowym lub salicylowym, wykonywane przez specjalistów.

Czy enzymy w kosmetykach mogą uczulać?

Enzymy proteolityczne mogą uczulać, choć opisane przypadki dotyczą głównie pracowników wdychających pył enzymów, a nie użytkowników kosmetyków. Bromelaina okazała się silnym alergenem u pracowników laboratorium; uczulenie powstawało drogą wziewną, a testy skórne z czystym enzymem mogą wywołać reakcję ogólnoustrojową nawet w dużym rozcieńczeniu. Papaina, proteazy i amylaza są wymieniane wśród przyczyn zawodowej pokrzywki kontaktowej, a w przemyśle detergentów alergię i astmę od enzymów ogranicza się kontrolą narażenia.

Papaina uczula także przez skórę: u zwierząt częstość reakcji zależała od całkowitej dawki enzymu. Z kolei u 341 włoskich pacjentów z alergiami przeciwciała IgE na przynajmniej jedną z siedmiu badanych proteaz cysteinowych (pięciu roślinnych i dwóch z roztoczy kurzu domowego) miało 39%, w większości na enzymy roztoczy, ale nikt uczulony na enzym papai, ananasa lub figi nie miał objawów po zjedzeniu tych owoców. Badań bezpieczeństwa peelingów enzymatycznych w ciąży nie znaleźliśmy; w razie wątpliwości warto zapytać lekarza.

Enzymy w kosmetykach i ich funkcje w CosIng

Jak rozpoznać w składzie INCI

Enzymy złuszczające w INCI: Papain, Bromelain, Ficin, Subtilisin, Keratinase, Protease. Inne enzymy: Lipase, Lysozyme, Superoxide Dismutase. Na liście składników enzym bywa też ukryty w ekstrakcie owocowym, np. Carica Papaya Fruit, ale sama nazwa owocu nie mówi, czy enzym jest aktywny.

Najczęstsze pytania

Peeling enzymatyczny: co to jest?

Peeling enzymatyczny to kosmetyk złuszczający, w którym martwe komórki naskórka odspajają enzymy rozkładające białka, najczęściej papaina z papai i bromelaina z ananasa. W odróżnieniu od peelingu mechanicznego i kwasowego głównym składnikiem złuszczającym jest w nim enzym, a nie drobinki ścierne czy kwasy. Naśladuje naturalne złuszczanie, w którym własne enzymy skóry rozkładają połączenia między komórkami warstwy rogowej.

Jak działa peeling enzymatyczny?

Peeling enzymatyczny działa przez rozcinanie białek, które spajają martwe komórki warstwy rogowej, dzięki czemu łatwiej się one złuszczają. W badaniu na skórze przesuszonej mydłem enzymy białkowe, w tym papaina, szybko zmniejszały widoczne łuszczenie. Efekt zależy od aktywności enzymu, stężenia, pH, temperatury i czasu kontaktu ze skórą.

Peeling enzymatyczny czy kwasowy: co wybrać?

Badania nie rozstrzygają, czy lepszy jest peeling enzymatyczny, czy kwasowy, bo nie znaleźliśmy porównań obu metod na ludziach, więc wybór zależy głównie od tolerancji skóry. Peeling kwasowy z AHA jest lepiej zbadany, ale po 4 tygodniach stosowania zwiększał skłonność skóry do zaczerwienienia od UV o 18% i wymaga ochrony przeciwsłonecznej. Dla peelingów enzymatycznych takich danych o fotouwrażliwieniu nie ma.

Peeling enzymatyczny nakłada się na suchą czy mokrą skórę?

Badania nie rozstrzygają, czy peeling enzymatyczny lepiej nakładać na suchą, czy na wilgotną skórę, więc najlepiej postępować zgodnie z instrukcją produktu. W badaniach enzymy działały w roztworach wodnych, a ich aktywność rosła wraz z czasem kontaktu i spadała w niższej temperaturze. Przy pieczeniu lub swędzeniu produkt trzeba od razu zmyć.

Czy peeling enzymatyczny pomaga na trądzik?

Nie ma dobrych dowodów, że peeling enzymatyczny pomaga na trądzik. Jedyne znalezione badanie kliniczne dotyczyło żelu z 2% papainy połączonej z retinoidami, bez grupy kontrolnej, więc efektu nie da się przypisać enzymowi. Przy trądziku umiarkowanym lub nasilonym potrzebna jest konsultacja z dermatologiem.

Czy peeling enzymatyczny można stosować w ciąży?

Nie znaleźliśmy badań bezpieczeństwa peelingów enzymatycznych w ciąży, więc nie można ani potwierdzić, ani wykluczyć ryzyka. Papaina i bromelaina nie mają w UE ograniczeń w kosmetykach, ale mogą uczulać. Przed rozpoczęciem nowej pielęgnacji złuszczającej w ciąży warto zapytać lekarza prowadzącego lub dermatologa.

Co potwierdzają źródła

• Naturalne złuszczanie polega na rozkładzie korneodesmosomów przez proteazy skóry, głównie kalikreiny; uczestniczą w nim też proteazy cysteinowe podobne do papainy, a enzymy złuszczające naśladują ten proces. S5 S6 S1
• Enzymy białkowe, w tym papaina, szybko zmniejszały widoczne łuszczenie skóry przesuszonej mydłem, rozkładając połączenia między komórkami; przegląd znalazł tylko 11 prac o enzymach złuszczających i niewiele badań klinicznych. S4 S1
• Tylko 2 z 11 komercyjnych peelingów enzymatycznych miały aktywność wystarczającą do złuszczania, 3 śladową, a 6 nie miało jej wcale. S2
• Aktywność papainy zależy od stężenia (0,1-2 mg/ml), czasu (najwięcej po 240 min), temperatury i pH (co najmniej 50% w 26°C i 40% w pH 4,5). S3
• Papaina, bromelaina, keratynazy i proteazy bakteryjne są stosowane do złuszczania; w CosIng bromelaina i subtylizyna mają funkcję keratolityczną, a enzymy te nie mają wpisów w załącznikach. S1 S17 S18 S19 S20 S21 S22 S23 S24 S25
• AHA złuszczają zależnie od rodzaju, stężenia i pH; po 4 tygodniach zwiększały wrażliwość na UV o 18% (odwracalnie w tydzień); CIR: do 10% i pH co najmniej 3,5 z ochroną przed słońcem; zabiegowe peelingi glikolowe i salicylowe stosuje się m.in. przy przebarwieniach i trądziku. S10 S11
• Żel z 2% papainy i retinoidami zmniejszył nasilenie trądziku o 41% w otwartym badaniu bez kontroli (15,3% działań niepożądanych); bromelaina hamowała in vitro bakterie trądzikowe; keratynaza złuszczała łagodniej niż metoda chemiczna w modelu naskórka. S7 S8 S9
• Bromelaina i papaina są alergenami głównie zawodowymi (droga wziewna, pokrzywka kontaktowa); papaina uczula też przez skórę zależnie od dawki (badania na zwierzętach), a uczulenie na proteazy papai, ananasa i figi nie dawało objawów po zjedzeniu tych owoców (39% z 341 pacjentów miało IgE na co najmniej jedną z 7 proteaz, głównie roztoczy). S12 S13 S14 S15 S16

Źródła

1. S1Przegląd badań · 2022An overview of the use of proteolytic enzymes as exfoliating agents.
2. S2Badanie · 2022Proteolytic activity of cosmetic enzyme peel products.
3. S3Badanie · 2022In vitro effect on the proteolytic activity of papain with proteins of the skin as substrate.
4. S4Badanie · 2001Broad specificity alkaline proteases efficiently reduce the visual scaling associated with soap-induced xerosis.
5. S5Przegląd badań · 2015The biology and regulation of corneodesmosomes.
6. S6Przegląd badań · 2013Cysteine proteases: mode of action and role in epidermal differentiation.
7. S7Badanie · 2015Treatment of mild to moderate acne with a fixed combination of hydroxypinacolone retinoate, retinol glycospheres and papain glycospheres.
8. S8Badanie · 2021Applications of bromelain from pineapple waste towards acne.
9. S9Badanie · 2025Characterization of keratinase from Chryseobacterium camelliae Dolsongi-HT1 and efficacy on skin exfoliation.
10. S10FDA · 2022FDA: Alpha Hydroxy Acids
11. S11DermNet · 2026DermNet: Chemical peels
12. S12Badanie · 1988Asthma caused by bromelain: an occupational allergy.
13. S13Przegląd badań · 2026Update on occupational contact urticaria: a systematic narrative review.
14. S14Badanie · 2021Total dose defines the incidence of percutaneous IgE/IgG1 mediated immediate-type hypersensitivity caused by papain.
15. S15Badanie · 2023Comparative Analysis of the Immune Response and the Clinical Allergic Reaction to Papain-like Cysteine Proteases from Fig, Kiwifruit, Papaya, Pineapple and Mites in an Italian Population.
16. S16Badanie · 2015Managing the Risk of Occupational Allergy in the Enzyme Detergent Industry.
17. S17Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PAPAIN
18. S18Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: BROMELAIN
19. S19Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SUBTILISIN
20. S20Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: FICIN
21. S21Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: KERATINASE
22. S22Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: SUPEROXIDE DISMUTASE
23. S23Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: LIPASE
24. S24Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: LYSOZYME
25. S25Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PROTEASE