Papaina

Jak działa

Papaina należy do proteaz cysteinowych, czyli tej samej rodziny co enzymy, które w naskórku rozkładają połączenia między komórkami warstwy rogowej i umożliwiają ich naturalne złuszczanie. W badaniu laboratoryjnym papaina rozkładała keratynę i kolagen tym silniej, im wyższe było jej stężenie i dłuższy czas kontaktu, a na powierzchni skóry świńskiej widać było złuszczanie. W niższym pH i temperaturze skóry jej aktywność wyraźnie spadała: w pH 4,5 zostawało co najmniej 40%.

Badań na ludziach jest mało. W randomizowanym badaniu enzymy białkowe, w tym papaina, szybko zmniejszały widoczne łuszczenie skóry przesuszonej mydłem; w skórze po enzymie bakteryjnym widać było rozkład desmosomów, czyli połączeń między zbitymi komórkami naskórka. W otwartym badaniu bez grupy kontrolnej żel z 2% papainy i dwoma retinoidami, stosowany raz dziennie przez 12 tygodni (94 oceniane osoby), zmniejszył liczbę zmian trądzikowych o około 41%, ale efektu nie da się przypisać samej papainie. Przegląd z 2022 r. znalazł tylko 11 prac o enzymach złuszczających i niewiele badań klinicznych.

Dla kogo

• skóra szorstka i łuszcząca się, gdy dobrze toleruje peelingi
• osoby bez alergii na lateks, papaję i enzymy

Stężenia

Papaina nie ma w CosIng wpisu w załącznikach ani limitu stężenia; ma tam funkcje antystatyczną oraz kondycjonującą skórę i włosy. Działanie zależy od stężenia, pH, temperatury i czasu kontaktu: w badaniu laboratoryjnym 2 mg/ml rozkładało białka skóry silniej niż 0,1 mg/ml. W badaniu klinicznym żelu przeciwtrądzikowego stosowano 2% papainy w połączeniu z retinoidami.

Jak zacząć

1. Przy alergii na lateks lub papaję zrezygnuj z papainy albo najpierw porozmawiaj z alergologiem.
2. Przed pierwszym użyciem nałóż produkt na mały fragment skóry i obserwuj ją przez dobę.
3. Zacznij od raz w tygodniu, trzymaj produkt tylko przez czas podany na opakowaniu i nałóż potem krem nawilżający.

Możliwe skutki uboczne

Papaina może uczulać. Alergie opisywano głównie zawodowo, u osób wdychających pył enzymu (astma, nieżyt nosa i spojówek) lub mających z nim kontakt na skórze (pokrzywka kontaktowa). FDA przytacza opisy nadwrażliwości na papainę w środkach do zmiękczania mięsa, płynach do soczewek i środkach do usuwania kleju stosowanych w branży kosmetycznej oraz krzyżową nadwrażliwość z lateksem. W badaniu żelu z papainą i retinoidami 15% osób miało łagodną lub umiarkowaną suchość, łuszczenie, rumień lub pieczenie, ale nikt nie przerwał z tego powodu stosowania. Przy świądzie, pokrzywce lub obrzęku zmyj produkt, a przy duszności wezwij pomoc.

Ciąża i karmienie

Nie znaleźliśmy badań kosmetyków z papainą w ciąży. Jeśli chcesz w ciąży zacząć peeling enzymatyczny, a nie znasz reakcji swojej skóry na papainę, najpierw porozmawiaj z lekarzem.

Najczęstsze pytania

Czy papaina naprawdę złuszcza?

W laboratorium rozkładała keratynę, a w badaniu na ludziach enzymy białkowe, w tym papaina, zmniejszały łuszczenie przesuszonej skóry. Dobrych badań kosmetyków z papainą jest jednak bardzo mało.

Dlaczego FDA zakazała niektórych produktów z papainą?

W 2008 r. FDA wszczęła działania wobec niezatwierdzonych leków z papainą do oczyszczania ran. Do stycznia 2008 r. zgłoszono 37 działań niepożądanych, w tym anafilaksję i wstrząs w ciągu 15 minut od użycia. Dotyczyło to leków na rany, a nie kosmetyków.

Mam alergię na lateks. Czy mogę używać papainy?

Lepiej nie bez konsultacji z alergologiem. FDA opisała krzyżową nadwrażliwość lateksu i papai oraz wstrząs anafilaktyczny po papainie u osoby uczulonej na lateks.

Co potwierdzają źródła

• Papaina nie ma w CosIng wpisu w załącznikach; jej funkcje to antystatyczna oraz kondycjonująca skórę i włosy. S1
• Papaina to enzym rozkładający białka z papai (sok mleczny i zielone owoce zawierają papainę i chymopapainę); proteazy cysteinowe podobne do papainy uczestniczą w naskórku w rozkładzie połączeń komórek warstwy rogowej. S2 S7
• In vitro papaina rozkładała keratynę i kolagen zależnie od stężenia (0,1-2 mg/ml) i czasu; w pH 4,5 zachowywała co najmniej 40%, a w 26°C co najmniej 50% aktywności; na skórze świńskiej widać było złuszczanie. S4
• Enzymy białkowe, w tym papaina, szybko zmniejszały widoczne łuszczenie skóry przesuszonej mydłem; po enzymie bakteryjnym stwierdzono rozkład desmosomów w zbitych komórkach naskórka. S5
• Żel z 2% papainy i retinoidami przez 12 tygodni zmniejszył nasilenie trądziku o ok. 41% w otwartym badaniu bez kontroli; 15,3% osób miało łagodną lub umiarkowaną suchość, łuszczenie, rumień lub pieczenie, bez przerwania leczenia. O enzymach złuszczających jest tylko 11 prac i niewiele badań klinicznych. S6 S3
• FDA (2008) otrzymała 37 zgłoszeń działań niepożądanych po niezatwierdzonych lekach z papainą do ran, w tym anafilaksję i wstrząs w ciągu 15 minut; opisano też nadwrażliwość na inne produkty z papainą i krzyżową reakcję z lateksem. S2
• Alergia na papainę jest głównie zawodowa: astma, nieżyt nosa i zapalenie spojówek po wdychaniu pyłu, pokrzywka kontaktowa od enzymów; uczulenie na proteazy owocowe rzadko daje objawy, a papaina uczula także przez skórę. S8 S12 S9 S10 S11

Źródła

1. S1Baza CosIng, Komisja Europejska · 2026CosIng: PAPAIN
2. S2FDA · 2008FDA: Topical Drug Products Containing Papain; Enforcement Action Dates (Federal Register 73 FR 54831)
3. S3Przegląd badań · 2022An overview of the use of proteolytic enzymes as exfoliating agents.
4. S4Badanie · 2022In vitro effect on the proteolytic activity of papain with proteins of the skin as substrate.
5. S5Badanie · 2001Broad specificity alkaline proteases efficiently reduce the visual scaling associated with soap-induced xerosis.
6. S6Badanie · 2015Treatment of mild to moderate acne with a fixed combination of hydroxypinacolone retinoate, retinol glycospheres and papain glycospheres.
7. S7Przegląd badań · 2013Cysteine proteases: mode of action and role in epidermal differentiation.
8. S8Badanie · 1975Occupational asthma after inhalation of dust of the proteolytic enzyme, papain.
9. S9Przegląd badań · 2026Update on occupational contact urticaria: a systematic narrative review.
10. S10Badanie · 2023Comparative Analysis of the Immune Response and the Clinical Allergic Reaction to Papain-like Cysteine Proteases from Fig, Kiwifruit, Papaya, Pineapple and Mites in an Italian Population.
11. S11Badanie · 2021Total dose defines the incidence of percutaneous IgE/IgG1 mediated immediate-type hypersensitivity caused by papain.
12. S12Badanie · 2016Papain-induced occupational rhinoconjunctivitis and asthma - A case report.

Treść hasła sprawdzona ze źródłami 7 października 2026. Limity i warunki stosowania w UE podajemy według bazy CosIng i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009.